ایران و پیمان مکه؛ عضو ششم یا طراح نظم جدید منطقه؟چرا تهران نباید بیرون این معماری بایستد؟✍️ حمید آ…
انتشار: 2026/08/09 12:25 UTCدریافت: 2026/08/13 21:52 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/13 21:52 UTC
ایران و پیمان مکه؛ عضو ششم یا طراح نظم جدید منطقه؟چرا تهران نباید بیرون این معماری بایستد؟✍️ حمید آصفی مسئله ایران امروز فقط این نیست که با آمریکا توافق کند یا نکند؛ مسئله بزرگتر این است که پس از هر توافق احتمالی، ایران در چه نظم امنیتی منطقهای قرار خواهد گرفت. پیمان دفاعی عربستان، ترکیه و پاکستان که در مکه امضا شده، بر اساس گزارش رویترز، حمله مسلحانه به یکی از اعضا را حمله به همه تلقی میکند؛ با این حال، مقامهای سه کشور تأکید کردهاند که توافق علیه کشور مشخصی تنظیم نشده است و هنوز جزئیات عملیاتی و تعهدات نظامی آن بهطور کامل روشن نیست.بنابراین، دقیقتر آن است که این پیمان را ذاتاً ضدایرانی ندانیم؛ اما نمیتوان زمینه امنیتی شکلگیری آن را نیز نادیده گرفت. این توافق در شرایطی شکل گرفته که عربستان نسبت به تهدیدهای موشکی و پهپادی نیروهای همسو با ایران نگرانی جدی دارد و همزمان منطقه با تنشهای گسترده روبهروست.در چنین شرایطی، اگر جمهوری اسلامی بر اساس منافع ملی اختلافات خود با واشنگتن را از مسیر مذاکره، توافق و ترتیبات پایدار حلوفصل کند، یک فرصت راهبردی پیش روی تهران قرار میگیرد: گفتوگو برای ورود به پیمان مکه؛ اما نه صرفاً برای تبدیل شدن به یک عضو دیگر، بلکه برای تبدیل این چارچوب از یک توافق محدود به یک نظام امنیت جمعی منطقهای.ایران نباید صرفاً به این فکر کند که چگونه در برابر ائتلافهای منطقهای مقاومت کند؛ باید بررسی کند چگونه میتواند درون معماری امنیتی منطقه قرار بگیرد و در طراحی قواعد آن نقش داشته باشد.ایران نباید «عضو ششم» باشد؛ باید معادله را تغییر دهد.بازدارندگی شبکهای؛ امنیتی فراتر از قدرت یک کشورپیمان مکه در شرایط فعلی، بیش از آنکه یک ساختار عملیاتی کامل باشد، یک تعهد سیاسی و بازدارنده است. حتی وزیر خارجه ترکیه گفته است که این توافق از نظر فنی با اصل دفاع جمعی ماده ۵ ناتو قابل مقایسه است؛ با این حال، گزارشها تأکید دارند که دامنه تعهدات نظامی آن هنوز بهطور کامل مشخص نشده است.اینجاست که مفهوم «بازدارندگی شبکهای» اهمیت پیدا میکند.بازدارندگی آینده خاورمیانه الزاماً بر پایه قدرت یک کشور شکل نخواهد گرفت؛ بلکه میتواند بر اساس شبکهای از کشورها، منافع و تعهدات متقابل شکل بگیرد.اگر ایران، عربستان، ترکیه و پاکستان در یک چارچوب امنیتی مشترک قرار گیرند، محاسبه هرگونه اقدام نظامی پیچیدهتر میشود. هدف چنین ساختاری نباید ائتلافسازی برای جنگ باشد؛ باید ائتلافسازی برای جلوگیری از جنگ باشد.بازدارندگی زمانی موفق است که جنگ را ضروری نکند.ایران؛ از موضوع امنیت به طراح امنیتیکی از مهمترین تغییرات ممکن در سیاست خارجی ایران این است که تهران از موضوع معادلات امنیتی به یکی از طراحان معادلات امنیتی تبدیل شود.اگر پیمان مکه بدون ایران شکل بگیرد، تهران ناچار خواهد بود خود را با قواعدی که دیگران طراحی کردهاند تطبیق دهد. اما اگر ایران وارد این روند شود، میتواند در تعریف قواعد، تعهدات، سازوکارهای دفاعی، حل اختلاف و اصول امنیت جمعی نقش داشته باشد.بنابراین، هدف نباید صرفاً «پیوستن ایران» باشد؛ هدف باید تغییر ماهیت پیمان از یک چارچوب بازدارنده محدود به یک سازوکار فراگیر امنیت منطقهای باشد.ایران برای پیوستن به معماری امنیتی منطقه، لازم نیست با عربستان متحد شود؛ کافی است بتواند با عربستان مسئولانه رقابت کند.هدف، حذف رقابت نیست؛ هدف، تبدیل رقابت پرهزینه به رقابت مدیریتپذیر است.حل اختلاف با آمریکا؛ پیششرط معماری جدیداما این طرح یک پیششرط جدی دارد: مدیریت و حلوفصل اختلافات ایران و آمریکا.فرمول راهبردی میتواند روشن باشد:حل اختلاف با آمریکا ← تنشزدایی با همسایگان ← ورود به معماری امنیتی منطقهاین سه مرحله از یکدیگر جدا نیستند. بدون کاهش تنش با آمریکا، اعتمادسازی منطقهای دشوارتر است؛ و بدون اعتمادسازی منطقهای، ایجاد یک نظام امنیتی فراگیر نیز با مانع روبهرو خواهد شد.حل اختلاف با آمریکا به معنای حذف واشنگتن از خاورمیانه نیست. برعکس، در یک نظم جدید، آمریکا میتواند از یک بازیگر مستقیم در بحرانها به یک تنظیمکننده توازن تبدیل شود.یعنی به جای:آمریکا در برابر ایران و کشورهای منطقهمیتوان به سمت:آمریکا + ایران + کشورهای منطقهحرکت کرد؛ نظمی که در آن اختلافات همچنان وجود دارند، اما اختلاف به جنگ تبدیل نمیشود.اسرائیل؛ هدف نیست، پیامد استدر این معماری، مسئله اسرائیل نیز باید با دقت صورتبندی شود.هدف ایران نباید تشکیل یک جبهه ضداسرائیلی باشد. هدف باید ایجاد چنان توازن امنیتی باشد که هیچ بازیگری نتواند بدون محاسبه هزینههای منطقهای، دست به اقدام نظامی گسترده بزند.📌متن کامل را اینجا بخوانید🆔@hamidasefichannel2