سوسنگ، دَره، داز و اِفِن‌دِرِه در فرهنگ سنتی مازندرانفرهنگ سنتی مازندران، مجموعه‌ای ارزشمند از ابزا…

سوسنگ، دَره، داز و اِفِن‌دِرِه در فرهنگ سنتی مازندرانفرهنگ سنتی مازندران، مجموعه‌ای ارزشمند از ابزارها، واژه‌ها و شیوه‌های زندگی است که در طول نسل‌ها و متناسب با نیازهای کشاورزی، دامداری و زندگی روستایی شکل گرفته است. بسیاری از این ابزارها امروزه کمتر مورد استفاده قرار می‌گیرند، اما نام و کاربرد آنها بخشی از میراث فرهنگی و مردم‌شناسی مازندران به شمار می‌رود.یکی از این ابزار و مواد سنتی، «سوسنگ» یا «سوهان‌سنگ» است. سوسنگ سنگی مخصوص و ساینده می باشد که در میان کشاورزان و دامداران برای تیز کردن ابزارهای فلزی مورد استفاده قرار می‌گرفت. این سنگ، برخلاف سنگ‌های معمولی، دارای سطحی زبر و برجستگی‌هایی شبیه سوهان بود و به همین دلیل می‌توانست لبه ابزارهایی مانند داس، چاقو و دیگر وسایل برنده را تیز و آماده کار کند. در برخی روایت‌های محلی، سوسنگ از نوعی سنگ گوگردی دانسته شده است که در طبیعت یافت می‌شد و مردم روستاها آن را برای کارهای روزمره خود به کار می‌گرفتند.در جامعه کشاورزی گذشته، تیز بودن ابزار، شرط انجام درست و سریع کار بود. کشاورز هنگام برداشت محصول، به‌ویژه در فصل درو، باید داس خود را بارها تیز می‌کرد. ازاین‌رو سوسنگ تنها یک قطعه سنگ ساده نبود، بلکه بخشی از ابزار کار و زندگی روزانه روستاییان محسوب می‌شد.از دیگر ابزارهای سنتی مازندران می‌توان به «دهره» یا «دره» اشاره کرد. داس از ابزارهای قدیمی برش و درو بود و در کارهای کشاورزی و گاه دامداری کاربرد داشت. این ابزار برای بریدن علف، ساقه‌های گیاهان، شاخه‌ها و محصولات کشاورزی به کار می‌رفت و در مناطق مختلف، ممکن بود از نظر اندازه، شکل و شیوه استفاده تفاوت‌هایی داشته باشد.«داز» نیز از واژه‌ها و ابزارهای شناخته‌شده در فرهنگ کار مازندرانی است. داز در برخی مناطق برای بریدن علف، شاخه و پوشش گیاهی مورد استفاده قرار می‌گرفت و نقش مهمی در کارهای روزمره روستاییان داشت. همانند بسیاری از واژه‌های بومی، معنای دقیق و شکل ابزار ممکن است از یک ناحیه به ناحیه دیگر تغییر کند.در کنار این واژه‌ها، «اَفِن‌دَره» نیز در برخی روایت‌های محلی به عنوان نام یکی از ابزارهای سنتی برش شناخته شده است. بررسی این واژه‌ها نشان می‌دهد که زبان محلی مازندران تنها وسیله گفت‌وگو نیست، بلکه گنجینه‌ای از دانش بومی و تجربه تاریخی مردم است؛ زیرا در بسیاری از موارد، نام یک ابزار، شیوه ساخت، کاربرد و حتی نوع زندگی مردمی را که از آن استفاده می‌کردند، در خود حفظ کرده است.امروز که بسیاری از ابزارهای سنتی جای خود را به ماشین‌آلات و وسایل صنعتی داده‌اند، نام‌هایی مانند سوسنگ، دهره، داز و افن‌دره بیش از آنکه صرفاً نام ابزار باشند، بخشی از حافظه تاریخی و فرهنگی مازندران‌اند. ثبت و معرفی این واژه‌ها می‌تواند به حفظ میراث ناملموس روستاهای مازندران و انتقال آن به نسل‌های آینده کمک کند.سوسنگ، دهره و داز، تنها ابزار کار پدران و مادران ما نبودند؛ روایت خاموشی از زندگی، تلاش، کشاورزی و فرهنگ مردمی هستند که با دست خود زمین را آباد کردندعلی رمضانی پاچیبنیاد ایرانشناسی مازندران.