💠 اصلاح بهای بنزین: انتخاب میان دو نوع تورم! ✍🏻 آرش رئیسینژاد در بحث اصلاح قیمت بنزین، معمولاً توج…
انتشار: 2026/06/21 09:40 UTC
💠 اصلاح بهای بنزین: انتخاب میان دو نوع تورم! ✍🏻 آرش رئیسینژاد در بحث اصلاح قیمت بنزین، معمولاً توجه افکار عمومی و حتی بخشی از سیاستگذاران بر آثار تورمی افزایش قیمت سوخت متمرکز میشود. این نگرانی قابل درک است، زیرا افزایش قیمت بنزین بهطور مستقیم هزینه حملونقل و بهطور غیرمستقیم قیمت بسیاری از کالاها و خدمات را تحت تأثیر قرار میدهد.با این حال، تمرکز صرف بر تورم ناشی از افزایش قیمت بنزین، یک واقعیت مهم را نادیده میگیرد: تثبیت قیمت بنزین نیز تورمزاست و در بسیاری از موارد میتواند آثار مخربتر و ماندگارتری بر اقتصاد داشته باشد.برای فهم این مسئله باید میان دو نوع تورم تمایز قائل شد. نوع نخست، تورم ناشی از شوک هزینه است که در اثر افزایش قیمت حاملهای انرژی و انتقال آن به هزینه تولید و حملونقل ایجاد میشود. نوع دوم، تورم ناشی از رشد نقدینگی و پایه پولی است که از طریق کسری بودجه، استقراض دولت و تأمین مالی یارانههای پنهان شکل میگیرد.اگر بهای بنزین برای مدت طولانی در سطوح بسیار پایین تثبیت شود، در حالی که مصرف همچنان رشد کند و از ظرفیت تولید داخلی فراتر رود، دولت ناگزیر خواهد شد کسری ایجادشده را از طریق واردات بنزین یا تخصیص منابع مالی بیشتر جبران کند. در شرایط کنونی اقتصاد ایران، که با محدودیتهای بودجهای، کاهش درآمدهای واقعی دولت و فشارهای مالی گسترده مواجه است، تداوم این روند در نهایت به افزایش کسری بودجه، استقراض بیشتر و رشد پایه پولی منجر خواهد شد.تورمی که از این مسیر ایجاد میشود تنها به بازار انرژی محدود نمیماند. افزایش حجم پول به تدریج به تمامی بازارها سرایت میکند، ارزش پول ملی را کاهش میدهد، نااطمینانی اقتصادی را تشدید میکند، انگیزه سرمایهگذاری را کاهش میدهد و زمینهساز تورم مزمن و پایدار میشود. به همین دلیل، بسیاری از اقتصاددانان تورم پولی را به مراتب مخربتر از شوکهای موقتی قیمت میدانند.در مقابل، افزایش تدریجی و مدیریتشده قیمت بنزین عمدتاً یک شوک سطح قیمت ایجاد میکند. در این حالت، بخشی از قیمتها افزایش مییابد و اقتصاد با یک جهش قیمتی مواجه میشود، اما اگر درآمد حاصل از این اصلاح به کاهش کسری بودجه، کنترل رشد نقدینگی و سرمایهگذاری در زیرساختها اختصاص یابد، آثار تورمی آن در بلندمدت میتواند به مراتب کمتر از سناریوی تثبیت قیمت باشد.در واقع، جامعه در برابر یک انتخاب ساده میان «تورم» و «عدم تورم» قرار ندارد. انتخاب واقعی میان دو نوع تورم است: تورم آشکار و کوتاهمدت ناشی از اصلاح تدریجی قیمتها، یا تورم پنهان، فراگیر و بلندمدت ناشی از کسری بودجه، رشد نقدینگی و تضعیف مستمر ارزش پول ملی.البته افزایش قیمت بنزین به خودی خود تضمینکننده بهبود شرایط اقتصادی نیست. اگر منابع حاصل از اصلاح قیمت صرف افزایش هزینههای جاری دولت شود و همزمان کسری بودجه و رشد نقدینگی ادامه پیدا کند، اقتصاد ممکن است با هر دو نوع تورم بهطور همزمان مواجه شود؛ یعنی هم شوک قیمتی ناشی از افزایش قیمت بنزین را تجربه کند و هم تورم پولی ناشی از سیاستهای مالی و پولی نامناسب. تجربه سالهای پس از اصلاح قیمت بنزین در آبان ۱۳۹۸ نشان داد که نحوه استفاده از منابع حاصل از اصلاحات، به اندازه خود اصلاح قیمت اهمیت دارد.بر این اساس، مسئله اصلی اقتصاد ایران امروز نه دفاع از قیمتهای بسیار پایین بنزین است و نه حمایت از آزادسازی ناگهانی قیمتها. حفظ قیمتهای فعلی در شرایط رشد مصرف، افزایش هزینههای تولید و محدودیت منابع مالی دولت، در بلندمدت قابل دوام نیست. از سوی دیگر، آزادسازی دفعی قیمتها نیز در اقتصادی با تورم بالا، نااطمینانی گسترده و ضعف نظامهای حمایتی میتواند هزینههای اجتماعی و سیاسی سنگینی ایجاد کند.در چنین شرایطی، سهمیهبندی همراه با اصلاح تدریجی، شفاف و از پیش اعلامشده قیمتها، واقعبینانهترین مسیر گذار به نظر میرسد. این رویکرد امکان میدهد مصرف انرژی به تدریج با ظرفیت تولید کشور هماهنگ شود، فشار مالی ناشی از یارانههای پنهان کاهش یابد، انگیزه قاچاق محدود شود و خانوارها و بنگاهها فرصت کافی برای سازگاری با شرایط جدید را پیدا کنند.بنابراین، پرسش اصلی این نیست که آیا باید تعدیل صورت گیرد یا خیر؛ زیرا در هر صورت اقتصاد ناگزیر از تعدیل خواهد بود. پرسش اصلی آن است که آیا این تعدیل بهصورت تدریجی، برنامهریزیشده و قابل مدیریت انجام شود، یا بهصورت ناخواسته از طریق تورم مزمن، کاهش ارزش پول ملی، کسری بودجه فزاینده و کمبودهای روزافزون در بازار انرژی بر اقتصاد و جامعه تحمیل گردد. از این منظر، سهمیهبندی و اصلاح تدریجی قیمتها نه یک هدف نهایی، بلکه ابزاری برای مدیریت گذار از یک وضعیت ناپایدار به یک نظام اقتصادی پایدارتر و کارآمدتر است. @Iran_Simorq#تعدیل_اقتصادی #اصلاح_بهای_بنزین #انتخاب_تورم@akhalaji