موضوع حمله قرمطیان به مکه یکی از تکاندهندهترین رویدادهای تاریخ اسلام . این حادثه در سال ۳۱۷ هجری…
انتشار: 2026/07/06 20:56 UTC
موضوع حمله قرمطیان به مکه یکی از تکاندهندهترین رویدادهای تاریخ اسلام . این حادثه در سال ۳۱۷ هجری قمری (۹۳۰ میلادی) رخ داد.قرمطیان چه کسانی بودن؟قرمطیان گروهی انقلابی با گرایش اسماعیلی بودن که در منطقه بحرین و شرق عربستان قدرت گرفتن. آنان با خلافت عباسی دشمنی شدید داشتن و بسیاری از مناسک رسمی اسلام، از جمله حج، را رد میکردن.رهبر مشهورشون در زمان حمله به مکه، ابوطاهر جنابی بود.حمله به مکهدر موسم حج سال ۹۳۰ میلادی، سپاه قرمطیان وارد مکه شد و:هزاران زائر را کشت.اجساد بسیاری را در چاه زمزم انداخت.اموال زائران را غارت کرد.پرده کعبه را پاره کرد.حجرالاسود را از جای خود کند و با خود به مقر حکومتشان برد.حجرالاسود حدود ۲۲ سال نزد قرمطیان باقی ماند و سرانجام در سال ۳۳۹ هجری (۹۵۱ میلادی)، پس از مذاکرات و احتمالا دریافت مبلغی پول، به مکه بازگردانده شد.آیا قرمطیان کعبه را آتش زدن؟در منابع معتبر تاریخی، گزارش قابل اعتمادی مبنی بر اینکه قرمطیان خود ساختمان کعبه را به آتش کشیده باشند وجود نداره.آنچه با اطمینان در منابع آمده :کشتار گسترده زائران.هتک حرمت مسجدالحرام.تخریب بخشی از تأسیسات.کندن حجرالاسود.غارت اموال.برخی منابع متأخر یا روایتهای عامیانه از آتشسوزی سخن گفتهاند، اما مورخان برجسته مانند محمد بن جریر طبری (که پیش از این واقعه درگذشت)، ابن اثیر و ذهبی چنین گزارشی را تأیید نکردن.آتشسوزی مشهور کعبه چه زمانی رخ داد؟مشهورترین آتشسوزی کعبه سال ۶۴ هجری قمری (۶۸۳ میلادی) و در جریان محاصره مکه توسط سپاه یزید بن معاویه رخ داد. در آن زمان، بر اثر پرتاب منجنیق و آتش، پرده و بخشهایی از ساختمان کعبه سوخت. این رویداد دهها سال پیش از ظهور قرمطیان اتفاق افتاده بود.اهمیت تاریخیحادثه حمله قرمطیان نشان داد که حتی مقدسترین مکان جهان اسلام نیز در درگیریهای سیاسی و مذهبی آن دوران مصون نبود. این واقعه ضربهای بزرگ به اعتبار خلافت عباسی وارد کرد و برای سالها امنیت مراسم حج را با بحران روبهرو ساخت.بنابراین، اگر منظورتان آتش زدن کعبه توسط قرمطیان هست، بر اساس شواهد تاریخی موجود، این ادعا تأیید نمیشه. اما حمله، کشتار گسترده، غارت و ربودن حجرالاسود از قطعیترین و مستندترین وقایع تاریخ اسلام به شمار میاد.نتیجه گیری:در روایات اسلامی آمده که هنگام حمله ابرهه به مکه، خدا با فرستادن پرندگان ابابیل سپاه او را نابود کرد؛ روایتی که در سوره فیل آمده و برای بسیاری از مسلمانان یک معجزه تاریخی محسوب میشه. اما از دیدگاه پژوهش تاریخی، هیچ مدرک مستقل و همعصر این روایت رو تأیید نمیکنه و بسیاری از تاریخپژوهان آن را روایتی دینی میدانند، نه یک واقعه اثباتشده.از سوی دیگه، تاریخ ثبت کرده که در سال ۳۱۷ هجری قمری، قرمطیان به مکه حمله کردن، هزاران زائر را کشتند، مسجدالحرام را هتک حرمت کردن و حجرالاسود را از کعبه جدا کرده و بیش از ۲۰ سال با خود بردن. در این واقعه، هیچ روایت تاریخی از دخالت معجزهآسا، نزول پرندگان یا نابودی مهاجمان وجود نداره. قرمطیان بدون مانع طبیعی یا فراطبیعی به هدف خود رسیدند و سپس سالم به سرزمین خود بازگشتند.از نگاه منتقدان دین، این تفاوت این پرسش را مطرح میکنه که اگر روایت ابابیل نشانه حفاظت فراطبیعی از کعبه بوده ، چرا در حمله قرمطیان چنین حمایتی رخ نداد؟ مؤمنان معمولاً پاسخ این پرسش را در چارچوب الهیات و حکمت الهی جستوجو میکنند، اما از منظر تاریخی، تنها چیزی که با اطمینان میتوان گفت این که حمله قرمطیان رخ داد و مهاجمان موفق شدن کعبه را هتک حرمت کرده و حجرالاسود را با خود ببرند✍️ ساشا👑




