جامعه‌شناسی افق‌نگر ـ دکتر احمد بخارایی

⟩ #فقر و #تبعیض: #اعتراضات دی ۱۴۰۴ و #جنگ اخیر!| شنبه ۱۷ امرداد ۱۴۰۵| گفت‌وگوی روزنامه «جهان صنعت» با #احمد_بخارایی درباره‌ی ریشه‌های فقر، شکاف طبقاتی و علل شکل‌گیری اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴» | منتشر شده در ۱۱ امرداد ۱۴۰۵| نمایش گزارش: 👇jahanesanat.ir/?p=647859| دقت: این گفت‌و‌گو در دو مرحله، یکی در پایان سال ۱۴۰۴ و دیگری به عنوان تکمله‌ اخیراً صورت گرفت.❓باتوجه‌ به اینکه سال گذشته چه از نظر اقتصادی، چه اجتماعی و چه سیاسی سال سختی برای کشور بود و با نظر به سیاست‌هایی که دولت و حاکمیت اتخاذ کردند وضعیت فقر در جامعه را چگونه ارزیابی می‌کنید و کدام گروه‌های اجتماعی بیشترین فشار و آسیب را تحمل کردند؟آماروارقام به‌روشنی وضعیت موجود را نشان می‌دهند به‌ویژه زمانی‌که توسط خود نمایندگان مجلس ارائه می‌شوند. براساس این آمار خط فقر مطلق ماهانه بین ۵۰تا۵۵‌میلیون‌تومان برآورد شده و اگر فقر نسبی را در نظر بگیریم ممکن است حدود ۸۰‌درصد جمعیت را شامل شود. این آمار به‌وضوح بیانگر نابسامانی اقتصادی و فقر گسترده‌ای است که در کشور وجود دارد. برای روشن‌ترشدن وضعیت یک‌مثال ارائه می‌کنم: در سال۱۴۰۳ میانگین خرید با کارت بانکی افراد دهک اول حدود ۶‌هزارتومان بوده درحالی‌که میانگین خرید افراد دهک دهم حدود ۵/۲‌میلیون‌تومان بوده یعنی حدود ۴۰۰برابر تفاوت. این آمار علاوه‌بر نشان‌دادن شکاف طبقاتی عمق فقر در طبقات پایین جامعه را نیز آشکار می‌کند. طبیعی بوده که این ارقام توسط نمایندگان مجلس ارائه شده و ممکن است آمار واقعی حتی بیش از این باشد. اعلام شده که حدود ۷۰‌میلیارد دلار ارز و طلا در اختیار مردم است. اگر این مقدار با دلار ۱۵۰‌هزارتومانی محاسبه شود معادل حدود ۱۱‌هزارهمت خواهد بود درحالی‌که بودجه سال۱۴۰۵ حدود ۵‌هزارو۲۰۰همت است. این موضوع نشان می‌دهد که بیش‌از دوبرابر بودجه سالانه کشور در اختیار دهک‌های بالای جامعه(عمدتا دهک‌های نهم‌ودهم) قرار دارد. این نمونه‌ای روشن از شکاف شدید طبقاتی در کشور است و نشان می‌دهد بیش از ۸۰‌درصد مردم زیر خط فقر نسبی زندگی می‌کنند.❓ لطفا در این زمینه توضیح دهید که به‌نظر شما آیا درحال‌حاضر با فقر چندبعدی در کشور مواجه هستیم؟فقر در معناهای مختلفی مطرح می‌شود: نخست فقر طبیعی است که معمولا به‌کمبود منابع پایه مانند معادن یا آب اشاره دارد. کشور ما از نظر منابع طبیعی به‌ویژه گاز وضعیت قابل‌توجهی دارد و دومین رتبه جهانی را داراست بنابراین دچار فقر طبیعی نیستیم اما دو نوع فقر دیگر وجود دارد: فقر مطلق و فقر نسبی. فقر مطلق به‌عدم توانایی فرد در تامین نیازهای اولیه و ضروری زندگی مانند غذا، پوشاک، بهداشت و خوراک اشاره دارد. براساس آمار موجود خط فقر مطلق در شهرها در حال حاضر حدود ۵۰تا۵۵‌میلیون‌تومان در ماه برآورد می‌شود. فقر نسبی نیز بسته به‌شرایط زمانی و مکانی فرد تعریف می‌شود یعنی به‌نسبت سطح زندگی و شرایط محیطی که فرد در آن زندگی می‌کند متفاوت است. در شهرها فقر نسبی معمولا گسترده‌تر از روستاهاست. باتوجه‌به این معیارها و حضور گروه‌های کم‌درآمد در حاشیه شهرها بیش‌از ۸۰‌درصد افراد جامعه زیر خط فقر نسبی زندگی می‌کنند.❓به‌نظر شما فقر و فشار اقتصادی چه‌تاثیراتی بر رفتار و روحیه اجتماعی مردم داشته و تصمیمات اقتصادی و سیاسی دولت چه‌تاثیری بر طبقات مختلف جامعه گذاشته است؟