▪️شاعیر و نووسەری هێژا مامۆستا محەممەد فەهیمی▪️هونەرمەندانی سینەماکار مامۆستایان کەیوان فەهیمی و شی…

دوای ١٢ ساڵ تێپەڕین بەسەر چاپی کتێبی "چلچرای غەزەلە ئاشقانەکانی ویلیام شێکسپیر" بە وەرگێڕانی #عەبدولخالق_یەعقووبی، لێرەوە فایلی PDF- ی تەنیا شیعرەکانی ئەم کتێبە (واتە بەبێ پێشەکی و پاشەڕۆکەکەی) پێشکەش دەکەم بە هەموو هۆگرانی هێژای وێژە و شیعر.

درێژەی بابەتی پێشوو👆بەڵام لەو چل ساڵەی نێوان گوژمەکەی مامۆستا گۆران و خۆڕاپسکاندنی وەچەی ڕوانگەدا گۆڕانکارییەکی جیددیی دیکەش هاتبوو کایەوە. گۆڕانکارییەکە ئەوە بوو کە شێعر وەک تاقە ژانری ئامادەی مەیدان و شێوەی کۆنساڵی داهێنانی ئەدەبی، ڕکەبەرێکی تازەنەفەس و قۆچاغ و بەگوردی بۆ ساز ببوو و ئەویش چیرۆک بوو. له مشت‌ومڕی پێشوودا هەر شاعیران بوون کە بەگژ شاعیرانی پێش خۆیان‌دا دەهاتنەوە، بەڵام ئەوجاره چیرۆکنووسانی نوێخوازیش به دەستەی شاعیرانەوە زیاد ببوون. له پێنج کەسی واژۆکاری مانیفێستی ڕوانگە، سیانیان (شێرکۆ بێکەس، جەلالی میرزاکەریم و جەماڵ شارباژێڕی) شاعیر بوون و دووانیشیان (حسێن عارف و کاکەمەم بۆتانی) چیرۆکنووس بوون. مەبەستم له چیرۆک، ئەدەبی داستانی بەگشتی، به ڕۆمان و نۆڤلێت و کورتەچیرۆکیشەوەیە. لەم پێنج کەسه دووانیان سیمایەکی بەرچاوتر و دەرکەوتەتریان هەبوو: شێرکۆ بێکەس و حسێن عارف؛ یەکیان شاعیر بوو و یەکیشیان چیرۆکنووس.ڕوانگە و مانیفێستەکەیان هێمایەک بوو بۆ تێپەڕین. ئەگینا شێرکۆ بێکەس و حسێن عارف ئەگەر ڕوانگەشیان واژۆ نەکردبا، ڕێگای خۆیان هەر دەدۆزیەوە و ئەو بەرهەمانەیان هەر دەخولقاند و ناوی خۆیان له مێژووی ئەدەبی کوردی‌دا هەر تۆمار دەکرد.خۆری ڕوانگە بەیەکجاری ئاوا بوو، بەڵام شوێنپەنجەی داهێنانی ئەدەبیی ئەو کۆمەڵه نووسەره بۆ هەمیشه له ئەدەبیاتی کوردی‌دا دەمێنێتەوە. له لایەن خۆمەوە سەرەخۆشی له بنەماڵەی مامۆستا حسێن عارف و خەڵکی شاری سلێمانی و هەموو ئەدیبان و نووسەرانی کورد دەکەم.#ڕەهبەر_مەحموودزادهhttps://t.me/dr_rehber

کاتێک "شار" ماڵ به ماڵی نووسرایەوەبەبۆنەی کۆچی دوایی مامۆستا حسێن عارفلەم پێنج کەسەی ساڵی ۱۹۷۰ ڕاگەیێندراوی "ڕوانگە"یان واژۆ کرد، مامۆستا حسێن عارف دوایین کەس بوو کە دوێنێ، بیستی و یەکی مانگی گەلاوێژ، کوچی دوایی کرد. زۆربەی خوێنەرانی کورد حسێن عارف به دوو ڕۆمانی "شار" و "ئەندێشەی مرۆڤێک" دەناسن. له "ئەندێشەی مرۆڤێک"دا کامێرای گێڕانەوە بەشێوازی نووسەره مۆدێرنیستەکان زیاتر لەناو زەینی ئەو کاراکتێره سەرەکییەدا جێگیر کراوە کە وەکوو ڕووناکبیرێک لەناو کۆمەڵگای