سَرهگرایی؛ شبحی که با آن میجنگندسَرهگرایی و عربیگرایی دو سوی یک پیوستارند. هرچه از دو سوی این پ…
انتشار: 2026/07/28 15:14 UTCدریافت: 2026/08/15 02:13 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/15 02:13 UTC
سَرهگرایی؛ شبحی که با آن میجنگندسَرهگرایی و عربیگرایی دو سوی یک پیوستارند. هرچه از دو سوی این پیوستار به وسط آن پیش برویم بیشتر به میانهگرایی میل خواهیم کرد. ازاینرو، عربیگرایی یا سَرهگرایی مرز روشنی ندارند و عربیگرا یا سَرهگرا دانستنِ کسی بهآسانی ممکن نیست. جدا از این موضوع، ممکن است کسی یک کتاب خود را با رویکرد عربیگرایی یا سَرهگرایی و کتابی دیگر را با میانهروی نوشته باشد. مفهوم سَرهگرایی و عربیگرایی با گذر زمان نیز دگرگون میشود. برای نمونه، نوشتهای که صد سال پیش سَرهگرایانه دانسته میشده، ممکن است امروز کمابیش میانهگرایانه باشد. هم سَرهگراییِ افراطی و هم عربیگراییِ افراطی کنشی آگاهانه است. یعنی نویسنده آگاهانه میکوشد واژۀ عربی یا فارسیِ کمکاربردی را بهجای واژۀ پرکاربردتر در متن بیاورد. به دلیل ماهیت سَرهگرایی و عربیگرایی، نمیتوان گفت چند درصد از نویسندگان نامدار سَرهگرا یا عربیگرایند. دادههای آماری دربارۀ این دو رویکرد نه وجود دارد و نه ممکن است آمار دقیقی وجود داشته باشد. ازاینرو، اگر بخواهم فقط به شم زبانی خود بسنده کنم، حدس میزنم در میان نویسندگان شناختهشدۀ ایرانی شمار سَرهگراها بیش از دو سه درصد نباشد. حال آنکه اگر نوشتههای نود و شش هفت درصد دیگر از نویسندگان ناماور را بررسی کنیم، در بیشترِ صفحهها چندین واژۀ عربی مییابیم که یا جمع مکسر عربی است یا جمع سالم عربی (با «ـات») است یا با «ـالـ» ساخته شده (و اینها همه وارد کردن دستور زبان بیگانه به فارسی است) یا معادل فارسیِ زیبا و خوشآهنگی دارد که در همان متن خوش مینشیند. این روش از نوشتنْ عربیگراییِ غیرافراطی و ناخودآگاه است (گفتیم عربیگراییِ افراطی کنشی آگاهانه است). اگر این آمارِ دستودلبازانۀ دوسهدرصدیِ سَرهگرایان را درست بدانیم، میتوان ادعا کرد که در میان بزرگان اهل قلم چیزی به نام سَرهگرایی تقریباً وجود ندارد. در تأیید این ادعا همین بس که ادیبان ایرانی برای نمونه آوردن از سَرهگرایان دههها است از احمد کسروی نام میبرند، که هشتاد نود سال پیش میزیست و برخلاف جوش و خروش ادیبان، در بیشترِ نوشتههایش خیلی هم سَرهگرا نبودهاست. گفتیم سَرهگراییِ افراطی و عربیگراییِ افراطی دو سوی یک پیوستارند. پس منطقاً به همان اندازه که سَرهگرایی ویرانگر است (که نیست)، عربیگرایی هم باید ویرانگر باشد، ولی آنچه تاکنون در نقد عربیگرایی نوشته شده در برابر شمارِ کتابها و مقالههایی که در نقد سَرهگرایی نوشته شده نزدیک به هیچ است. ١۴۰۵/۰۵/۰۶▫️فرهاد قربانزاده@azvirayesh
تاریخچه بازدید مشاهدهشده
حدود 5 بازدید تازه در ساعت در این نمونهپستهای تلگرام — از ویرایش
دربارۀ واژۀ ماسالاچای ماسالا نوعی نوشیدنی هندی است که از چای و شیر و شکر و برخی دیگافزارها (ادویهها) تهیه میشود. ماسالا در چند سال گذشته از انگلیسی وارد فارسی شدهاست. این واژه برگرفته از واژۀ مصالح (جمعِ مصلحة) است. یکی از معنیهای مصالح در فارسی «مجموعهچیزهایی است که در تهیه و ساخت چیزی دیگر به کار میرود، چنانکه مصالح ساختمانی». این گسترش معناییِ مصالح حاصل دستبرد فارسیزبانان در این واژه است و مصالح در عربی چنین معنایی ندارد (نک. ابوالحسن نجفی، غلط ننویسیم، ذیل مصالح). واژۀ عربیِ مصالح از طریق فارسی به زبانهای اردو و هندی راه یافتهاست. روند این وامگیریها را اینگونه میتوان نشان داد: فارسی: ماسالا، از انگلیسی: masala، از هندی و اردو: مصالح، از فارسی: مصالح، از عربی: مصالح (منبع).١۴۰۵/۰۵/٢٢▫️فرهاد قربانزاده@azvirayesh
چند اصطلاح مشترک میان علم زبانشناسی و فن ویرایش زبانیاین اصطلاحها مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی است. برخی از آنها پیشنهاد دیگران است و فرهنگستان آنها را مناسب تشخیص داده و تصویب کردهاست:ابهام دستوری / ساختاریابهامزداییابهام واژگانیبافتبدلبندبند پایهبند پیروبهگوییتکواژریشهریشهشناسیساخت دستوریساخت نحویساختواژهستاکصفت برترصفت برترینکوتهنوشتگذراگردهبرداری (و نه با تلفظ عامیانۀ «گرتهبرداری»)گزارهگونهگویشناگذرنوواژهنهادواجواجنویسیواژهبستوامواژههستههمآییهمایندهمکردمنبع: هزارواژۀ زبانشناسی ۱، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، ۱۳۹۷.۱۳۹۸/۰۱/۳۰▫️فرهاد قربانزاده@azvirayesh
جاینامها میراث ناملموساند. پاسدار جاینامهای اصیل باشیم.❌ صادقیه✅ آریاشهر١۴۰۵/۰۵/۱۸▫️فرهاد قربانزاده@azvirayesh
بخشی از کتاب زندگی پرشتاب که در جلسههای کتابخوانی میخوانیم.آخرین فرصت برای نامنویسی: هفتۀ کنونی.شرکت در این جلسهها رایگان است.نامنویسی: @azvirayesh_admin
چنین ویدئوهایی نمونۀ بارز ناسیونالیسم افغانستانیاند؛ محتوایی زرد و پوچ با ظاهر فریبنده:١. افرادی که از آنها نام برده در زندگیشان نام نوپدید «افغانستان» را نشنیده بودند.۲. دقیقی زادۀ طوس، ابنسینا زادۀ بخارا، بیرونی زادۀ خوارزم، و پدر جامی زادۀ پیرامون اصفهان بود.۳. زبان فارسی در افغانستان زاده نشده.۴. هر شهری گویش خود را دارد و گویش تایباد و تربت جام و خواف و مشهد و سبزوار وامدار گویش هرات و زندهجان و کوسویه و گلران و غوریان نیست.نکتههای دیگری هم هست که چون ممکن است برداشت نادرست و سپس رنجش سروران افغانستانی را در پی داشته باشد، از نوشتنشان خودداری میکنم.منبع١۴۰۵/۰۵/۱۵▫️فرهاد قربانزاده@azvirayesh
از ویرایش pinned a photo