#آتالار_سوزو(تورکیه)🔹تک قانادلا، قوش اوچماز🔹داشیما سو ایله دگیرمان دٶنمز🔹چالی‌دا گۆل بیتمز، جاهیله…

بو او دئمک: صفردن باشلامیشام، اؤزوم ایشله‌ییب ییغمیشام و ...

👆👆👆21. کَروان‌قیران(kervankıran): سحر چاغی گؤروله‌ن اولدوزون آدی‌دیر. کلمه سنگلاخ‌دا دا گلمیش‌دیر و میرزه مهدی خان، «کاروان قیرن»ی بئله آچیقلاییر:«به ترکی رومی نام ستارۀ کاروان‌کش بود که آن را به عربی شِعری و به فارسی شباهنگ خوانند». بو اولدوزا تورکیه‌ده آق ییلدیز(Akyıldız) دئییلیر. کؤپک اولدوزو آدی دا آغیزلاردا واردیر. بو آد، منسوب اولدوغو تاخیم اولدوز(صورت فلکی‌)ون آدیندان گلیر. کروان‌قیران آدی‌نین دیلیمیزه فارسجادان ترجومه یولویلا گئچدییی بللی‌دیر. نه ایسه بو اولدوز ایشیقلی و پاریلتی‌لی اولدوغونا گؤره، گئجه‌لرده، سحر ایشیقلانماسی کیمی گؤرونه بیلیر و بئله‌لیکله کَروانلارین گئجه یاری‌سی یولا دوشوب، یول کَسَن‌لره راست گلمه‌لرینه سبب اولابیلردی. آدین قایناغی بورادان‌دیر.22.ساچ‌قیران(saçkıran): توک‌لرین ایکییه بؤلونمه‌سی و بئله‌لیکله تؤکولمه‌سینه سبب اولان عارضه‌دیر. ساچ کؤک‌لری‌نین ضعیفلمه‌سی و یا باشقا سبب‌لردن اؤترو اورتایا چیخان ساچ‌قیران عارضه‌سینه، آنادولو آغیزلاریندا قیل‌قیران(kılkıran) آدی دا وئریلیر.23.فیندیق‌قیران(fındıkkıran): فیندیق‌ سیندیرماغا یارایان آلت(فندق‌شکن).24.دالغاقیران(dalgakıran): ساحل‌لرده، دنیزلردن گلن دالغالارین گوجونو آلیب، تأسیسات، دمیر آتمیش گمی‌لره و قاییقلارا ضرر وئرمه‌سینی اؤنله‌مک اوچون قورولان تپه و قایا کیمی بینالاردیر. ایندیلر داها چوخ بئتون بؤلوک‌لردن قورولور. دالغاقیران'ـا اینگیلیسجه‌ده breakwater و فارسجادا «موج‌شکن» آدی  وئریلیر.25.بوزقیران(buzkıran): قیش‌دا قوطبداکی بوزلاری سیندیریب، دالدان گلن گمی‌لره یول آچان گمی‌یه وئریلن آددیر. اینگیلیسجه ده Icebreaker و فارسجا‌دا دا «یخ‌شکن» آدییلا بیلینیر.26.یئل‌قیران(yelkıran):یئنی تؤره‌دیلن سؤزجوک‌لردن‌دیر و چاغداش تورکیه تورکجه‌سینده اوچ معنادا ایشلک‌دیر: 1. بادشکن/بادگیر(پالتار)؛ 2. ماشین‌لاردا یئلین گوجونو و ائتگی‌سینی آلماق اوچون تاخیلان وسیله‌دیر (سیپرلیک ده دئییلیر). بو وسیله اینگیلیسجه ده wind reflectors و فارسجادا «بادگیر/ بارانگیر ماشین» آدییلا بیلینیر. 3. آنادولو‌دا ایکی کند آدی‌دیر(بیری ارزوم‌دا او بیری ده بیتلیس/هیزان'‌دا).27. ایلدیریم‌قیران(yıldırımkıran): ایلدیریم‌لارداکی الکتریک بوشالماسی‌نین ائولره ضرر وئرمه‌سینی اؤنله‌مک اوچون داملارا تیکیلن دمیر چوبوق و اونون یئره باتیریلان دمیر اوجو. تورکجه‌ده ایلدیریم‌ساوار آدی یانیندا پاراتونئر(paratoner) آدی دا آلینتی اولاراق واردیر. اینگیلیسجه‌ده  lightning rod و    lightning conductor آدلاری واردیر. فارسجادا ایسه «صاعقه‌گیر» آدییلا بیلینیر.28. بیره‌قیران(pirekıran): بیره کیمی ضررلی بؤجک‌لری اؤلدور‌ن داوالار. بو کیمی داوا و علاج‌لارا آوروپا دیللرینده pulicide و/یا pulicicide دئییلیر.