.آموزش و پرورش؛ بنگاه اقتصادی یا نهاد تربیت؟گاهی یک پرسش ساده، مسیر یک سیاست را روشن میکند؛ آیا اگ…
انتشار: 2026/07/05 07:45 UTC
.آموزش و پرورش؛ بنگاه اقتصادی یا نهاد تربیت؟گاهی یک پرسش ساده، مسیر یک سیاست را روشن میکند؛ آیا اگر آموزش و پرورش با کمبود بودجه روبهرو شود، باید به دنبال کسب درآمد باشد یا دولت باید مسئولیت خود را در تأمین هزینههای آموزش عمومی بهدرستی انجام دهد؟در سالهای اخیر، به دلیل تنگناهای مالی، سخن از فعالیتهای اقتصادی آموزش و پرورش بیش از گذشته به میان آمده است. اجاره فضاهای آموزشی، استفاده تجاری از امکانات مدارس و اجرای طرحهای درآمدزا، به تدریج به عنوان بخشی از راهحل مشکلات مالی معرفی میشوند. اما این رویکرد، یک پرسش جدی را پیش روی سیاستگذاران قرار میدهد؛ آیا این مسیر با فلسفه وجودی آموزش و پرورش همخوانی دارد؟به نظر میرسد مسئله اصلی، کمبود بودجه نیست؛ بلکه تغییر نگاه به آموزش است. هرگاه آموزش از یک «حق عمومی» به یک «هزینه» تبدیل شود، طبیعی است که برای جبران آن به دنبال درآمدزایی باشیم. اما اگر آموزش را سرمایهگذاری برای آینده کشور بدانیم، دیگر نگاه اقتصادی جای خود را به نگاه توسعهای خواهد داد.مدرسه، محل تربیت شهروندان آینده است، نه محلی برای رقابت اقتصادی. اگر مدیر مدرسه بیش از آنکه دغدغه کیفیت آموزش، تربیت و عدالت آموزشی را داشته باشد، نگران تحقق درآمدهای پیشبینیشده باشد، بهتدریج اولویتها تغییر میکنند و مأموریت اصلی آموزش و پرورش آسیب میبیند.البته هیچکس مخالف مدیریت صحیح منابع و استفاده بهینه از امکانات نیست. اما میان «بهرهوری» و «تجاری سازی» فاصله زیادی وجود دارد. استفاده از ظرفیتهای موجود برای کاهش هزینهها یک ضرورت است، اما تبدیل آموزش و پرورش به نهادی درآمد محور، تغییر ماهیت این دستگاه خواهد بود.تجربه کشورهای توسعهیافته نیز نشان میدهد که آموزش، موتور توسعه است و هزینههای آن از محل سرمایهگذاری دولت تأمین میشود. هیچ کشوری آینده خود را با درآمدزایی مدارس نساخته است؛ بلکه با سرمایهگذاری پایدار در آموزش، مسیر پیشرفت را هموار کرده است.شاید امروز بیش از هر زمان دیگری لازم باشد به این اصل بازگردیم که آموزش و پرورش نباید به دنبال کسب درآمد باشد؛ بلکه باید با استناد به قوانین و حقوق عمومی، مطالبهگر بودجهای باشد که متناسب با اهمیت و جایگاه آن است.رسالت آموزش و پرورش، ساختن آینده است؛ آیندهای که با تربیت انسانهای توانمند شکل میگیرد، نه با تراز مالی مثبت. هرچه این اصل را فراموش کنیم، از فلسفه وجودی آموزش و پرورش فاصله بیشتری خواهیم گرفت. زهرا خدادادی دکترای مدیریت آموزشی🅱t.me/baloutestan