خۆی‌دا هەست به نامۆیی و تەنیایی دەکا. هەر بۆیه ئەو ڕۆمانە هەتا ڕادەیەکیش له شێوازی نووسینی ڕۆماننووسه ئەگزیستانسییەلیستەکان نزیک دەبێتەوە. لەم ڕۆمانەدا شێوەی زاڵی وەدەنگ هاتنی کاراکتێرەکە مۆنۆلۆگی دەروونییه. بەپێچەوانە، ڕۆمانی "شار" بەئاشکرا ڕەنگ‌وڕووی ڕیالیزمێکی کۆمەڵایەتی پێوە دیاره. نووسەر له "شار"دا له گەشتێکی دوورودرێژی ماڵ و بازاڕ و قاوەخانە و کۆڵان و شەقامی سلێمانیی پەنجاکانی زایینی‌دا خوێنەر دەکاتە هاوڕێی خۆی. لێرەدا کامێرا لە دەرەوە ڕا وێنەکان و دیمەنەکان تۆمار دەکا و چرکەساتەکانی غەدر و نابەرابەری و ناگزووری و چەوسانەوە وێنا دەکا.له هەردووک ڕۆمان‌دا، بابەت هەر مرۆڤی کورده، بەڵام له یەکێکیاندا جیهانی مرۆڤێکی تاک له دەروونەوە پێشان دەدرێ و لەوەی دیکەیان‌دا کەش‌وهەوای کۆمەڵگایەک لە دەرەوە ڕا تۆمار دەکرێ.له ڕەوتە مێژووییەکانی ئەدەبیاتی داستانی‌دا، عادەتەن ڕەوتە ڕیالیستییەکان لەباری کاتەوە وەپێش ڕەوتە مۆدێرنیستییەکان دەکەون، هەربۆیه ڕەنگە لەسەرەتادا وا هەست بکەین نووسەر لەپێشدا "شار"ی نووسیوە و دواتر پەرژاوەتە سەر "ئەندێشەی مرۆڤێک"، بەڵام لەڕاستی‌دا "ئەندێشەی مرۆڤێک" له سەرەتای حەفتاکان‌دا نووسرا و بەمەودای ساڵێک دوای مانیفێستی ڕوانگە بڵاو بووەوە، کەچی "شار" له نێوەڕاستی هەشتاکانەوە دەستی پێکرد و ساڵانێک دواتر کۆتایی پێ‌هات.لەڕاستی‌دا "ئەندێشەی مرۆڤێک" گوڕوتینی ڕوانگەی پێوە دیار بوو. وەک بڵێی کاتێک پێویستییەکی ئەدەبی وای له بەشێک له نووسەرانی لاوی کورد کرد جاڕێک بۆ نوێ‌بوونەوە و تازەگەری ڕابهێڵن، حسێن عارف به تێگەیشتن لەم پێداویستییه، هەم به واژۆ و هەم بە بەرهەم پشتگیری له نوێخوازەکان کرد، بەڵام دواتر کە ڕەوتەکە جێگای خۆی گرت و سەقامگیر بوو و ئەویش دەستی هاتەوە بەر خۆی، پەرژایەوە سەر پتانسیەله دەکار نەکراوەکانی گێڕانەوەی ڕیالیستی. ئەو خاڵەی کە هەموو نووسەرانی ڕوانگە لەسەری کۆک بوون بریتی بوو له پێداویستیی تێپەڕین له شێوازە باوەکانی نووسین. ڕوانگەییەکان چاک دەیانزانی چیان ناوێ بەڵام لەوانەیه هەر بەم وردبینییەوە نەیانزانیبێ چیان دەوێ. بۆیه کار و چالاکیی ڕوانگەییەکان هەرگیز له چوارچێوەیەکی هاوبەشی ئەدەبی‌دا نەمایەوە. بەرچاوترین بابەتی هاوبەشی ئەو نووسەرانە مانیفێستەکەیان بوو. ڕوانگە دووەمین ئەزموونی مێژووییی لەبەرانبەر یەک‌دا ڕاوەستانی نوێخوازی و نەریتخوازی له ئەدەبی کوردی له سەدەی بیستەم‌دا بوو. پێشتر مامۆستا گۆران گۆمه مەندەکەی شڵەقاندبوو. زەینی ڕاهاتوو به پێکهاتەی دووئەستوونیی شێعری کلاسیک، لەسەرەتادا