*** اوست‌ده‌کی سؤزجوک‌لری توپلوجا اَله آلیرساق؛ ۱. بیر بؤلومو ضررلی بیتگی‌لرین آدلاری‌دیر؛ 2. بیر بؤلویو، یئل و ضررلی یئل‌لرین آدی‌دیر. 3. بیر قیسمی ‌ده سیندیریجی وسیله آدلاری‌دیر. ـقیران'ین بو وظیفه‌لرینی گؤز اؤنونده توتارساق، بو اکی فارسجاداکی ـشکن و ـکُش اک‌لری و آوروپا دیللرینده‌کی -cide اکی‌نین قارشیلیغی‌ اولاراق ایشله‌ده بیلیریک، دییه دوشونورم(دفعه‌لرجه یازدیغیم کیمی، کلمه تؤرتیمی‌نده، قاپساملی‌ و استثناسیز قایدا اورتایا قویما دوغرو اولماز.). بورادان حرکتله، بلکه اوچاق‌قیران(اوچاقلاری وورابیلن سلاح)، سیچان‌قیران(=مرگ موش)، میلچک‌قیران، بؤجک‌قیران(تورکیه وار)، بادام‌قیران و... کیمی سؤزجوک‌لر ده اؤنریله‌بیلر.***بو یازی‌دان اؤنجه، «دیل اؤلومو» و یا «دیل قیریمی» اوزرینه بیر دوشونجه یازی‌سی یازماق نیّتی‌نده‌یدیم. آنجاق اورادا گئچن سؤزجوک‌لرین آچیقلاماسی اوزون اولاجاغینی آنلادیم. بیر آزینی بورادا اَلَه آلدیم. گله‌جک یازی‌دا دوشونجه طرفینه آغیرلیق‌ وئریب، بو موضوع حاققیندا بیر یازی حاضیرلاماغی اومید ائدیر‌م. ****👈 بو آدلارین، اؤزللیک‌له ایران‌داکی قیسمی، سون ایکی گون‌ده، دوستلارین یاردیمی ایله دوزلتیلیب داها قاپساملی حالا گلدی..هامی‌سیندان تشکورلر..

👆👆👆10.داش‌قیران(taşkıran): آنادولودا 1. بیر  بیتگی جینسی، ۲. کند آدی(دؤرد کند وار بو آدی داشییان: آرداهان، آرتوین، توقات و ترابزون‌دا)، ۳. داش‌ سیندیرما وسیله‌سی.11.قوناق‌قیران(Qonaqqıran): نیر'ین غربی یورتچو بوجاغینا باغلی بیر کند و اونا یاخین تاریخی سایت آدی‌دیر.12. جامیش‌قیران(camışkıran): آنادولودا بیر بیتگی آدی‌دیر. فارسجادا نجمِ آبیِ گیلانی/قفقازی آدی ایله بیلینیر. بیتگی بیلیمی‌نده‌کی آدیندا(Scilla Siberia) سیبئریا گئچسه ده، جامیش‌قیران اورالاردا بیتمز، داها چوخ تورکیه، قافقاز و گونئی روسیادا گؤرونور. چیچک‌لری گؤی و گؤزل گؤرونسه ده، زَهَرلی و آغولو اولدوغو و تئزجه بؤلگه‌یه یاییلدیغی اوچون احتیاط‌لی و کونتروللو ساخلانماسی گرکن بیتگی‌لردن‌دیر. سون زامانلاردا آپارتمان و ائو چیچه‌یی اولاراق دا ساتیلماق‌دادیر. اینگیلیسجه‌ده Siberian squill اولاراق بیلینیر. جامیش‌لارا، و باشقا بیتگی‌جیل حیوانلارا، ضرر وئردییینه گؤره بو آدی آلدیغی بللی‌دیر. آیریجا آنادولو و آذربایجان‌دا(اورمو)، یازین ایلک گونلرینده چوخ شدتلی اسَن سویوق بیر یئله ده جامیش‌قیران آدی وئریلیر.13.