ما و مفهوم تنظیمگری📝امیرحسین قلندری، پژوهشگر اندیشکده حکمرانی شریف در یادداشتی برای «فرهیختگان» نو…
انتشار: 2026/08/25 10:07 UTCدریافت: 2026/08/25 11:10 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/25 11:10 UTC
ما و مفهوم تنظیمگری📝امیرحسین قلندری، پژوهشگر اندیشکده حکمرانی شریف در یادداشتی برای «فرهیختگان» نوشت:🔻 در سالهای اخیر، «تنظیمگری» به یکی از واژههای پرکاربرد نظام حکمرانی ایران بدل شده و نهادهایی نیز با این عنوان شکل گرفتهاند؛ اما حدود صلاحیت، استقلال، ثبات تصمیم و نسبت آنها با دولت، دستگاه قضایی و دیگر نهادهای حکمرانی همچنان محل مناقشه است.تنظیمگری قرار بود چه مسئلهای را حل کند؟🔻 تنظیمگری مدرن را باید در تحول نقش دولت فهمید. با گسترش آزادسازی، خصوصیسازی و کاهش تصدیگری مستقیم، دولتها از اداره مستقیم بسیاری از بازارها فاصله گرفتند؛ اما آنها را رها نکردند. از همینجا ایده «دولت تنظیمگر» شکل گرفت؛ دولتی که بهجای تصدی مستقیم، از طریق قاعدهگذاری و نهادهای تخصصی بر بازار حکمرانی میکند. در ایران چه بر سر تنظیمگری آمده است؟🔻 ایران نیز با خصوصیسازی و کاهش تدریجی تصدیگری دولت، به سمت استفاده از نهادها و ابزارهای تنظیمگری حرکت کرد. بااینوجود، اهداف، اصول و ویژگیهایی که تنظیمگری اساساً بر پایه آنها تعریف میشود، بهندرت بهصورت یکجا در تجربه ایران قابلمشاهدهاند. بسیاری از تنظیمگران استقلال کافی ندارند، از منابع مالی و نیروی انسانی متناسب برخوردار نیستند، ابزار و اقتدار لازم برای اعمال تصمیم خود را در اختیار ندارند و حتی در موارد زیادی مسئول روشن و نهایی یک بازار محسوب نمیشوند. این ضعف در مواجهه با بنگاههای بزرگ، خصولتی و برخوردار از پشتوانه سیاسی جدیتر نیز میشود؛ جایی که تنظیمگر از قدرت نهادی کافی برای ایستادن در برابر تنظیمشوندگانش برخوردار نیست. 🔻 بازار خودرو یکی از روشنترین شواهد وضعیت آشفته نهادی تنظیمگری در ایران است. در این بازار نهفقط قیمت، بلکه مرجع تنظیم، حدود صلاحیت و اعتبار تصمیم نیز دائماً تغییر کردهاند. صلاحیت قیمتگذاری شورای رقابت در مقطعی به ستاد تنظیم بازار منتقل شد و بعد دوباره بازگشت؛ شورای رقابت، وزارت صمت، سازمان حمایت و سازمان بورس در مقاطع مختلف درگیر تعیین قواعد قیمت و عرضه شدند؛ در برههای تصمیم کارشناسی شورا برای افزایش متوسط حدود ۴۰ درصدی قیمتها نیز پس از مخالفت سیاسی به حدود ۲۹ درصد تغییر کرد. اکنون هم مصوبه ۴۷۳، پس از چند سال اجرا، با رأی دیوان عدالت اداری ابطال شده است. سخن بر سر این نیست که تصمیم تنظیمگر نباید تغییر کند یا از نظارت قضایی مصون باشد؛ مسئله آن است که در چنین زنجیرهای، «ثبات تصمیم تنظیمی» و «حمایت از مصرفکننده» که دو هدف بنیادی تنظیمگری هستند، عملاً زیر فشار تعارض نهادی و تغییر مکرر قواعد فرسوده میشوند. نهادی که قرار بود تعهد معتبر و پیشبینیپذیری ایجاد کند، خود نمیتواند نسبت به دوام صلاحیت و تصمیمش اطمینان داشته باشد.