🚩🏴 دهگانهٔ محرم 🔟 عاشورا؛ واقعه و فرهنگ ۱. عاشورا بهعنوان یک واقعهیک واقعه، یک کنش تاریخی است که…
انتشار: 2026/06/26 08:30 UTC
🚩🏴 دهگانهٔ محرم 🔟 عاشورا؛ واقعه و فرهنگ ۱. عاشورا بهعنوان یک واقعهیک واقعه، یک کنش تاریخی است که توسط انسان (یا انسانهایی) در زمان و مکان (مکانهایی) معیّن رخ میدهد. بنابراین واقعهٔ عاشورا کنشی تاریخی قلمداد میشود که به دست کُنشگرانی چون امام حسین بن علی(ع) و خاندان و یاران او از سویی، یزید و عبیدالله بن زیاد و عمر بن سعد و شمر و کوفیان از سوی دیگر، در فاصلهٔ نیمهٔ رجب سال ۶۰ق (برابر با مرگ معاویه) تا روز عاشورای محرم سال ۶۱ق در مکانهایی مانند مدینه، مکه، کربلا و کوفه و شام رخ داده است. اگرچه گزارشهای مربوط به این رویداد در گذر تاریخ با اختلافاتی ثبت شده، ولی اصل واقعه و بسیاری از حوادث آن قطعی است و تردیدی در آنها راه ندارد. ۲.عاشورا بهعنوان یک فرهنگدر گذر زمان و پیرامون این رخداد سخنانی گفته و کنشهایی انجام شده که میتوان آنها را فرهنگ عاشورا نام داد. منظور از فرهنگ در اینجا آن چیزی است که در ارتباط با این واقعه در ذهن و ضمیر نسلهای بعدی شکلگرفته و کنشهایی است که در این خصوص رخ داده است. این کنشها را در طول تاریخ دستکم میتوان به سه دسته تقسیم کرد: ● نخست: آیینها و مناسک مرتبط با عاشورا مانند برگزاری مجالس، مدّاحی، عزاداری، نذر و اطعام کردن و … این مناسک دورهبهدوره و اینجا و آنجا تغییراتی یافته و افزون و کم شده است. ● دوم: فعالیتهای هنریمانند سرودن اشعار، برگزاری تعزیه و تئاتر، ساخت فیلم، کشیدن تابلوهای نقاشی، ساخت موسیقی، خلق آثار خوشنویسی و … البته برخی از نمونههای این دو دسته میتوانند از جنبههایی جزو دسته دیگر نیز بهشمار آیند. ● سوم: آفرینش آثار علمییعنی کتابها، مقالات و آثاری که با رعایت استاندارهای پژوهشی، تاریخی، کلامی و ... نوشته شدهاند. این نمونهها دستاوردِ تلاش اهل اندیشه و دانش است که در دورههای گوناگون تاریخی فراهم آمده و منتشر شدهاند. دو نکته● نخست: عاشورا بهعنوان یک واقعه، از نظر شیعیان سیره و فعل امام معصوم است اما بهعنوان یک فرهنگ، سیره و فعل انسانهای عادی است. بنابراین قابل نقد و بررسی است. پس کسی نمیتواند ادعا کند که تحلیل او از واقعهٔ عاشورا ضرورتاً عینی و غیرقابلخدشه است. نتیجه آن که تا همیشه میتوان دربارهٔ واقعهٔ عاشورا سخن گفت و آن را از منظر دانستههای تازه، تحلیل کرد. آیینها و آثار هنری را نیز باید از همین دیدگاه تحلیل کرد. ● دوم: برهمخوردگی تناسب میان عناصر و اجزای این فرهنگ. منظور از تعادل اجزا این نیست که همهٔ عناصر این فرهنگ از نظرِ کمّی یکسان باشند ولی برهمخوردنِ شدید این عناصر نیز مطلوب نمینماید. هماکنون در میان عناصر تشکیلدهندهٔ فرهنگ عاشورا، آیینها و مناسک بر خلق آثار هنری بسیار پیشی گرفته و این هر دو نسبت به آفرینش آثار علمی بسیار بسیار فراتر رفتهاند. بنابراین برای ایجاد یک تعادل مطلوب با هدف کارکرد درست این فرهنگ و اجزا و عناصر آن، باید بسیار اندیشید و بسیار تلاش کرد. (axnegar.fahares.com/axnegar/e468093974d86…) 🔹 عبدالرحیم قنوات ▪️ دانشگاه فردوسی مشهد ▫️ ۴ تیر ۱۴۰۵ / ۱۰ محرم ۱۴۴۸ #حسین #عاشورا #کربلا #تاریخ_عاشورا #گفتمان_عاشورا #فرهنگ #فرهنگ_عاشورا @akhalaji