کوپه‌قیران(Küpeqıran): ساققیز شهریستانی ایچریسینده یئر آلان کندلردن‌دیر. بئله بیر آدی داشییان کندین ایروان ولایتی‌نده اولدوغو دا روایت ائدیلیر. تورکیه و آغری‌دا ایکی کوپ‌قیران(küpkıran) آدلی کند وار(آشاغی و یوخاری کوپ‌قیران)؛ بو کنده یاخین مشهور قایاق/اسکی تأسیس‌لری ده واردیر. نه ایسه کوپه،  تورکیه‌ده داها چوخ کوپ شکلی‌نده اولاراق، ساخسی قاب و سَنَک‌دیر. کوپ‌قیران ایسه بوگون بعضی آنادولو آغیزلاریندا(توقات، سیواس) اولدوغو کیمی گلینجیک یعنی خاشخاش چیچه‌یی اولاجاقدیر.14.داناقیران(danakıran): آنادولودا داناباغیرتان و قارا چؤپلَمه آدی ایله دا بیلینن آغولو بیر بیتگی‌دیر. فارسجا قایناق‌لاردا خَربق اولاراق گئچن بیتگی اوچون بیلیم کتاب‌لاریندا Helleborus آدی وئریلیر. داناقیران، مرند اطرافیندا بیر داغ ذیروه‎سی اولاراق دا بیلینیر. آیریجا اوست‌ده‌کی گئچی‌قیران، جامیش‌قیران و اوْغلاق‌قیران کیمی، داناقیران دا بیر یئل آدی‌دیر و قوزئی-باتی‌دان اَسدییینه گؤره، سویوق اولور.15.قودوق‌قیران(Qoduqqıran): قورولوشو اوستده‌کی آدلار کیمی‌دیر و اَن آز ایکی کند آدییمش. بلکه سئویمسیز اولدوغو اوچون دَییشدیریلمیش‌لر؛ ماراغاداکی سعیدآباد اولموش، ساراب‌داکی ایسه حیدرآباد.16. سینک‌قیران(sinekkıran): کوتاهیا'نین زممه(Zemme)، بؤلگه‌سینده بیر بیتگی آدی‌دیر. بیلیم دیلینده Silene otites  اولاراق بیلینن بیتگی اوچون اینگیلیسجه‌ده Spanish catchfly آدی واردیر. آراشدیردیغیم قایناقلارا گؤره بو بیتگی گئجه‌لری و گوندوزلری یایدیغی فرقلی قوخولار اوچون، گوندوزلر میلچک‌لری/سینک‌لری و آری‌لاری اؤزونه چکر، گئجه‌لری ایسه میغمیغالاری و گووه‌لری(moths) اؤزونه جلب ائدیر؛ بو گؤزل آدینی دا بورادان قازانمیش‌دیر. یئنی تورکجه‌ده، بؤجک‌قیران (حشره‌کش) اسپری‌لرینه ده سینک‌قیران آدی وئریلیر.17.ائوجیک‌قیران(evcikkıran): چوخ زهرلی بیر گؤبه‌لک جینسی. اؤلدوروجو اولدوغونا گؤره، چوخ قورخونج آدلار وئریلیر بو گؤبه‌له‌یه آنادولو آغیزلاریندا: اؤلوم مانتاری(=گؤبه‌له‌یی)، کؤی‌گؤچور‌ن(=کند کؤچورَ‌ن) و اؤلوم مله‌یی. اینگیلیسجه آدی (Death cap) دا او قدر قورخونج. بیلیم دیلینده‌کی آدی: amenita palloides.18.دال‌قیران(dalkıran): اوچ فرقلی معناسی واردیر: 1. ایری بیر آرمود جینسی؛ یئتیشمیشی بیر کیلو قدر اولابیلیر. بوداق‌لاری آغیرلادیب سیندیردیغینا گؤره بو آدی آلدیغی بللی‌دیر؛ ۲. شدتلی بیر یئل آدی‌دیر؛ ۳. فیندیق آغاجی بؤجه‌یی. ایچری‌دن آغاجی یئییب سینماسینا سبب اولدوغو اوچون بو آدی آلمیش‌دیر. بیلیم دیلینده بو بؤجه‌یه Anisandrus dispari آدی وئریلیر.19. فیلیزقیران(filizkıran): یاز آیلاریندا اَسَن بیر طونان‌دیر اینجه بوداق‌لاری سیندیریب سالدیغی اوچون، بئل آد آلمیشدیر. فیلیز یونانجادان آلینتی اولاراق(Phyllis) آنادولودا یایقین