«لزوم تجدیدنظر در مراسم محرم» 🖍بهروز مرادی مراسم اجتماعی و دینی دارای کارکردهای قابل تبیینی هستند.…
انتشار: 2026/06/19 19:21 UTC
«لزوم تجدیدنظر در مراسم محرم» 🖍بهروز مرادی مراسم اجتماعی و دینی دارای کارکردهای قابل تبیینی هستند. جامعهشناسان مکتب کارکردگرایی این کارکردها را به انواع مختلفی ازجمله مثبت و منفی، یا آشکار و پنهان تقسیمبندی میکنند. این کارکردها قابلیت تغییر و استحاله دارند بهگونهای که گاه کارکردی مثبت به کژکارکرد تبدیل میشود. شواهد عینی مشاهدهپذیر حکایت از این امر دارد که مراسم کنونی محرم در ایران دچار کژکارکردهایی گردیده است، ازجمله: ١. مراسم عزاداری ماه محرم بنا به اسناد تاریخی همواره نوعی مقاومت اجتماعی_سیاسی را علیه ظلم حکومتی سازماندهی مینموده است. آن "نه" امام حسین(ع) در رد بیعت با یزید، الهامبخش مبارزات آزادیخواهان علیه ظلم حاکمان بوده است. اما هم اکنون به نظر میرسد که اثر چندانی از این کارکرد و مکتب ظلمناپذیر حسینی و زینبی در جامعه باقی نمانده است.٢.عاشورا یک مکتب است. مکتبی که بر ظلم نپذیرفتن، آزاده زیستن، ستمناپذیری، نفی ذلّت و تکریمِ زندگی شرافتمندانه و عزّتمند و حقمحور تأکید میورزد. عاشورا میگوید: زندگی تا آنجا ارزش دارد که عزّت و شرافت، آزادی و عدالت و حق و کرامت انسان رعایت شود. اما اگر قرار است خوار و حقیر و ذلیلت کنند، زیر چکمههای ستمت بیفکنند و حقت را پایمال کنند، نپذیر. سربلند و عزتمند بزی. این دعوت به زیستنی متعالی و معنوی است. اما مراسم فعلی محرم از پیام زیبای معنوی تهی شدهاند و فاقد برنامهای عملیاتی برای دفاع از زندگی عزتمندانه میباشند. باری نمایشهای خیابانی، عرضهی جسم به متقاضیان اجتماعی و ارائهی ظاهر آرایششده به مخاطبان، تماشاگرانی بسیار نیز دارد که این امر، فلسفهی وجودی عاشورا را دچار ابتذال و سقوط نموده است.٣. محتوای مراسم محرم، سابق بر این توسط سخنرانان تعیین میگردید. میزان مشارکت مردمی در آن نیز وابسته بود به مهارت سخنران در برانگیختن احساسات حقخواهانهی مخاطبان. اما امروزه این کارکرد به دست مداحان افتاده و این گروه نیز نقش مهمی در تزریق خرافات و اضافات گمراهکننده و تسویهحساب سیاسی و تحریف واقعهی عاشورا ایفا نموده است. مکتب انسانپرور و ظلمناپذیر عاشورا توسط صنعت مداحی بلعیده و استحاله گردیده است. نوحهی سخیف جایگزین پیام عاشورا گردیده است. ۴. ریختوپاشهای بسیار، پذیرایی مفصل افسار گسیخته، حیفومیل اموال عمومی و تعدد مراکز پذیرایی مستقر در خیابان از صرف هزینههای هنگفت در این ماه حکایت میکند. پرسش این است که اینهمه هزینه از کدام منبع تأمین مالی میشود؟ آیا با توجه به وضعیت وخیم اقتصادی و مالی و معیشتی مردم، اولویتهای ضروریتری در جامعه وجود ندارد؟ آیا صرف اینهمه هزینهی گزاف به خروجیهای لازم و اثربخش منجر میشود؟ آیا اینهمه اسراف با پیام محتوایی عاشورا و تعالیم اسلام حقیقی و تشیع علوی همخوانی دارد؟۵. آلودگی صوتی ناشی از سروصداهای خیابانی و آلودگی زیستمحیطی ناشی از زبالهریزی گسترده در سطح کوچه و خیابان و نیز راهبندانهایی که برای رانندگان ایجاد مزاحمت میکنند، از کژکارکردهای دیگر این مراسم است. این آسیبها مخل آسایش مردم و برهم زنندهی حقالناس برای داشتن آرامش است.۶. عدهای هنوز بر این باورند که اشکریزی در این ماه، از پروندهی سیاه آنها در زندگی گناهزدایی میکند. این تصور واهی با تعالیم قرآنی همخوانی ندارد. قرآن انسان را مسئول کردار و گفتار و پندار و حتی احساسات خود میداند و روبهروشدن همگانی در پیشگاه خداوند در روز رستاخیز برای پاسخگویی نسبت به کارنامهی زندگی را امری حتمی معرفی میکند. گریه و اشک به هیچوجه تأثیری بر این پرونده ندارد.٧. .توزیع نذری که در ماه محرم به طور گسترده در رفتار مردم متجلی میشود، به این شکل رایج، ریشهی قرآنی ندارد، بلکه یک سنّت فرهنگی اسطورهای مربوط به تمدن ایران باستان و سایر تمدنهای بینالنهرینی است. در قرآن؛ نذر به عنوان توزیع خوراکی برای برآوردهشدن حاجت از سوی خدا به رسمیت شناخته نشده است. اکنون که عزاداری در ماه محرم اینچنین دچار کژکارکردهای متنوع گردیده، وقت آن است که برای نجات فلسفهی عاشورا از جهل عمومی در فرهنگ مراسم و گرامیداشت آن، تجدید نظری بنیادین به عمل آید. عاشورا را باید از دست جهل و خرافه و ابتذال و عزا و پذیرایی خیابانی و صنعت مداحی و نوحهی سخیف نجات داد و درسهای زندگیساز آن را به آن بازگرداند. ٢٩ خرداد ١۴٠۵🌿@drBehrouzMoradi