🚩🏴 دهگانهٔ محرم 6️⃣ «مختارنامه»؛ از تاریخ تا هنر تلویزیون امسال هم - نمیدانم برای چند دهمین بار-…
انتشار: 2026/06/24 11:30 UTC
🚩🏴 دهگانهٔ محرم 6️⃣ «مختارنامه»؛ از تاریخ تا هنر تلویزیون امسال هم - نمیدانم برای چند دهمین بار- سریال مختارنامه را پخش میکند. دربارهٔ این سریال، به چند نکته اشاره میکنم: ۱. مختار بن ابی عبیده در تاریخ ما حامیان چندانی نداشته است. افزون بر امویان و اشراف کوفه، خاندان زبیر نیز با او دشمن بودند. بر اینها باید شیعیان را افزود که بهدلیل اینکه مختار منشأ انشعاب در سلسلهٔ امامان بود و نیز سخنانی غلوآمیز به او نسبت داده شده، با وی چندان بر سر مِهر نبودهاند. بنابراین ساخت فیلمی در دفاع از مختار، کاری متفاوت است. ۲. سریال مختارنامه هرچه باشد، در مقایسه با سریالهایی مانند امام علی، تنهاترین سردار، ولایت عشق و … پختهتر و پذیرفتنیتر است. البته بخشی از این نقطهقوت، ناشی از ضعفهای بسیار سریالهای دیگر است. در مختارنامه اغلاط تاریخیِ فاحش کمتر دیده میشود و بینندهِ آگاه از تاریخ را گریزان نمیکند. تلفظ اَعلام تاریخی نیز اغلب درست و دقیق است. هرچند دربارهٔ معماری و لباس مردم آن روزگار، سخن بسیار است. ۳. یک ضعف مهم سریال، طولانی بودن آن است. واقعیت این است که گزارشهای مربوط به این حوادث، کشش ساخت سریالی به این بلندی را ندارد. نمونهاش قسمت ۳۰ سریال که تمامیِ یک ساعت زمان آن، به نمایش جزئیات یک جنگ اختصاص دارد. در حالی که در سینما با این زمان میتوان یک فیلم مستقل ساخت. روشن است که بهدلیل اندکبودن اطلاعات تاریخی، نویسنده و کارگردان راهی به جز توسل به تخیل نداشتهاند و طبیعی است که بینندهٔ مطلع از تاریخ، چنین گزارشهایی را واقعی نداند. ۴. یک مشکل مهم مختارنامه، محذوریتهای سازندگان این فیلم است. آنها بهدلیل موضِع کاملاً مثبت خود نسبت به شخصیت مختار و نیز محمد بن حنفیه، گاه نتوانسته یا نخواستهاند واقعیتهای تاریخی را بازتاب دهند. لذا نشان ندادهاند که این دو با طرح امامت و مهدویت محمد، زمینهساز انشعابی مهم در سدهٔ اول هجری در میان شیعیان شدند و فرقهای به نام کیسانیه (منسوب به کیسان رئیس شرطهٔ مختار که کارگردان نامش را نمیدانم چرا به کیان تغییر داده؟) تشکیل دادند که رگههایی از غالیگری نیز در میان آنان بروز کرد. سریال دربارهٔ برخی گزارشهای تاریخی درباره شخصیت مختار و رفتار او، از جمله نحوهٔ مجازات قاتلان سیدالشهدا نیز سکوت کرده یا شکلی دلبخواهی از آنها نشان داده است. ۵. اغراق دربارهٔ شخصیتهای مثبت و منفی فیلم، بهویژه در صحنههای درگیری و جنگ، اگرچه شیوهای شناختهشده برای جذب مخاطبِ بیشتر است، اما در کل به فیلم آسیب رسانیده است. مثلاً یکی دو قسمت از فیلم به جنگوگریز مأموران مختار با حرملة بن کاهل، قاتل علیاصغر، و مهارتهای نظامیِ مبالغهآمیز او اختصاص دارد. صحنههای جنگ ابراهیم بن مالک اشتر با سپاه عبیدالله بن زیاد نیز پر از چنین صحنههایی است. در این قستها، مختارنامه دستِ فیلمهای هالیوودی را از پشت بسته است. ۶. در کل، به نظر من اگر مختارنامه، در قالب سریالی حدوداً ۲۰ قسمتی ساخته میشد، و سازندگان آن در موضوعات مهم و کلیدی، وفاداری بیشتری به تاریخ نشان میدادند و نیز از اغراقهایی چنین واضح دربارهٔ دوست و دشمن خودداری میکردند، مقبولتر و دیدنیتر بود. با وجود این، من - بهعنوان یک معلم تاریخ - از اینکه فیلمی به دوره و یا شخصیتی تاریخی بپردازد و اطلاعاتی را، حتی آمیخته با تخیل، در اختیار بینندگان خود قرار دهد، استقبال میکنم. ۷. سخن آخر اینکه علاقهمندان تاریخ باید به این نکته مهم توجه کنند که در بیشتر موارد، فیلمهای تاریخی با گزارشهای موجود در مآخذ و منابع انطباق کامل ندارند و اصولاً ساخت فیلمهایی کاملاً منطبق با رخدادها و گزارشهای تاریخی ناممکن است. به همین دلیل اطلاعات و تصاویر ارائهشده در این فیلمها به کار آشنایی اجمالی با تاریخ و شخصیتهای آن میآید، اما نمیتواند جایگزین اسناد و آثار تاریخی شود.یادمان باشد که هیچگاه نمیتوانیم برای اثبات گزارههای تاریخی، به فیلمها و سریالها ارجاع دهیم، چون یکی از عوامل تحریف تاریخ، آثار هنری مانند رمانها و فیلمهای تاریخی هستند. 🔸این نکته را نیز باید افزود که کلمه "نامه" به متن مکتوب گفته میشود. ما در تاریخنگاری و ادبیات خود، شاهنامهها داریم و ابومسلمنامهها و مختارنامهها. بنابراین استفاده از واژه "نامه" در عنوان یک اثر سینمایی، غریب و نامانوس است. (axnegar.fahares.com/axnegar/6b0f0acd82377…) 🔹 عبدالرحیم قنوات ▪️ دانشگاه فردوسی مشهد ▫️ ۳۱ خرداد ۱۴۰۵ / ۶ محرم ۱۴۴۸ #حسین #عاشورا #کربلا #تاریخ_عاشورا #گفتمان_عاشورا #مختار #مختارنامه #مختار_ثقفی @akhalaji