🔻 در حوزههای دیگر نیز مسئله اشکال متفاوتی پیدا میکند. گاه اصل «بیطرفی و عدم تعارض منافع» مخدوش است؛ مانند قرارگرفتن ساترا ذیل صداوسیما، درحالیکه صداوسیما خود بازیگری مهم در زیستبوم رسانهای کشور است. گاه خودتنظیمگری به نهادهای صنفی سپرده میشود؛ اما خطر آن وجود دارد که نهاد صنفی بهجای حفاظت از منفعت عمومی، بیش از همه حافظ منافع اعضای خود باشد. در موارد دیگر، «چندمرجعی تنظیمی و نامشخصبودن مرز صلاحیتها» اساساً معلوم نمیکند مسئول نهایی تنظیم یک حوزه چه نهادی است؛ مناقشات طولانی بر سر صوتوتصویر فراگیر یا تعارضات بر سر فروش اینترنتی دارو، نمونههایی از همین وضعیتند.🔻 موارد بسیار بیشتری را میتوان از کژکارکردیهای تنظیمگری در ایران برشمرد که در مجال این یادداشت نمیگنجد؛ اما حاصل مشترک آنها روشن است. با کنار هم گذاشتن این شواهد، دیگر دشوار است مسئله را صرفاً «ضعف عملکرد تنظیمگران» نامید. تنظیمگری برای ایجاد ثبات آمده؛ اما صلاحیت و تصمیمات تنظیمگر بیثبات است. برای داوری بیطرفانه آمده؛ اما تعارض منافع پابرجاست. برای مهار قدرت بازار آمده؛ اما خود از منابع و اقتدار کافی برخوردار نیست. برای تصمیم تخصصی آمده؛ اما در معرض مداخلات سیاسی و نهادی نامنظم قرار دارد و قرار بوده مرجع روشن یک بازار باشد، اما خود در میان چند مرجع رقیب گرفتار است. وقتی این ویژگیها را یکییکی از تنظیمگری بگیریم و فقط عنوان، سازمان و مقرره را نگه داریم، دیگر با چند کژکارکرد پراکنده مواجه نیستیم؛ در حال ذبح خود مفهوم تنظیمگری هستیم.🔗 متن کامل یادداشت 🌐 FarhikhteganOnline.ir🔻 @FarhikhteganOnline
تاریخچه بازدید مشاهدهشده
حدود 99 بازدید تازه در ساعت در این نمونهپستهای تلگرام — روزنامه فرهیختگان
«اکبر عبدی»، نام یک خیابان شد🟢در صحن شورای شهر تهران از خانواده زندهیاد اکبر عبدی تقدیر و خیابان «پندار» به نام این بازیگر پیشکسوت نامگذاری شد./ شرقFarhikhteganOnline.irروبیکا | اینستاگرام | بله | تلگرام | توییتر | سروشپلاس@charsoofarhang
🔴رویترز: ایران برای تشدید فشار بر آمریکا و متحدانش همچنان گزینههایی در اختیار دارد🔻 رویترز در گزارشی با بررسی گزینههای ایران در برابر تهدیدهای اقتصادی آمریکا نوشت: افزایش فشار بر صادرات نفت منطقه و تردد در تنگه هرمز یکی از این گزینههاست؛ اقدامی که میتواند اضطراب بازار و قیمت نفت را افزایش دهد.🔻 رویترز در ادامه نوشت: گزینه دیگر، افزایش فشار بر کشورهای خلیج فارس است. فشار بیشتر بر تأسیسات نفت و گاز منطقه میتواند قیمت انرژی را بالاتر ببرد و برای دولت ترامپ هزینه سیاسی ایجاد کند. این گزارش همچنین به آسیبپذیری زیرساختهای حیاتی منطقه از جمله تأسیسات برق و آبشیرینکنها اشاره کرده است.