گؤرونور. تورکجه‌میزده شوو(şüv)، شیو(şıv) و شیوغین(şıvgın) و چیوغین(çıvgın) «اینجه بوداق»  کیمی قارشیلیق‌لاری وار.20. قاییش‌قیران(kayışkıran): آنادولودا سابان‌قیران آدی ایله دا بیلینن بیتگی آدی‌دیر؛ کؤک‌لری درینجه یئره گیردییی اوچون، زمینی سوررکن خئشه ایلیشیب، دوردورار. قاییش، بورادا خئشالات'ین قاییشی‌‌دیر. سابان ایسه خئش یا کوْتان آدی ایله بیلدیییمیز، یئر سورمه آلتی‌نین آدی‌دیر. بو بیتگی‌یه بیلیم دیلینده onosis spinosa دئییلیر؛ فارسجادا «خارِ خر، خارِ یابو و لوبیای شیطان» کیمی آدلاری واردیر. آذربایجان‌دا داها چوخ گلین بارماغی آدی ایله تانینیر. آنادولودا، «دمیر دَلَن» آدی دا بو آغاجسی بیتگی‌نین برک‌لییی‌نی گؤرسه‌دیر.@qopuntular👇👇👇

آری‌قیران'نین یولداش‌لاری✍ محمد اردم اوشاق‌لیق‌دا انسان حیوان‌لاری چوخ سئور. من ده اؤزل‌لیکله قوش‌لاری سئوردیم. بؤیوک بابامین اکین‌لری یانیندا کیچیک بیر یارغان‌دا-یعنی سویون بیر تپه‌جییی یویوب، یوْندوغو دووارلاریندا- آری‌قیران قوشونون یووا سالدیغینی خاطیرلارام. بیر گون، قوشو توتوب ساخلاماق بئینیمه‌ قازیندی. او گون، الیمی سالیب دووارداکی یووانین درین‌لیک‌لرینه اوزاتدیم. قوش دیمدیک‌له‌سه ده، سایماییب، توتوب ائشییه چکدیم. آری‌قیرانی ائوه گتیریب بیر گئجه ده ساخلادیم. آنجاق بؤیوک آنام چوخ‌ دانلادی: «بالالاری آجی‌ندان اؤلر، سنه قارغیش ائلرلر» دئدی. صاباح ائرته‌دن آپاریب اوچورتدوم گئتدی. سونرالاری بو اوشاق‌لیغیما تعجب ائدردیم؛ «بلکه یووادا ایلان اولسایدی؟ بلکه باشقا زَهَرلی بیر حیوان اولسایدی؟» دییه دوشونردیم. گئچن‌لرده بیر آز آراشدیردیم و آنلادیم کی آری‌قیران‌لار، ایلان و بنزر سورونگن‌لردن قوْرونماق اوچون، یارغان‌لاردا یووا قوروپ، یووالارینی بعضن بیر مئتر و یا مئتر یاریم درین‌لیک‌ده تیکرلر.آری‌قیران‌لار، آدلاریندان دا بللی اولدوغو کیمی، بؤجکجیل قوشلاردیرلار. آنجاق بؤجک‌لردن اَن چوخ آری و آری‌لاردان اَن چوخ بال آری‌سینی سئورلر. بیر آری‌قیران‌، گون‌ده ایکی یوز-اوچ‌یوز آری یییه‌بیلر. قوشون فارسجا آدی زنبورخوار[ک]، اینگیلیسجه‎ده‌کی آدی bee-eater دا بو قوشون آریجیل اولدوغونو گؤستریر. آری‌قیران‌لار، زهرلی بؤجک‌لرین تیکانی و زهر تورباسینی قوپاریب، سونرا یئدییی کیمی، قابیق‌لاری بَرک اولانلاری سیندیردیک‌دن سونرا قابیق‌لاری آغیزا گتیریب قوسارلار؛ یووالاری‌نین یئری ده بو قابیق‌لارین بوْللوغوندان بللی اولور. تورکیه لهجه‌لرینده آری‌قیران(arıkıran) سؤزجویو وارسادا، یازی دیلینده آری‌قوشو(arıkuşu) داها یایقین‌دیر.