🔻ابزار دفاع ملی ایرانیان از کجا آمد؟🔻 بزرگداشت صنایع دفاعی در سال ۱۴۰۵ که روز گذشته (شنبه ۳۱ مرداد)…

🔻ابزار دفاع ملی ایرانیان از کجا آمد؟🔻 بزرگداشت صنایع دفاعی در سال ۱۴۰۵ که روز گذشته (شنبه ۳۱ مرداد) زمان تقویمی آن بود، امسال معنای متفاوتی داشت و از حالت کلیشه و مراسم‌های رسمی و سالنی خارج شده بود. جنگ ۴۰ روزه که آمریکا با تمام متحدان خود به ایران هجوم آورد، صحنه‌ای از کارآمدی صنایع دفاعی کشور علاوه بر عرصه‌های دیگر بود. ایران تحریم شده که تلاش شده بود از دسترسی و منابع مالی لازم برای ساخت ارتش و سلاح محروم شود، ضرباتی به بزرگ‌ترین مجموعه نظامی جهان در گستره منطقه وارد ساخت که باعث خروج موقت آن از میدان جنگ شد. این شکوفایی در لحظه و طی سالیانی محدود رخ نداده، بلکه ناشی از ارزیابی‌های دقیق و مجاهدت‌هایی در این زمینه است.🔻 شکل‌گیری وضعیت کنونی نیرو‌های مسلح ایران متأثر از تجارب تاریخی گذشته است. در این بخش به طور کوتاه به سه دوره اشاره شده است.1️⃣رژیم رضاخانی حدفاصل ۱۳۰۴ تا ۱۳۲۰، بودجه ارتش را ۵ برابر کرد و به نوسازی آن و ایجاد ارتش مدرن مبادرت کرد. دلیل این حرکت، نظامی بودن حاکم وقت و نیز مشاهده ضعف و فتور دولت قاجاریه بود که نیروی نظامی درخوری نداشت و زیر ۲۰ هزار نیرو در قالب قوای قزاق و ژاندارمری داشت که از نیروی تأمین امنیت داخلی نیز کوچک‌تر بود و چیزی مانند اردوی مدافع و محافظ شاه بودند. قزاق‌ها تحت نفوذ روسیه و ژاندارمری تحت نفوذ اروپاییان و افسران سوئدی بودند. ارتش دوره رضاخان، مدرن شده، سربازی اجباری اجرا گشت و لشکر‌های کلاسیک شکل گرفتند. 🔻 بااین‌وجود ارتش و حکومت به‌سرعت در جریان جنگ جهانی دوم فروپاشید و نتوانست مقاومت خاصی بروز دهد. حکومت مشکلات فراوانی داشت از جمله تضعیف مشروعیت بر اثر قوانین ممنوعیت حجاب و سرکوب عشایر که باعث افت روحیه مقاومت ملی شده بود. اگر این موارد نادیده گرفته شوند، خود ارتش مشکلات بزرگی داشت. رضاخان می‌خواست ارتش کلاسیکی تدارک ببیند؛ اما امکانات کشور برای آن کافی نبود، آموزش جدی گرفته نمی‌شد، افسران با تملق رشد کرده و ضمن وابستگی به جریانات خارجی در داخل به فساد مشغول بودند. در نتیجه با حمله دشمن، ارتش که برای سرکوب داخل ساخته شده بود به‌سرعت فروپاشید.2️⃣ محمدرضا پهلوی وضعیت متفاوتی نسبت به پدر داشت، از جمله در سال‌های آخر حکومتش که قیمت نفت چندین برابر شد. در نتیجه بودجه نظامی ایران از ۴۰۰ میلیون دلار در اوایل دهه ۱۹۷۰، میلادی به ۸ میلیارد دلار در یک سال مانده به پایان حکومت پهلوی افزایش یافت. این مبلغ یک‌سوم درآمد فروش نفت ایران بود. ارتش محمدرضا نسبت به پدرش مجهزتر و آموزش‌دیده‌تر بود اما مشکلات همچنان باقی بودند. بخشی از مشکلات در درون جامعه بودند که در نهایت به وقوع انقلاب اسلامی انجامید. 🔻 بااین‌حال خود ارتش نیز پر از معضل بود. ارتش پهلوی برای مقابله با رژیم بعث در عراق می‌توانست کارایی داشته باشد، اما در برابر ابرقدرت‌ها حرفی برای گفتن نداشت. در خصوص نبرد با رژیم بعث عراق نیز تردید‌هایی وجود داشت به‌گونه‌ای که ارتش شاه در سال ۱۳۵۵ هجری شمسی طی درگیری‌های مرزی با صدام ۵ نقطه را از دست داد و نسبت به آن سکوت کرد. 3️⃣ با وقوع انقلاب اسلامی، ضعف مشروعیت حکومت در جامعه و مشکل ایدئولوژیک آن و ارتش برطرف شد. اگر حکومت شاه از شبه‌ایدئولوژی‌های ناقص و عقب‌مانده استفاده کرده و حتی نسبت به بهره‌گیری از ملی‌گرایی ناتوان بود، قوت ایدئولوژیک نظام سیاسی جدید به حدی بود که ضمن روشن‌کردن روح ملی‌گرایی، باعث به حاشیه رفتن ایدئولوژی قدرتمند چپ در ایران شد. کار به جایی رسید که چپ‌ها در حوزه‌های خاص خود نسبت به جمهوری اسلامی، ایده و نیروی دست‌دوم به شمار می‌رفتند. معضل بزرگ ارتش در این شرایط خودبه‌خود برطرف شد و این نیرو در عین معضلات نفرات و تجهیزات طی درگیری با تجزیه‌طلبان و ارتش صدام، بدون واهمه وارد رویارویی شد. تسلیحات🔻 رژیم شاه بودجه‌ای ۸ میلیارد دلاری داشت در زمانی که ارزش دلار نسبت به امروز ۴.۳ برابر بیشتر بود. معادل‌سازی آن برابر با ارزش کنونی تقریباً ۳۴ میلیارد دلار است‌. این بودجه تنها مربوط به ارتش بود که بیشتر آن صرف خرید از خارج می‌شد‌.🔻 این در حالی است که کل بودجه نظامی، امنیتی و اطلاعاتی ایران بسیار کمتر از این مبلغ است. بودجه سپاه به‌عنوان یک سازمان کامل با کارکرد همه‌جانبه در داخل و خارج کشور در همه عرصه‌ها، ارتش، وزارت اطلاعات و نیروی انتظامی در مجموع در حدود ۱۰ میلیارد دلار است. بودجه نظامی به‌صورت تنها، در حدود نیمی از این مبلغ خواهد بود. کل بودجه نظامی، امنیتی و اطلاعاتی ایران یک‌سوم تا یک‌چهارم بودجه نظامی پهلوی و بودجه نظامی، یک‌هفتم آن است.⬅️متن کامل گزارش سید مهدی طالبی، پژوهشگر حوزه بین‌الملل را در سایت فرهیختگان بخوانید.🌐 FarhikhteganOnline.ir🔻 @FarhikhteganOnline