🔻 رویترز در بخش دیگری، امکان فشار غیرمستقیم علیه کشورهای غربی را بررسی کرده و ادعاهای کشورهای غربی درباره اقدامات سایبری و دیگر روشهای غیرمستقیم منتسب به ایران را مطرح کرده است؛ اتهاماتی که ایران برخی از آنها را رد کرده است.🔻 این گزارش یادآوری کرده است که اقدامات و تهدیدهای ایران علیه کشتیرانی تاکنون بخش عمده تردد در هرمز را متوقف کرده؛ آبراهی که پیش از جنگ حدود یکپنجم انرژی جهان از آن عبور میکرد.🌐 FarhikhteganOnline.ir🔻 @FarhikhteganOnline
🔴سرپرست وزارت دفاع: هر فشاری که معیشت و امنيت مردم را هدف بگیرد، بخشی از جنگ است؛ کسانی که میدان فشار را گسترش میدهند بدانند، ما هم برای دفاع از مردم میدان را در چارچوب منافع ملی گسترش خواهیم داد🌐 FarhikhteganOnline.ir🔻 @FarhikhteganOnline
🔴اقتصاد بنزین و روانشناسی بحران📝 مصطفی انواری، پژوهشگر حکمرانی رفتاری در یادداشتی برای «فرهیختگان» نوشت:🔻 با تشدید نشانههای کمبود بنزین و زمزمه طرحهای اصلاحی دولت برای مدیریت مصرف، بحث در فضای مجازی بالا گرفته است. بخشی از این بحثها، بهویژه در میان کاربران، به تجربه گرانسازی بنزین در آبان ۱۳۹۸ و اعتراضات پس از آن ارجاع میدهد. نکته قابلتأمل آن است که این ارجاع، همزمان از دو سوی طیف متضاد سیاسی شنیده میشود؛ هواداران پروپاقرص انقلاب با رویکردی بدبینانه و هشداری خطر آشوب در پس هر گونه سیاست اصلاحی بنزین را گوشزد میکنند و اپوزیسیون رادیکال نیز با ذوقزدگی از همین خاطره، نیروهایش را به آمادگی برای حضور خیابانی فرامیخواند تا از نارضایتی احتمالی مردم به نفع براندازی بهره ببرد. تقارن این دو صدا اگرچه از دو منطق کاملاً متفاوت برمیخیزد، در یک نقطه به هم میرسند؛ بازتولید این باور که «اصلاح قیمت بنزین، مساوی با آشوب است». این باور قطعیشده، میتواند خطرناکتر از خود بحران کمبود بنزین باشد. در روانشناسی اجتماعی، پدیدهای شناختهشده به نام «اثر پیگمالیون» یا «پیشگویی خودمحققکننده» وجود دارد. 🔻 بر اساس این مفهوم، وقتی انتظاری به طور گسترده و مکرر ابراز شود، حتی اگر در ابتدا واقعیت نداشته باشد، رفتارها، تصمیمها و فضاسازیها را به سمتی سوق میدهد که همان انتظار در عمل محقق شود. به بیان سادهتر اگر مدام بگوییم «هر گرانی بنزینی به شورش میانجامد»، ممکن است ناخواسته زمینههای روانی و اجتماعی همان شورش را تقویت کنیم؛ از یکسو، خشم نهفته را مشروع جلوه میدهیم و ازسویدیگر، بهطرف مقابل نقشه راه میدهیم.🔻 اما آیا این باور، واجد پشتوانه واقعی است؟ به دو دلیل خیر؛ نخست آنکه اپوزیسیون برانداز در ماههای اخیر در بدترین موقعیت خود به لحاظ اعتبار و حیثیت قرار دارد. آنها پس از بازی با جان مردم در اغتشاشات دیماه گذشته و مهمتر از آن به دلیل همراهی آشکار با آمریکا و رژیم صهیونیستی در جریان جنگ رمضان، به تنفر از آنها نزد افکار عمومی افزوده شده است.