*◈﴿پیامبر خدا ﷺ در همهجا حاضر و ناظر نیستند - ۸ -﴾◈**از این احادیث ممکن است چنین شبههای پدید آید…
انتشار: 2026/07/18 17:17 UTC
*◈﴿پیامبر خدا ﷺ در همهجا حاضر و ناظر نیستند - ۸ -﴾◈**از این احادیث ممکن است چنین شبههای پدید آید که پیامبر ﷺ حاضر و ناظر هستند:*۹ - عَنْ ثَوْبَانَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللہَ ﷺ: إِنَّ اللہَ زَوَى لِيَ الأَرْضَ فَرَأَيْتُ مَشَارِقَهَا وَمَغَارِبَهَا وَإِنَّ أُمَّتِي سَيَبْلُغُ مُلْكُهَا مَا زُوِيَ لِي مِنْهَا.ترجمه: پیامبر خدا ﷺ فرمودند: خداوند زمین را برای من درهم پیچید، پس مشرقها و مغربهای آن را دیدم؛ و فرمانروائی امت من تا همان جائی خواهد رسید که به من نشان داده شد.¹در این حدیث به یک معجزه اشاره شده است؛ یعنی زمینِ مشرق و مغرب جلوی پیامبر خدا ﷺ آشکار گردید و ایشان آن را مشاهده کردند. در اینجا «زَوَى» به صورت فعل ماضی آمده است، یعنی این کار یک بار انجام شد. اگر پیامبر خدا ﷺ همیشه در همه جا حاضر و ناظر بودند، دیگر چه نیازی بود که زمین های دور برای ایشان آشکار شود، زیرا همه چیز همیشه در پیشروی ایشان قرار داشت. بنابراین از این حدیث حاضر و ناظر بودن ثابت نمیشود؛ بلکه این واقعه یک معجزه در زمان زندگی پیامبر خدا ﷺ بوده است که در این حدیث ذکر شده است.نکتهٔ دیگر اینکه در این حدیث تنها زمین برای پیامبر خدا ﷺ آشکار شده است، نه تمام کاینات. شما خود نیز در این مطلب تأمل کنید.از حدیث زیر نیز ممکن است چنین شبههای دربارهٔ حاضر و ناظر بودن پیامبر ﷺ پیش بیاید:۱۰ - عَنْ عَبْدِ اللہِ بْنِ عَمْرٍو بْنِ الْعَاصِ رَضِيَ اللہُ عَنْهُ قَالَ: الدُّنْيَا سِجْنُ الْمُؤْمِنِ وَجَنَّةُ الْكَافِرِ، فَإِذَا مَاتَ الْمُؤْمِنُ يُخَلَّى بِهِ يَسْرَحُ حَيْثُ شَاءَ. ترجمه: حضرت عبداللہ بن عمرو بن عاص فرمودند: دنیا زندان مؤمن و بهشت کافر است؛ پس هنگامی که مؤمن میمیرد، آزاد میگردد و هرجا که بخواهد میرود و گشتوگذار میکند.²در این قول صحابی عبارت «يَسْرَحُ حَيْثُ شَاءَ» آمده است؛ یعنی هرجا که بخواهد میرود. از همین عبارت برخی استدلال کردهاند که روح مؤمن در دنیا نیز گشتوگذار/رفتوآمد میکند، وبر آن قیاس نموده آنحضرت نیز در همه جا حاظر و ناظر هستند.اما این استدلال سه ضعف دارد:[۱] این قول صحابی است و حدیث پیامبر ﷺ نیست؛ بنابراین با آن نمیتوان عقیدۀ دینی را ثابت کرد.[۲] در همین عبارت آمده است: «الدُّنْيَا سِجْنُ الْمُؤْمِنِ» یعنی دنیا زندان مؤمن است. پس وقتی دنیا زندان است، چرا مؤمن پس از مرگ دوباره به زندان برگردد؟ بنابراین منظور از «حَيْثُ شَاءَ» این نیست که در دنیا گشتوگذار/رفتوآمد میکند، بلکه مقصود این است که در بهشت هرجا بخواهد میرود؛ زیرا در این قول صحابی تصریحی بر دنیا نیامده است.[۳] در حدیث دیگری دربارۀ حضرت جعفر شهید بهطور صریح آمده است که او در بهشت هرجا بخواهد پرواز میکند؛ بنابراین از این قول صحابی نمیتوان ثابت کرد که روح در دنیا گشتوگذار/رفتوآمد دارد.۱۱ - عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللہِ صَلَّى اللہُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: رَأَيْتُ جَعْفَرًا يَطِيرُ فِي الْجَنَّةِ مَعَ الْمَلَائِكَةِ. ترجمه: پیامبر ﷺ فرمودند: من جعفر را دیدم که همراه فرشتگان در بهشت پرواز میکند. ³در این حدیث آمده است که حضرت جعفر در بهشت هرجا بخواهد میرود. بنابراین مقصود سخن عبداللہ بن عمرو نیز همین است که مؤمن پس از مرگ در بهشت گشتوگذار میکند، گشتوگذار در دنیا از آن ثابت نمی گردد.در حدیث زیر نیز تصریح شده است که ارواح شهداء در بهشت هرجا که می خواهند گشتوگذار میکنند، نه در دنیا.۱۲ - عَنْ مَسْرُوقٍ قَالَ سَأَلْنَا عَبْدَ اللہِ عَنْ هَذِهِ الْآيَةِ {وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللہِ أَمْوَاتًا بَلْ أَحْيَاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ} قَالَ أَمَا إِنَّا قَدْ سَأَلْنَا عَنْ ذَلِكَ فَقَالَ أَرْوَاحُهُمْ فِي جَوْفِ طَيْرٍ خُضْرٍ لَهَا قَنَادِيلُ مُعَلَّقَةٌ بِالْعَرْشِ تَسْرَحُ مِنَ الْجَنَّةِ حَيْثُ شَاءَتْ ثُمَّ تَأْوِي إِلَى تِلْكَ الْقَنَادِيلِ.ترجمه: حضرت مسروق رحمهاللہ میفرماید که ما از حضرت عبداللہ بن مسعود دربارۀ این آیه پرسیدیم: «کسانی را که در راه خدا کشته شدهاند مرده نپندارید، بلکه آنان زندهاند و نزد پروردگارشان روزی داده میشوند». حضرت عبداللہ بن مسعود فرمود: ما نیز دربارۀ این آیه از پیامبر خدا ﷺ پرسیدیم، پیامبر خدا ﷺ فرمودند: روحهای شهداء در درون پرندگان سبز قرار دارند، و برای آنان چراغهائی زیر عرش آویخته است. آنان در بهشت هرجا بخواهند گردش میکنند، سپس به آن چراغها بازمیگردند. ⁴در این حدیث نیز آمده است که آنان در بهشت هرجا بخواهند میروند؛ بنابراین ثبوتی بر رفتوآمد و گشتوگذار در دنیا وجود ندارد.