بنیاد کاروانسراها در دوره ایـران اسلامی بخش مهمی از معماری ایران را شامل بـوده وکاروانسراهای متعددی…
انتشار: 2026/08/14 16:22 UTCدریافت: 2026/08/15 08:12 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/15 08:12 UTC
بنیاد کاروانسراها در دوره ایـران اسلامی بخش مهمی از معماری ایران را شامل بـوده وکاروانسراهای متعددی با سبک و ویـژگیهای متفاوت در شهرهـا، جـاده هـای کـوهستانی و حـاشیه کـویـرهـا احـداث شدهاست. آنچه مسلم است این پـدیده با ارزش معماری در رابطه با رونق تجارت شکل گرفته و عـوامل دیگری نظیر کاربـرد نظامـی، اطلاع رسانـی و ... در تـوسعه وتکامل آن نقش داشتهاند. بسیاری از کاروانسراهـای کناره جـادهها فاقد فرش یا وسایل خواب در اتاقها بودند و مسافران اتاقها را با گلیم، قالیچه ویا حصیر که خود به همراه داشتند فرش میکردند. گاهـی هـم مسافـران از روستاهـای نـزدیک کاروانسرا، فرش یا وسائلی دیگر از این گونه اجـاره یا قـرض میکردند.درسراسر راه لار بـه بستک و کوخرد بـه بندر لنگه کاروانسراهـای متشابـه بفاصلـه سه فـرسنگی دیـده میشود، سازنده آنـهارا بنـام شاه عبـاس مـی نامند ولی مطمئناً در زمـان بعد از شاه عباس ساخته شده انـد، هــم اکنـون آنـها یا خـالـی بــوده یا پـاسگـاهـهای ژنــدار مــری ((نیروهای انتظامی)) در آنها سکونت گرفتهاند یا تخریب شدهاند .یکی از مسائل مـورد تـوجه کاروانیان بـه هنگام سفـر درمسیر جادهها تأمین آب برای قافله ومسافران است، به ویژه اگر مسیر حرکت کاروانیان در راههای کاروانی حاشیه کویر یا مناطق کویری باشد.مسئله کمبود آب در بسیاری از سفـرنـامـه هـای جهانگردی ومـورخـان کـه در روزگاران گـذشته از شهـری بـه شهـر دیگـر سفـر مـی کـردنـد، به چشم میخورد. این مسئله با ایجاد آب انبارهائی در مسیر جادههای کاروانـی در مسافت معین تا حـدودی حـل مـی شدهاست. همـه آب انبـارهـای کاروانسراهـای منطقه وکنـاره خـلیج فارس خـارج از بنـا قـرار دارنـد.مصالح ساختمانـی اصلی بنای کاروانسراها در ایران، سنگ وآجر بـودهاست. سنگ بـه دوصورت مــورد استفاده قـرار مـی گـرفته: در بعضـی موارد سنگها کاملاً استادانـه تـراش داده میشده، و در بعضی اوقات از قطعات کوچک سنگهای نتراشیده استفاده مـی کردنـد. در بعضی نقاط نیز از تلفیق سنگ وآجر پـی بنا را میساختهاند. نمای خارجی و داخلی عموماً از آجر بـودهاست، برخی از کاروانسراها از خشت یا بلـوکـهای خشتـی استـفاده می شد ، و بـرخـی از کاروانسراها با گچ سفید کاری میکردنـد. بطـور کلی هـرکاروانسرا دارای یک درب ورودی یا دروازه بـود، بـرخی از کاروانسراهـا بـه جـانب دروازه اصلـی، دارای درب فـرعـی نیـز بـودهاند مانند کاروانسرای کوخرد.معمولاً هرکاروانسرائی دارای کتیبهای در ایوان ورودی کاروانسرا بود. این کتیبهها در برگیرنـده نام بانـی وسازنده کاروانسرا بود@hogam

