حقّ پاسخ ندادن به نقد🍃 در نشستی که خانۀ خرد و خیال ایرانیان برای نگاهی به کتاب «گفتوگو آیین حقجوی…
انتشار: 2026/06/30 13:58 UTC
حقّ پاسخ ندادن به نقد🍃 در نشستی که خانۀ خرد و خیال ایرانیان برای نگاهی به کتاب «گفتوگو آیین حقجویی» (یاسر میردامادی) برگزار کرد شرکت کردم و از بحثهای خوبی که درگرفت بهره بردم. در این نشست از فرصتی که داشتم استفاده کردم تا از «پاسخ ندادن به نقد» دفاع کنم.خلاصۀ صحبت من:بله گفتوگو آیین حقجویی است، برای همین گفتگو کننده نیز ممکن است سالک مسیر حقجویی باشد. هر سالک مسیر حقجویی رویکردی خاصّ خود را دارد و خوب است به این رویکردهای متکثر احترام بگذاریم و آنها را برتابیم. در حالی که یک سالک حقجو ممکن است مشتاق باشد که به تمام یا بسیاری از نقدها پاسخ دهد، سالک دیگری ممکن است رویکردی متفاوت داشته باشد. مثلا او ممکن است به دلایل سهگانۀ زیر تمایل چندانی به پاسخ به نقد، حتی نقدی خوب و شُسته رُفته نداشته باشد:▫️ گاه میتوان فکر کرد که خب این نقد هم نظری است، من فعلا با آن مخالفم اما قابل تأمل است. نیازی نیست پاسخ دهم و همین که در کنار نظر من و به عنوان نقد مطرح شده است امر نیکی است و به حقجویی جمعی کمک میکند. ▫️ گاه آنکه نقد شده است میاندیشد که اگرچه من کاملا و قطعاً با این نقد مخالفم اما چه نیازی است که به آن پاسخ دهم هنگامی که (به یاری فضای مجازی) جریان گفتوگو برقرار است. نظر من و این نقد و بسیاری از نظرهای موافق و مخالف و مشابه و متفاوت در همین موضوع فراوان و در دسترساند، بگذاریم تا اهل اندیشه و دغدغهمندان به همّت خود از این میان بهرهای ببرند.▫️ گاه سالک حقجو ممکن است احساس کند که گفتگوی بیش از حدّ خاصی و یا تلاش برای پاسخ به نقد خاصّی موجب آزرده شدن دل میگردد. او ممکن است از زمره حقجویانی باشد که در کنار حقجویی، به قول اویس قرنی که گفت «عَلَیکَ بِقَلبِکَ»، پاسبان حرم دل خویش نیز باشد.به نظرم اگر سالک حقجویی به دلایلی از این دست از پاسخ دادن به نقدی پرهیز کند، سزاوار نیست که به این سکوت گِله کنیم و پاسخ ندادن او را غیر اخلاقی یا مانع حقجویی تلقی کنیم. همانگونه که در این نشست گفتم، به نظرم تنها در یک حالت سالک حقجو از نظر اخلاقی موظف است که پاسخ نقدِ خوب را بدهد و به دلایل بالا برای پاسخ ندادن بسنده نکند. این هنگامی است که نقد شونده مقامی دارد که به او اجازه میدهد که نظر خود را اجرایی کرده و تبدیل به نظر رسمی یک جمع، نهاد یا سازمان یا کشور کند. در این حالت او وظیفۀ اخلاقی دارد که در مواجهه با نقد بر نظری که قصد اجرایی کردن آن را دارد پاسخگو باشد. آنچه گفتم و نوشتم در ردّ پاسخ دادن به نقد نیست. به نظرم در رفت و آمد بین نقد کننده و نقد شونده بهرهها و فرصتهای حقجویی بسیار است. سخن در این است که آیا اگر کسی پاسخ نقدی را ندهد یا اصولا چندان علاقهای به پاسخ نقد دادن نداشته باشد لزوماً کاری غیر اخلاقی کرده، مانع حقجویی شده و قابل ملامت است؟ بر اساس آنچه نوشتم پاسخ من خیر است. @farhadshafti
پستهای تلگرام — فرهاد شفتی
درنگ (۴) - مردم؟!▫️مردم ایران ...🍃 هر عبارتی دربارهٔ خواسته و دیدگاه مردم ایران پس از دو کلمهٔ بالا بیاید نادرست است، مگر عبارات بسیار کلی و بدیهی، مثلا «مردم ایران، خواهان سربلندی ایراناند».چرا؟ چون مردم ایران مانند مردم کشورهای دیگر، متکثراند، گوناگوناند، و شاید حتی بیش از بسیاری از ایشان.این نکتهٔ ساده را تا حکومت نفهمد، تا «مردم» نفهمند، تا من و تو نفهمیم، گامی دیگر از واقعیت به سوی پندار برداشتهایم و به جای اینکه بخشی از راه حل شویم، بخشی از مشکل شدهایم.#درنگ@farhadshafti