ئەم پێکهاتە نوێیەی وا ئەو تەقاڕون و بەرانبەرکێیەی تێک دەدا و له هەر شێعرێک‌دا ئیماژ یان گێڕانەوەیەکی له یەک ئەستوون‌دا، بەشێوەیەکی یەکپارچە و لە سەرەوەڕا بۆ خوار، دەنەخشاند، بۆ هەرس نەدەکرا. قوتابییەکی گۆڕان دەگێرێتەوە دەڵێ کاتێک بۆ یەکەم جار شێعرێکی گۆرانم بۆ شاعیرێکی نەریتخواز خوێندەوە بە سەرسوڕمانەوە گوتی ئەو شێوە شێعره لەگەڵ "حللوور بللوور تەکامە"ی منداڵان چ جیاوازییەکی هەیه؟ حللوور بللوور تەکامەی گەورەساڵان بەو گاڵتە و تێڕاخوڕینانە مەیدانی چۆل نەکرد و هەر مایەوە و بوو بە شێوازی زاڵیش. تەنانەت هێنده بوو بە شێوازی زاڵ، چەند دەیه دواتر ڕوانگەییەکان هاتن هەتا بۆ جارێکی دیکە به داهێنان و نوێخوازیی خۆیان گۆمه مەندەکە بشڵەقێننەوە. 👇t.me/dr_rehber

🔺حسین عارف؛ سالی میان هگل و کلاشینکف(2)شبح خیانت شاه و طمع ژئوپولتیک وی از تردیدهای ذهنی پیشگفته و پلمیک‌های ایدئولوژیک آن بیشتر ذهن عارف را می‌آزارد.وی بارها به کنایه از «دوست ایرانی» سخن می‌گوید؛ دولتی که از جنبش حمایت می‌کند، اما عارف نمی‌تواند یک سؤال اساسی را بی پاسخ بگذارد.اگر این دوست روزی منافع خودش را در جای دیگری ببیند، چه؟حمایت ایران از جنبش بارزانی در ۱۹۷۴ و ۱۹۷۵ برای توان نظامی آن اهمیت حیاتی داشت، اما این حمایت بخشی از رقابت تهران و بغداد و چانه‌زنی بر سر مسائل مرزی نیز بود.بنابراین یک تناقض اساسی وجود داشت:جنبشی که برای استقلال سیاسی خود می‌جنگید، برای ادامه جنگ به حمایت یک دولت خارجی نیاز داشت.و این تناقض سرانجام خودش را نشان داد و منطق ژئوپولتیک به بهای ویرانی رویای یک ملت بر ملاحظات اخلاقی چیره شد.تلخی پایان این تناقض را شاید بتوان با یک استعاره دیگر توضیح داد.حسین عارف در یک پناهگاه کوهستانی در میانه‌ی مبارزه مسلحانه، «عقل و دولت» هگل را می‌خواند.کتابی که مدت‌ها مشتاق خواندنش بوده، سرانجام نه در کتابخانه و شهر، بلکه در سنگر به دستش می‌رسد.یک طرف هگل است: دولت، عقل و تاریخ.طرف دیگر کلاشینکف است: جنگ، کوهستان و نیروی پیشمرگ.و عارف میان این دو ایستاده است.او درباره عقل پیشرونده‌ی تاریخ می‌خواند، در حالی که خودش درون تاریخی قرار گرفته که هنوز نمی‌داند چه سرنوشتی برایش نوشته است.روشنفکری که می‌کوشد تاریخ را بفهمد، در حالی که تاریخ همان لحظه در الجزیره و در صحنه روبوسی شاه و صدام مشغول تعیین سرنوشت اوست.برای تهران و بغداد و اردوگاه‌های سیاسی زمان جنگ سرد، نمایش الجزیره صرفا یک معامله دیپلماتیک است؛ برای جنبش کردستان اما پایان یک جهان!