آردیز – میراث فراموش شده یک ایرانی زرتشتی در صنعت نوشابه (بخش نخست)دکتر رهام نوشیروانی، مهندس رامتی…
انتشار: 2026/08/03 19:26 UTCدریافت: 2026/08/07 00:30 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/07 00:30 UTC
آردیز – میراث فراموش شده یک ایرانی زرتشتی در صنعت نوشابه (بخش نخست)دکتر رهام نوشیروانی، مهندس رامتین هوشنگی، پژوهشگران زرتشتی، در جدیدترین نوشتار خود به سراغ برند آردیز(Ardy’s) رفتند، برندی ماندگار در صنعت نوشابه های گازدار قاره آسیا، بخش نخست این مقاله را در ادامه مطلب بخوانید:بخش نخست: از تولد آب گازدار تا ظهور آردیزتاریخ صنعت نوشابه های گازدار معمولا با برند های آمریکایی ، به ویژه کوکاکولا و یا پپسی روایت می شود ، این نام ها در طول بیش از یک قرن به نمادهای جهانی صنعت نوشیدنی تبدیل شده و تقریبا در همه جای دنیا شناخته می شوند با این حال تاریخ نوشابه های گازدار تنها به برند های آمریکایی محدود نمی شوند ، روایتی که اگرچه بخش مهمی از تاریخ این صنعت را در بر می گیرد ، اما تمام آن محسوب نمی گردد زیرا پیش از آنکه کوکاکولا در سال ۱۸۸۶ در آتلانتا متولد شود ، در شهر پونه هند برندی قدیمی با نام آردیز ( Ardys ) آردشیرز ( Ardeshir s ) وجود داشته که داستان آن با مهاجرت، کارآفرینی، نوآوری و پیوند تاریخی ایران و هند گره خورده است.این مقاله می کوشد با اتکا بر منابع تاریخی، اسناد موجود و مطالعات مرتبط با تاریخ نوشابه های گازدار و جامعه پارسیان هند، داستان شکل گیری این برند را باز سازی نماید، برندی که اگرچه نخستین نوشابه جهان نبوده اما یکی از قدیمی ترین تولید کننده گان نوشابه های گاز دار در آسیا به شمار رفته و هنوز هم به فعالیت خود ادامه می دهد.پیشگفتاردر یکی از خیابانهای قدیمی شهر پونه هند بطری های شیشه ای سبز رنگی هنوز روی قفسه مغازه ها دیده می شوند که برچسبی ساده اما آشنا بر خود دارند Ardy`s .برای بسیاری از مردم این شهر، این تنها یک نوشابه نیست بلکه بخشی از خاطرات کودکی عصر های گرم تابستان، کافه های ایرانی و میراث خانوادگی است که بیش از یک قرن دوام آورده است.اما آنچه که این نوشابه را از صدها برند دیگر متمایز می کند، تنها قدمت ان نیست، بلکه ریشه ایرانی بنیانگذار آن است. داستان آردیز از دل یکی از مهم ترین مهاجرتهای تاریخ ایران آغاز می شود، مهاجرت زرتشتیانی که در سده های گذشته ایران را ترک کرده و در سواحل غربی هند ساکن شدند. آنان نه تنها فرهنگ خود را حفظ کردند بلکه در اقتصاد، صنعت، بانکداری، آموزش و حتی تولید نوشیدنی نیز نقش آفرین شدند.در میان این جامعه، مردی به نام اردشیر خداداد ایرانی در سال ۱۸۸۴ تصمیم گرفت نوشابه گازدار تولید کند،تصمیمی که بعدها به یکی از قدیمی ترین برند های نوشیدنی هند انجامید. فصل اول: پیش از آردیز، جهان چگونه با نوشابه های گازدار آشنا شد؟ برای شناخت جایگاه تاریخی آردیز، باید چند دهه به عقب بازگردیدم زمانی که اصلا مفهومی به نام نوشابه وجود نداشت.تولد آب گازداردر سال ۱۷۶۷ شیمیدان انگلیسی جوزف پریستلی موفق شد روشی برای حل کردن دی اکسید کربن در آب پیدا کند، این کشف نقطه آغازین تاریخ نوشیدنی های گازدار بود.{۱} در آن دوران بسیاری تصور می کردند آب های معدنی طبیعی دارای خواص درمانی هستند، از این روی دانشمندان تلاش کردند این آب ها را به صورت مصنوعی تولید کنند و نتیجه این پژوهش ها، اختراع آب گازدار بود، پریستلی هرگز تصور نمی کرد که آزمایشگاه کوچک او، صنعتی چند صد میلیارد دلاری را پایه گذاری خواهد کرد.شوپه، نخستین صنعتگر نوشابهچند سال بعد، ساعت ساز سویسی یوهان یاکوب شوپه دستگاه تولید آب گاز دار را بهبود بخشید و در سال ۱۷۸۳ نخستین کارخانه تجاری تولید آب گازدار را راه اندازی کرد.{۲}شرکت Schweppes که از دل همین فعالیت متولد شد، هنوز نیز یکی از قدیمیترین برندهای نوشیدنیهای جهانی محسوب می شود، بنابراین از نظر تاریخی نمیتوان آردیز را نخستین نوشابه جهان دانست، زیرا بیش از یک قرن پیش از آن، تولید تجاری آب گاز دار در اروپا آغاز شده بود.اما اروپا و آسیا دو مسیر متفاوت را طی کردند، در اروپا، نوشابه محصولی دارویی و سپس تجملی بود اما در هند، داستان شکل دیگری داشت.فصل دوم: ایران ، هند و شکل گیری جامعه پارسیبرای فهم داستان آردیز، باید نقش جامعه پارسیان را شناخت.پس از فتح ایران به دست اعراب، گروهی از زرتشتیان برای حفظ آیین و هویت خود، به سواحل غربی هند مهاجرت کردند{۳}این مهاجرت، که بعد ها در روایت مشهور قصه سنجان نیز بازتاب یافت، آغازگر شکلگیری یکی از موفقترین جوامع تجاری آسیا بود. پارسیان به تدریج در شهرهای مانند بمبئی، سورت و بعد ها پونه ساکن شدند، آنها به تجارت، صنعت،کشتی سازی، بانکداری و آموزش پرداختند و حتی در قرن نوزدهم، بسیاری از بزرگترین کارآفرینان هند از میان همین جامعه برخاستند.خانواده های تاتا، گودریج ، وادیا، و ده ها نام شناخته شده دیگر، همگی ریشه در همین جامعه داشتند.

