شرح غزل شماره ۲۰وزن غزل: فاعلاتن فعلاتن فعلاتن فع لانبحر غزل: رمل مثمّن مخبون اصلم مُسبغ*کمال خجندی…
انتشار: 2026/08/09 21:42 UTCدریافت: 2026/08/10 14:09 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/10 14:09 UTC
شرح غزل شماره ۲۰وزن غزل: فاعلاتن فعلاتن فعلاتن فع لانبحر غزل: رمل مثمّن مخبون اصلم مُسبغ*کمال خجندی: چشم غمدیده ما را نگرانی به شماستقامتت شاهد عدلی است که می گویم راست*سلمان ساوجی: سرّ وادیِ سر زلف تو تا در سر ماستهمچو مویت سر سوداییِ ما بی سر و پاست*سعدی: عَلَمِ دولتِ نوروز به صحرا برخاستزحمت لشکر سرما ز سَرِ ما برخاست*مولوی: من پری زاده ام و خواب ندانم که کجاستچون که شب گشت نخسبند که شب نوبت ماست*خواجو: منزل پیر مغان کوی خرابات فناستآخر ای مُغ بچه گان راه خرابات کجاست*بعضی از حافظ پژوهان این غزل را مشکوک و منسوب به حافظ می دانند. نظر این نویسنده بر این است که این غزل را حافظ در مرحله جوانی و به صورت لایحه دفاعیّه از خط مشی و رویه خود در پاسخ مخالفین و معاندین سروده است.پیش از این گفته شد که حافظِ فاضل و شاعر و باهوش در اوان زندگی خود با متولّیان شریعت از دَرِ مباحثه و محاوره در می آمد و به همین دلیل برای خود مخالفین متنفّد زیادی دست و پا کرد آن زمان مانند امروز نبود که اگر کسی در طول سال به هنگام نماز، در مسجد دیده نشود و در ایّام جمعه به جای حضورِ در صفِ نمازِ جمعه به باغ و صحرا و تفرّج برود و گاه گاه، در مکانهای مشکوک و کوچه خراباتیان دیده شود، کسی چندان مزاحمتی برای او فراهم نکند. در جامعهِ بسته آن روز کسی که به فسق و عشق و عاشقی و لاابالی گری توسط مردم متّهم می شد (رنجها می کشید از مردم نادان که مپرس!) کار حافظ در مبارزه اوّلیه خود با زاهدان ریایی به اینجا کشیده شد و پیش از آنکه بتواند در دستگاه دولتی جایی برای خود باز و طرفدارانی جلب و جلوی رقیبان و حسودان و دشمنان قشری بایستد، امر به احتیاط می کرد و چندان بالصّراحه سربسر مخالفین نمی گذاشت. این غزل در واقع لایحه دفاعیّه او در آن بُرهه از زمان است و بیت بیت آن گواهی بر این دارد که حافظ مردی صریح اللّهجه، متدیّن واقعی، بی ریا، راستگو، اهل می و مطرب و اهل چون و چرا با دیگران بوده است. آنچه در بیت بیت این غزل گفته شده در واقع فهرستی است از عقاید حافظ که به کرّات هر کدام به صورتها و عبارات و تعبیرات متعدّد و مختلف در جای جایِ دیگر غزلها بازگو شده است و ما می توانیم از مفاد این غزل پی به روحیه و خُلقیّات این شاعر زبردست و این انسان راستگو و بی ریا و این فاضل عهد و زمان خود ببریم.t.me/amirnormohamadi1976