..جایگاه اجتماعی و اعتیاد: چگونه سلسلهمراتب قدرت، مصرف کوکائین را در میمونها دگرگون کردیکی از عجی…
انتشار: 2026/08/21 09:54 UTCدریافت: 2026/08/22 06:25 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/22 06:25 UTC
..جایگاه اجتماعی و اعتیاد: چگونه سلسلهمراتب قدرت، مصرف کوکائین را در میمونها دگرگون کردیکی از عجیبترین آزمایشهای تاریخ روانشناسی که حقیقتاً شگفتانگیز است، به رابطۀ «جایگاه اجتماعی» و اعتیاد به کوکائین در میمونها مربوط میشود.پژوهشگران گروهی از میمونهای ماکاک را ابتدا بهصورت جداگانه نگهداری کردند و سپس بهتدریج آنها را در یک محیط گروهی قرار دادند تا سلسلهمراتب اجتماعی طبیعی شکل گیرد؛ به این ترتیب برخی از آنها «مسلط» (dominant) و برخی دیگر «زیردست» (subordinate) شدند.سپس به میمونها دسترسی به دو اهرم داده شد: یکی غذا و دیگری کوکائین ارائه میکرد.نکته جالب این است که پیش از شکلگیری سلسلهمراتب، همۀ میمونها تقریباً به یک اندازه به کوکائین روی میآوردند. اما پس از تشکیل گروه، تفاوت چشمگیری مشاهده شد: میمونهای مسلط و دارای جایگاه بالاتر، مصرف کوکائین خود را بهشدت کاهش دادند، در حالی که میمونهای زیردست و کمرتبه، مصرفشان بهطرز چشمگیری افزایش یافت.پژوهشگران با اسکن مغز این میمونها دریافتند که در میمونهای مسلط، تراکم گیرندۀ دوپامین نوع D2 (که با احساس پاداش و لذت طبیعی مرتبط است) در مغز افزایش یافته بود؛ گویی جایگاه اجتماعی بالا بهتنهایی یک پاداش زیستی واقعی برای مغز محسوب میشد. در مقابل، میمونهای زیردست چنین افزایشی نداشتند و به نظر میرسید مغز آنها به یک منبع لذت جایگزین (کوکائین) پناه میبرد.این یافته یکی از قویترین شواهد تجربی است که نشان میدهد استرس مزمن اجتماعی و فقدان جایگاه یا کنترل میتواند مستقیماً مدار پاداش مغز را تغییر دهد و آسیبپذیری نسبت به اعتیاد را افزایش دهد؛ نه صرفاً بهعنوان یک ضعف شخصیتی، بلکه بهعنوان یک واکنش زیستی به محیط اجتماعی.Nature Neuroscience, 5(2), 169–174. doi.org/10.1038/nn798 @science_magazine