ایران حمایت خود را قطع می‌کند و جنبشی که بخشی از توان نظامی‌ و عقبه تدارکاتی اش به این حمایت وابسته بود، ناگهان خود را در برابر یک ارتش تا بن دندان مسلح تنها می‌بیند. نه تنها ارتش عراق، بلکه جهان خونسرد و نظاره‌گر شرق و غرب.در کوه‌های سر به فلک کشیده‌ی کردستان  اما این اتفاق فقط یک شکست نظامی نیست.یک شوک وجودی است.چهارده سال  مبارزه، امید، فداکاری و زندگی در قلب یک جنبش انقلابی در چند ساعت در برابر یک واقعیت جدید قرار می‌گیرد.شاه ایران که قرار بود متحد ثابت قدم کردها بماند، آنها را وجه‌المصالحه کرده است!رادیو «صدای کردستان عراق» آخرین پیام خود را می‌دهد و اعلام می‌کند که به دلیل «مشکلات فنی» از فردا شب پخش نخواهد شد.عارف می‌داند که هیچ مشکل فنی‌ای در کار نیست.او می‌خواهد برود و بگوید:این دروغ است.مشکل فنی نیست، بلکه سیاسی است.جنبش دارد پایان می‌یابد.بدون شک این یکی از دراماتیک‌ترین صحنه‌های کتاب است؛ زیرا حتی در آخرین لحظه، زبان بروکراتیک نمی‌تواند حقیقت شکست انقلاب را بر زبان بیاورد. عارف نقل می‌کند که یکبار هنگام رفتن از ارومیه به پیرانشهر با یک دانشجوی مهابادی که علائق روشنفکرانه داشت، همسفر می‌شود. جوان دانشجو می‌گوید جنبش شما همزمان مسحور و مرعوبمان می‌کند. با جان و دل ستایش‌تان می‌کنیم اما از سویدای دل اتحادتان با شاه را نکوهش می‌نماییم. می‌ترسیم جنبش قطب‌نمای اخلاقی خود را گم کرده باشد. عارف می‌گوید حرفت درست است، اما توان مردمی جنبش و درایت رهبران آن از تناقض  فوق بزرگتر است.روز بعد با تلخکامی داستان را برای بیگرد تعریف می‌کند و هر دو از  قطعیت بیان این مرد جوان می‌ترسند.لحظه‌ی تاریخی شکست ۶ مارس برای او به منزله‌ی وداعی دستکم موقت برای رؤیاهای سیاسی بی‌شماری است. رؤیای انقلاب، رؤیای رهایی ملی، رؤیای همبستگی انترناسیونالیستی، رؤیای مبارزه مسلحانه و سرانجام رؤیای اتکا به متحد خارجی.عارف در این یک سال می‌بیند که هر کدام از این رؤیاها چگونه در برخورد با صخره سخت ژئوپولتیک و مواجهه با واقعیت سخت قدرت، منکوب می‌شوند‌می‌بیند که انقلاب می‌تواند بوروکراسی و فساد تولید کند.جنبش رهایی‌بخش که علیه اقتدارگرایی حاکم بر کشور برخاسته، ممکن است خودش نیز تحمل نقد نداشته باشد.روشنفکر انقلابی که جانش را بر کف دست گرفته،  می‌تواند توسط دستگاه امنیتی همان جنبش بازخواست شود.مبارزه ملی علیرغم حقانیت حقوقی و مشروعیت اخلاقی می‌تواند به حمایت خارجی وابسته شود و سرانجام با یک بده‌بستان بین‌المللی قربانی شود.اما این به معنای بی‌اعتبار شدن آرمان کردستان نیست. واپسین کلمات کتاب داستان رستاخیز و آغازی دگر است. حتی اگر به معنای ساختن همه چیز از صفر باشد.کتاب یک سال از زندگی سرشار از نکات کلیدی و پندهای اخلاقی و فلسفی است. روان نویسنده‌اش شاد باد.#صلاح_الدین_خدیو @sharname1