فقر پیامدهای منفی متعددی برای یک جامعه دارد به‌ویژه زمانی‌که با تبعیض همراه باشد. در برخی مناطق روستایی ممکن است همه افراد فقیر باشند اما به‌دلیل همسانی وضع زندگی تبعیض کمتر نمود پیدا می‌کند. درمقابل در شهرها فقر با تبعیض و نابرابری اقتصادی و اجتماعی ترکیب می‌شود و در کشور ما این تبعیض غالبا با فساد و رانت آمیخته است. از نگاه دینی پیامدهای فقر نیز قابل تامل است. در روایتی آمده که فقر انسان را در آستانه کفر قرار می‌دهد. کفر در این معنا به‌معنای پوشاندن حقیقت و واقعیت است نه صرفا انکار خدا. به‌عبارتی فرد فقیر ممکن است به‌سبب کمبود منابع و محرومیت‌ها به‌جهالت و پوشاندن حقیقت سوق داده شده و درنهایت دچار خواری و ذلت شود. مخصوصا هنگامی که فقر با تبعیض و نابرابری شدید اقتصادی همراه باشد پیامدها بیشتر آشکار می‌شوند. در ایران بیش از ۸۰‌درصد ثروت کشور در اختیار کمتر از ۲۰‌درصد افراد جامعه است که این وضعیت باعث احساس خوار و حاشیه‌ای‌بودن در بخش وسیعی از مردم می‌شود. این حس نابرابری و محرومیت می‌تواند افراد را به‌هر وسیله‌ای برای دستیابی به‌اهداف خود سوق دهد و یکی از عوامل شکل‌گیری جرائم باشد. بررسی زندان‌ها نشان می‌دهد که بسیاری از مجرمان متعلق به‌قشرهای…| ادامه:👇blog.dr-bokharaei.com/2026/08/blog-post_0… دیگر یادداشت‌ها و سخن‌رانی‌ها: 👇| dr-bokharaei.com| youtube.com/@AhmadBokharaei?hl=fa| t.me/dr_bokharaei| instagram.com/dr.bokharaei

⟩ تنش‌های قریب‌الوقوع پس از آرام گرفتن «شور حسینی»!| شنبه ۱۰ امرداد ۱۴۰۵| #احمد_بخارایی: جنگ است و شور و هیجان! توده‌ها و حتی برخی مدعیان روشنفکری هم درگیر هیجان شده‌اند به گونه‌ای که «#اعدام» دهشتناک #معترضان دی ماه هم به حاشیه و سایه رفته‌است. عجب شرایطی!!! #جامعه با تغییرات مواجه شده است. تغییرات معطوف به جنگ‌ در ماه‌های اخیر در سه مقطع زمانی، عمدتا دو گونه است: درون‌جنگی و برون‌جنگی.منظور از «درون‌جنگی»، شور و هیجانی آمیخته با ایدئولوژی مذهبی و از نوع شور حسینی در زمان جنگ است که جنبه‌ی فراگیر پیدا کرد و حتی گریبان بسیاری از مدعیان روشنفکری علاوه بر توده‌های مردم را گرفت. در این زمان تنش‌های گوناگون اجتماعی به تنش «امنیت وجودی» تقلیل پیدا کرد و اذهان و نگاه‌ها و مواضع عمدتاً معطوف به پاسخ‌گویی به حمله‌ی نیروی خارجی بود. بر این اساس تجمعات شبانه شکل گرفت. در این ایام، بسیاری از مطالبات مردم به حالت تعلیق درآمد تا در فرصت دیگری مطرح شوند. البته در همین ایام صدای #اعتراض و #مطالبه‌گری بسیاری از مردم به گوش حاکمیت نمی‌رسید زیرا احساسات ضد دشمن، غلیان کرده بود و مدافعان جنگ اجازه نمی‌دادند صدای اعتراض منتقدان به وضع موجود در جامعه انعکاس یابد. این‌ها عوارض «درون‌جنگی» بود که طبیعتاً زمان کوتاهی به اندازه زمان جنگ دارند.اما تغییرات و عوارض «برون‌جنگی» آن چیزی است که پس از پایان یافتن جنگ گریبان جامعه را می‌گیرد. بر این اساس طبقه‌ی متوسط و طبقه‌ی پایین که هر کدام به نحوی با جنگ، زاویه داشتند یا از جنگ آسیب دیده‌اند پس از پایان یافتن جنگ، با شدت مطالبه‌گری خواهند کرد. در این فضای پس از جنگ، دیگر نمی‌توان به سهولت و صرفاً با شور حسینی تورم ۱۳۰ درصدی خوراکی‌ها و عدم مشارکت اقتصادی چند ده میلیون نفر و نرخ روزافزون بی‌کاری را تحمل کرد در صورتی که افزایش حقوق حداکثر ۲۰ درصد بوده‌است. قشر متوسط که در پساجنگ رمضان، نحیف و لاغر شده‌بود و در تجمعات شبانه حضور فعال نداشت و منتقد وضع موجود بود و احساس کرده بود که با افت سرمایه‌ی اجتماعی مواجه شده است پس از جنگ با صدای بلند، مطالبه‌گری خواهد کرد زیرا «جنگ شناختی» در ایام جنگ، نتوانست قله‌های ذهنی بسیاری از افراد طبقه‌ی متوسط را تسخیر کند. #طبقه_متوسط که احساس می‌کرد در این جنگ با تهدید #هویت فردی و اجتماعی مواجه شده است پس از جنگ با شدت به صحنه می‌آید تا فریاد بزند که در دوران #جنگ، «هم‌گرایی» نداشته است و واقعیت به طور یک‌پارچه بیان نشده‌است و هجمه‌ی تصاویر حکومتی در رسانه‌های داخلی، واقعیت را تقطیع کرده است.پس از طبقه‌ی متوسط، طبقه‌ی پایین جامعه در ایام پس از جنگ با واقعیتی مواجه خواهد شد که احساس می‌کند امنیت اقتصادی‌شان به شدت تهدید می‌شود. بنابراین طبقات اجتماعی هر یک به اعتباری در دوران پس از جنگ به صحنه خواهند آمد و رفتارشان و کنش‌های اجتماعی‌شان متناسب با دوران «برون‌جنگی» شکل خواهدگرفت.| دیگر یادداشت‌ها و سخن‌رانی‌ها: 👇| dr-bokharaei.com| youtube.com/@AhmadBokharaei?hl=fa| t.me/dr_bokharaei| instagram.com/dr.bokharaei