#جستارها#تاملات#افسانه_نجاتی از واقعیت سوم تا فقر حقیقت: تأملی بر یادداشتی از هیوا مسیحمقدمه: انسان…

#جستارها#تاملات#افسانه_نجاتی از واقعیت سوم تا فقر حقیقت: تأملی بر یادداشتی از هیوا مسیحمقدمه: انسان میان وفور تصویر و کمبود معناجهان امروز، جهانی است پر از تصاویر، داده‌ها و بازنمایی‌های بی‌پایان. هر لحظه که گوشی خود را برمی‌داریم، هر صفحه‌ای که می‌خوانیم، با موجی از واقعیت‌های تولیدشده مواجه می‌شویم؛ واقعیت‌هایی که شبیه‌اند، بازآفرینی‌اند و گاه خود را جای حقیقت می‌نشانند. این جهان، با وجود ظاهری روشن و شفاف، در ژرفای خود خالی است؛ خالی از آن تجربه‌ی اصیلِ حقیقت که انسان را با خود و جهان روبه‌رو می‌سازد.هیوا مسیح، در یادداشت کوتاه اما ژرف خود، با لحنی شاعرانه و فلسفی، همین وضعیت را به تصویر می‌کشد:«دنیای ما تقسیم می‌شود به واقعیت‌های اضافی و حقیقت‌های کم.»¹این جمله‌ی کوتاه، تیتری است برای فهم وضعیت معاصر انسان: جهانی که در آن بازنمایی‌ها فراوان‌اند، اما خود حقیقت کمابیش از دست رفته است. مسیح در ادامه تأمل می‌کند که هوش مصنوعی، این «خدمتکار دانایی»، هر روز واقعیت‌های جدید می‌آفریند و خواسته‌های ما را به تصویر درمی‌آورد، اما از حقیقت فاصله می‌گیرد. او نه از هوش مصنوعی می‌ترسد، نه از علم؛ بلکه از همان فاصله‌ای سخن می‌گوید که میان «واقعیت» و «حقیقت» افتاده است.در این مقاله، تلاش می‌کنیم از سه زاویه به این یادداشت بنگریم: نگاه شاعرانه‌ی مسیح، دیدگاه بودریار درباره‌ی وانمود و بازنمایی، و تأمل هایدگر درباره‌ی ذات تکنولوژی و فراموشی حقیقت.بخش اول: هیوا مسیح و استعاره‌ی «واقعیت‌های اضافی»هیوا مسیح با زبانی شاعرانه و تیزبین، هوش مصنوعی را نه صرفاً ابزار، بلکه تولیدکننده‌ی «واقعیت سوم» معرفی می‌کند. واقعیت سوم، جهان مصنوعی‌ای است که هوش مصنوعی خلق می‌کند: تصویرهایی زنده، انسان‌هایی شبیه‌سازی‌شده، ایده‌هایی نظام‌یافته و داستان‌هایی که پیش از این در توان ذهن انسان بود، حالا در کسری از زمان به دست ماشین شکل می‌گیرند.«او کار یک هنرمند، نویسنده، آشپز و… را با مشورت در سریع‌ترین زمان انجام می‌دهد؛ چه خدمتکار دانایی.»²در این نگاه، هوش مصنوعی همانند خدمتکاری است که خستگی نمی‌شناسد، اما هرگز نمی‌تواند با تجربه‌ی انسانی حقیقت مواجه شود. او می‌تواند واقعیت‌ها را بسازد، اما حقیقت را لمس نمی‌کند؛ همان چیزی که مسیح «حقیقت‌های کم» می‌نامد.شاعر، در این یادداشت، خطی میان سه نوع واقعیت می‌کشد:واقعیت اول: جهان طبیعی و محسوس.واقعیت دوم: جهان بازآفرینی‌شده در هنر و ادبیات، که توانسته است لحظه‌ای از حقیقت را آشکار کند.واقعیت سوم: جهانی که هوش مصنوعی تولید می‌کند، جهانی که دقیق و پرجزئیات است، اما تهی از حضور اصیل حقیقت.این تقسیم‌بندی شاعرانه، ما را به تأملی تازه درباره‌ی وضعیت انسان و ماشین در عصر معاصر دعوت می‌کند.بخش دوم: بودریار و وانمایی‌های بی‌مرجعژان بودریار، جامعه‌شناس و فیلسوف فرانسوی، در کتاب Simulacres et Simulation جهان را توصیف می‌کند که در آن تصویر دیگر بازتاب‌دهنده‌ی واقعیت نیست، بلکه جای آن می‌نشیند. او می‌نویسد::«ما اکنون در عصر وانمودها زندگی می‌کنیم؛ جایی که بازنمایی، نه واقعیت را منعکس می‌کند و نه پنهانش می‌سازد، بلکه به‌جای آن می‌نشیند.»3از این منظر، «واقعیت‌های اضافی» که مسیح از آن سخن می‌گوید، شباهتی آشکار به وانمودهای بودریاری دارند. واقعیت‌های تولیدشده توسط هوش مصنوعی، چه تصاویر باشند، چه انسان‌های مصنوعی یا داستان‌ها، دیگر تنها بازنمایی واقعیت نیستند؛ بلکه واقعیت جدیدی خلق می‌کنند که خود را جای حقیقت می‌نشانند.بودریار هشدار می‌دهد که در جهان وانمودها، تشخیص مرز میان واقعیت و بازنمایی تقریباً ناممکن می‌شود. این همان چیزی است که مسیح شاعرانه بیان می‌کند:«هر روز چاق‌تر می‌شود، هر بار دیتاهای نداشته‌اش را کامل‌تر می‌کند، و به این ترتیب واقعیت‌ها بیشتر و حقیقت‌ها کمتر می‌شوند.⁴»در این چشم‌انداز، هوش مصنوعی نه تنها ابزار، بلکه عامل افزاینده‌ی وانمود است؛ عاملی که جهان را پر از واقعیت‌هایی می‌کند که شبیه‌اند، دقیق‌اند، اما تهی از حضور حقیقت.بخش سوم: هایدگر و فراموشی حقیقت در ذات تکنولوژیمارتین هایدگر، فیلسوف آلمانی، در مقاله‌ ای هشدار می‌دهد که خطر تکنولوژی در ذات آن نهفته است. تکنولوژی نه صرفاً ابزاری برای انجام کار، بلکه شیوه‌ای از آشکار شدن جهان است. او می نویسد:«تکنولوژی نحوه‌ای از آشکار شدن است؛ شیوه‌ای که در آن جهان چون منبعی از انرژی و داده آشکار می‌شود.»⁵هوش مصنوعی، از این منظر، نمونه‌ای بارز از تکنولوژی مدرن است:@konjedenjefarhang