🔺حسین عارف؛ سالی میان هگل و کلاشینکف(۱)حسین عارف نویسنده برجسته کرد امروز در سن نود سالگی در سکوت  درگذشت. مرگی غریب برای کسی که حدود یک سده در میان اجتماع و همراه مفاهیمی چون تعهد، فداکاری و انسانیت زیست.آقای عارف روزنوشت‌های یک سال از این عمر دراز را به رشته‌‌ی قلم در‌ آورده است. کتاب مهم اما کمتر دیده شده‌ی «ساڵێک لە تەمەن» را می‌گویم!این کتاب، روزنوشت‌های یک نویسنده و روشنفکر کرد در فاصله ۲۸ مارس ۱۹۷۴ تا ۲۷ مارس ۱۹۷۵ است؛ یک سالی که در آن جنگ کردستان عراق دوباره شعله‌ور شد. عارف از پشت میز کارش در  بغداد به عنوان عضو فعال اتحادیه‌ی نویسندگان کرد به کوه زد تا  به جنبش مسلحانه بپیوندد. از نزدیک با آرمان‌ها و تناقض‌های آن زندگی کرد و سرانجام در آستانه‌ی یک سالگی سفر پرماجرایش شاهد فروپاشی ناگهانی همان جنبش شد.صد البته این کتاب روزشمار یک سال جنگ نیست. بلکه روایتی ظریف از دغدغه‌های شخصی، ترس و امیدهای توامان و کلنجار رفتن بر سر دوراهی‌های متعدد نویسنده‌ آن است.چهار سال پس از توافق ۱۱ مارس ۱۹۷۰، توافقی که قرار بود مسئله کرد را در چارچوب خودمختاری حل کند، مناسبات بغداد و جنبش ملا مصطفی بارزانی دوباره به بن‌بست رسیده بود. اختلاف بر سر نحوه اجرای توافق، محدوده خودمختاری و به‌خصوص مناطق مورد مناقشه، به جنگ دوباره انجامید.عارف در بغداد که همزمان با فراخوان رفتن به خدمت سربازی به عنوان نیروی احتیاط مواجه است  با یک انتخاب اخلاقی دشوار روبه‌روست: به ارتش عراق بپیوندد و در جنگی شرکت کند که عملاً علیه جنبش مردم خودش است، یا به کوهستان برود.او راه دوم را انتخاب می‌کند.اما کوهستان برای او پایان پرسش‌ها و تردیده و دوگانگی‌ها نیست؛ تازه آغاز آنهاست.در ابتدای کتاب، خاطره کنگره بین‌المللی نویسندگان در بصره، فضای فکری دهه هفتاد را به‌خوبی نشان می‌دهد.شاعری تونسی با شور انقلابی از مبارزه مسلحانه سخن می‌گوید و کلاشینکف را بر هزاران شعر ترجیح می‌دهد.این صحنه، تصویر نسلی است که هنوز انقلاب را زبان آینده می‌دانست: چپ، ضدامپریالیسم، مبارزه مسلحانه، رهایی ملی و همبستگی جهان سوم. عارف همراه کامران موکری با احتیاط به شاعر شوریده‌ی تونسی هشدار می‌دهند که مبادا فریب رتوریک انقلابی و آزادیخواه رژیم بعث را بخورد و سرنوشت خویش را به بغداد زندان و چوبه‌های دار گره زند.