***آری‌قیران آدی‌نین قورولوشو آپ-آچیق‌دیر؛ ـقیران قیسمی‌نین قیرماق فعلیندن گلدییی اورتادادیر: بو فعل 1. قوپارماق، اوزمک. ۲. اؤلدورمک، آرادان آپارماق. ۳. سیندیرماق، معنالاری داشیر. اؤلدورمک معناسی فعل‌ده، داها چوخ «بیرلیک‌ده اؤلدورمک، چوخ سایی‌دا اؤلدورمک» معناسی داشیسادا (قیرغین و قیران کلمه‌لری ده بو آنلامی گؤسترمک‌ده‌دیر)، سیندیرماق معناسیندان و آشاغی‌داکی وئرجه‌یییم اؤرنک‌لردن ده بللی اولدوغو کیمی، اؤلدورمک فعلینه اولدوقجا یاخین‌دیر. سیندیرماق معناسی داها چوخ تورکیه‌یه ده گؤرونسه ده، بیزده ده واردیر: قوللاریم قیریلیب یانیما دوشدو؛ آغاجین قول-بوداغینی قیردیم و.. کیمی اؤرنک‌لر ده، بو معنانی گؤستریر. آشاغی‌داکی قورولوشو آری‌قیران'ـا بنزه‌یَن آدلاری گؤزدن گئچیرینجه، بو یاپیم و تؤ‌ره‌تیم اوسلوبونون باشقا سؤزجوک و دئییم‌لرین یارانماسیندا فایدالی اولاجاغی آنلاشیلاجاق و دیلیمیزین دولغون‌لوغو و غناسیندان منظره‌لر گؤزلر اؤنونه سریله‌جک‌دیر:1. آرپاقیران(arpakıran): آرپایا ضرر وئر‌ن بیر مریضلیک آدی‌دیر.2.چاناق‌قیران(çanakkıran): بو آد آنادولودا گؤرونور؛ بیزده‌کی بیچیمی چاناق چات‌دادان/چاناق چاتلادان ‌دیر. منیم گؤردویوم چاناق چاتلادان‌لارین آغ چیچک‌لری اولور. اما آنادولودا گلینجیک یعنی خاشخاش چیچه‌ییینه ده چاناق چاتلادان دئییلیر.3. اوراق‌قیران(orakkıran): آنادولودا، کؤکو بَرک بیر بیتگی آدی‌دیر. بیچین اثناسیندا، اوراغی وورورکن چتین کسیلدییینه گؤره، بو آدی آلمیش‌دیر.4. اوغلاق‌قیران(oğlakkıran): آنادولودا شیمالی-غرب/قوزئی-باتی‌دان اَسَن سویوق یئل‌لردن بیری‌دیر؛ او بیری آدی قارایئل اولان بو یئل، حیوان‌لاری اوشودوب، قوزولارین، چپیش‌لرین اؤلومونه سبب اولا بیله‌جه‌ییینه گؤره بو آدی آلمیش‌دیر.5. گئچی‌قیران(keçikıran): آنادولو‌دا بیر نئچه یئر آدی‌دیر(1. شانلی اورفادا، ایوبیه‌ده، محله آدی‌دیر. ۲. مودورنو/بوْلو'دا بیر یئرلشیم بؤلگه‌سی). آیریجا گئچی‌لرین بیر جیییر آغری‌سی‌نین دا آدی‌ «گئچی‌قیران»‌دیر. سانیرام اصلینده دیک بیر داغ یا سویوق یئر آدی‌ایمیش. گئچی‌قیران، اهرده و میانا (بوزقوش) طرفلرینده ده داغ، شبیستر(دیزه خلیل)ده، بؤلگه‌ آدی، بوستان‌آوادا شیمال و شیمال شرق'دن اَسَن و قارایئل ده آدلانان، بیر یئل آدی‌دیر. گئچی‌قیران، میانا بؤلگه‌سینده‌ نارین و گوجلو یاغان بیر قار آدی‌دیر.6.باجاق‌قیران(bacakkıran): نملی و شئهلی یئرلرده بیتن بیر بیتگی آدی‌دیر. بیتگی‌بیلیمی‌نده Narthecium عائله‌سیندن ساییلیر. باتالاق و باتاقلیق یئرلرده بیتیب، بَرک اولدوغونا گؤره بو آدی آلدیغی آنلاشیلیر.7.مال‌قیران(malkıran): سیغیر وباسی‌نین، خالق آراسینداکی آدی‌دیر.8.نال‌قیران(Nalqıran): بیر چوخ بؤلگه‌ده پالان‌تؤکن آدییلا دا بیلینن، دیک داغ و یوققوش/یوخوش، دیک‌لیک معناسیندادیر(بوستان‌آوا).9.ائششک‌قیران(éşşekqıran): قیش‌دان غربدن اسن بیر یئل آدی‌دیر(بوستان‌آوا).@qopuntular👇👇👇