🍃 درود خداوند بر تو ای پیامبر مهربانی: 🔍خاطر عاطر🔍 تو کی بودی ای مسافر ...🔍 مردی که رنگ خدا بود🔍 کدام محمد پیامبر ماست؟🔍 قرآن به منزلهٔ منازلالسائرین محمد (ص)#پیامبر@farhadshafti
تأمل (۵)🍃 «آیا دین خاصی از جهت صدق و امکان رسیدن به رستگاری اعلی نسبت به دیگر ادیان برتری دارد؟»فایل صوتی مختصر بر مبنای نظرات آمده در فرستۀ قبلی پیوست است. این بحث مفصل است و جنبههای بسیار دارد، و بسیاری گزارهها بر مبنای استدلال برای گزارههایی پیشینیاند. امید دارم که به زودی سلسله گفتاری را در باب کثرتانگاری دینی آغاز کنم تا در حد توان دیدگاه خود را در اینباره به صورت جزیی و مفصل توضیح دهم، و به نقدها و پرسشها پاسخی دهم.پینوشت: در دقیقهٔ ۱۹:۱۵ از آگاهی از تجربهٔ دیگر ادیان پرسیدم، باید اضافه میکردم «و مسلکهای معنوی بسیاری که به عنوان دین معروف نیستند».مطالب مربوط:- کثرتگرایی یا انحصارگرایی محققانه؟- قرآن، انحصارگرا یا کثرتگرا؟ - تقریری از جلسات قرآن و سه پرسش اساسی، بخش دوم: قرآن انحصارگراست یا کثرتانگار؟- گفتوگویی در باب قرآن و کثرتانگاری دینی- مناظره (زبان انگلیسی): آیا قرآن میخواهد که همه مسلمان شوند؟#تآمل@farhadshafti
تأمل (۵)🍃 «آیا دین خاصی از جهت صدق و امکان رسیدن به رستگاری اعلی نسبت به دیگر ادیان برتری دارد؟»بیان صوتی بر مبنای نقدها، پرسشها، نظرات و مناظرههای دریافت شده تا حدود سه روز دیگر همرسان میشود. برای آشنایی با روال سلسله پیامهای «تأمل» و نقشی که میتوانید داشته باشید به اینجا نگاه کنید.#تأمل@farhadshafti
ادامهٔ «تأمل»پیش از اینکه طوفان حوادث دل و ذهنمان را به جای دیگری ببرد سلسله فرستههایی را با نام «تأمل» آغاز کرده بودم. در هر تأمل گزارهای را دربارهٔ دین و معنویت مطرح و از دوستان دعوت میکردم که در بخش نظرات دیدگاه یا پاسخ خود به آن گزاره را بنویسند. سپس در یک فایل صوتی کوتاه به نکات مطرح شده میپرداختم و نظر خود را نیز همرسان میکردم.اکنون پس از رهآورد سفر عمره، با شما از وادی دل به وادی عقل میروم و تأملها را ادامه میدهم. چون زمانی گذشته است و این تأملها ترتیبی منطقی دارند، چهار تأمل پیشین را برای یادآوری دوستان علاقهمند در اینجا میآورم و تأمل (۵) را اگر مجالی باشد به زودی همرسان میکنم. تأمل (۱) «دین اخلاق است و دیگر هیچ»تأمل (۲) «مخاطب آیات قرآن و مصداق بدون نیاز به تاویل و تطبیق این آیات تنها ساکنان زمان و مکان وحی بودهاند، مگر اینکه به قرینه خلافش ثابت شود.»تأمل (۳)«قوانین شریعت در قرآن تا چه حدّی فرازمان و فرامکاناند؟»تأمل (۴) «معنا و لفظ وحی تا چه اندازه از نفس وحیگیرنده تأثیر میپذیرد؟»،به عبارت دیگر: «دریافتهای انسان متعالی از حقیقت مطلق تا چه اندازه از نفس او تأثیر میپذیرد؟»تأمل (۵) به زودی ...#تأمل@farhadshafti
مجموعۀ رهآورد سفراز دوستانی که در این یک ماه گذشته با کلمات مهرآمیز و پرمحبت خود من را در ادامۀ فرستادن عکسها و یادداشتهای سفر عمره تشویق و همراهی کردند بسیار سپاسگزارم. نوشتههای شما در بخش نظرات حال و هوای آن سفر را تازه کرد و نیز از شما آموختم.تمام تصاویر و یادداشتها و فیلمها و پیوندها را در یک فایل پی دی اف جمع کرده و به اینجا پیوست کردهام. امیدوارم قابل استفاده باشد.همانطور که در صفحۀ اول نوشتهام، این مجموعه را که «میعادگاهِ آینهها» نام نهادهام به دوست عزیز، صدّیق قطبی پیشکش میکنم.