عارف به قول خود با یک جهان بینی متاثر از ملی‌گرایی چپ و ایمان به قسمی انترناسیونالیسم به قرارگاه کوهستانی بارزانی ملحق می‌شود.اما خیلی زود، میان دو زبان گرفتار می‌شود:زبان انقلاب و انترناسیونالیسم از یک سو و زبان ناسیونالیسم کردستانی از سوی دیگر.این دو در جنبش کردستان کنار هم زندگی می‌کنند، اما همیشه به‌راحتی با هم سازگار نیستند. چه آغاز مجدد جنگ از بهم خوردن اتحاد به اصطلاح مترقی حزب دمکرات کردستان و حزب بعث سوسیالیست عرب آغاز می‌شود. تقلیدی مضحک از جبهه‌های خلق دهه‌های سی و چهل اروپا که استالین با مقاصد خاص آنها را سرهم بندی می‌کرد. طرفه آنکه این داستان هم در ماه مارس اتفاق افتاد. ۱۱ مارس ۱۹۷۰ که در بغداد پسران بارزانی و صدام دست در دست هم توافق خودمختاری را جشن گرفتند.عارف می‌گوید از ابتدا و پیش از آنکه از آن مارس فرخنده به دو مارس بدشگون در چهار و پنج سال بعد برسیم، به آن بدبین بودم. به یک دلیل ساده: قدرت مطلقه چرا باید سهم دیگران را بدهد!فاصله‌ی انتقادی او در کوه هم حفظ می‌شود. فساد، ثروت‌اندوزی برخی مسئولان، بوروکراسی و کاغذبازی را می‌بیند و درباره آنها انتقاد می‌کند. پس از سه ماه تلاش نخستین شماره مجله نویسنده کرد در چاپخانه خەبات در دل غاری مخفی منتشر می‌شود.رئوف بیگرد سردبیر و دوست و همکار عارف در «نویسنده کرد» از فساد و بوروکراسی رایج در جنبش انتقاد و البته به عقوبت دچار می‌شود.خود عارف نیز به دلیل انتقادهایی که در محافل خصوصی مطرح کرده، توسط دستگاه امنیتی جنبش مدتی کوتاهی بازداشت و بازخواست می‌شود.دردسرهای ارگان اتحادیه نویسندگان کرد به این مورد ختم نمی‌شود. سعید ناکام نویسنده مهابادی، پا را از مرزهای گفتمان رسمی فراتر می‌‌نهد و نبرد جاری را صراحتا جنگ عرب‌ها و کردها می‌خواند‌.توصیف جنگ با زبانی ملی‌گرایانه‌تر که با بمباران‌های کور و پرتلفات هوایی ابعادی غیرانسانی یافته بود، جنجالی  بزرگ می‌آفریند. عده‌ای به ستایش ناکام می‌پردازند.اما پاسخ مسئولان جنبش روشن است:جنگ ما با عرب‌ها نیست. با رژیم بعث است.رهبری حزب دموکرات کردستان نمی‌خواهد مبارزه کردها را جنگی قومی با عرب‌ها معرفی کند. دشمن، رژیم بعث است، نه ملت عرب.وقتی بمباران‌ها افزایش یافت، شهرها و روستاهای کردنشین هدف قرار گرفتند و بخش بزرگی از جامعه به کوهستان پیوست، برای بسیاری جنگ دیگر فقط جنگ یک حزب با حکومت بغداد نبود.جنگ به یک تجربه ملی تبدیل شده بود.#صلاح_الدین_خدیو @sharname1