🔻 توان فراخوان مؤثر خیابانی براندازان در این مدت اخیر بارها آزموده شده است؛ از مقاطع ابتدایی جنگ مثل فراخوان چهارشنبهسوری گرفته تا فراخوانهای اخیر ۲۵ مرداد که نتیجهای جز بیاعتباری بیشتر نداشتند. در مقابل، تجمعات شبانه مردم انقلابی پس از بیش از ۱۷۰ شب، کماکان فضای عمومی را در اختیار دارد و سد راه هرگونه آشوب است. دوم آنکه تجربه تاریخی اصلاح قیمت بنزین در ایران، به آبان ۹۸ محدود نیست. پیش از آن، در جریان طرح هدفمندسازی یارانهها در اواخر دهه ۸۰، قیمت حاملهای انرژی از جمله بنزین به طور قابلتوجهی اصلاح شد و بحران اجتماعی خاصی رخ نداد، همچنین در سالهای پس از ۹۸ اصلاحاتی در قیمت بنزین اعمال شده که با همراهی نسبی و بدون تنش حاد سپری شده است؛ بنابراین برساختن یک «قاعده قطعی» از یک تجربه خاص، هم برای حافظه جمعی نادقیق است و هم برای سیاستگذاری مخاطرهآمیز. 🔻 غرض از آنچه در فوق بیان داشته شد، نفی اهمیت آمادگی و تدبیر نیست. بدیهی است هر سیاست اصلاحی در حوزهای حساس مانند بنزین آن هم در شرایط جنگ وجودی ایران با محور استکبار، نیازمند طراحی دقیق، بستههای جبرانی، اطلاعرسانی شفاف و بهکارگیری همه ظرفیتهای امنیتی و اجتماعی برای پیشگیری از آسیب به مردم و همچنین سوءاستفاده دشمنان داخلی و خارجی است. میان «تدبیر» و «پیشگویی خودمحققکننده» تفاوت ظریفی وجود دارد. تدبیر، یعنی سناریوهای مختلف را دیدن، برای بدترینها آماده بود و با عقلانیت و اقتدار، مسیر درست را رفتن؛ اما پیشگویی خودمحققکننده، یعنی آنقدر سناریوی بدبینانه را تکرار کنیم تا در نهایت خودمان با تزریق اضطراب و تردید به بدنه اجتماعی، کار دشمن را آسان کنیم. نباید از ترس احتمال مرگ، دست به خودکشی زد. تجربه آبان ۹۸ یک درس و عبرت است، نه یک طلسم.🔻 اگر قرار است درباره بنزین تصمیمی گرفته شود، معیار باید رعایت رفاه عمومی و ناامیدسازی دشمن در شرایط جنگ باشد، نه تسلیم در برابر خاطرهای که اینک بیش از هر چیز، در دست اپوزیسیون شکستخورده به سلاح روانی تبدیل شده است. جبهه انقلاب باید مراقب باشد که ناخواسته، خود، مبلّغ روایتی نشود که دشمن از آن بهره میبرد.🌐 FarhikhteganOnline.ir🔻 @FarhikhteganOnline
🔴روسیه: برنامهای برای دیدار با مقامات دولت آمریکا در دستور کار نیستسخنگوی ریاست جمهوری روسیه:🔻 هیچ برنامهای برای دیدار با مقامات دولت آمریکا در کرملین طی هفته جاری در دستور کار نیست.🔻 از ورود هواپیمای ترابری ایالات متحده به مسکو اطلاعی نداریم.🔻 روسیه با تهدید آشکار حملات پهپادی به زیرساختهای حیاتی خود مواجه است و باید تدابیر لازم برای تضمین امنیت خود را اتخاذ کند.🔻 سیاست تهاجمی و خصمانه غرب علیه روسیه همچنان ادامه دارد.🌐 FarhikhteganOnline.ir🔻 @FarhikhteganOnline
🔴روسیه از آزادسازی شهرک آنوفکا خبر داد🔻 وزارت دفاع روسیه اعلام کرد، شهرک "آنوفکا" در منطقه دونتسک توسط نیروهای مسلح روسیه آزاد شده است.🌐 FarhikhteganOnline.ir🔻 @FarhikhteganOnline