*گزارش سومین و آخرین نشست «عاشورا؛ روایت تاریخی تا دنیای معاصر» | دوم تیرماهسخنران: استاد دکتر محمد…

*گزارش سومین و آخرین نشست «عاشورا؛ روایت تاریخی تا دنیای معاصر» | دوم تیرماهسخنران: استاد دکتر محمدحسین رجبی دوانی**۱. اهداف اصلی قیام امام حسین(ع)*دکتر محمدحسین رجبی دوانی در ادامه مباحث جلسات گذشته تأکید کرد که قیام امام حسین(ع) دو هدف اساسی داشت: نهی از بزرگ‌ترین منکر: مقابله با حاکمیت بنی‌امیه و تبدیل خلافت اسلامی به سلطنت موروثی. اقامه بزرگ‌ترین معروف: برپایی حکومت حق و عدالت اهل‌بیت(ع). به استناد روایتی از امام محمد باقر(ع)، بیان شد که قرار بود در سال ۷۰ هجری زمینه استقرار حکومت اهل‌بیت(ع) فراهم شود، اما شهادت امام حسین(ع) و عدم همراهی مردم، این روند را به تأخیر انداخت.*۲. نقش مردم کوفه در ناکامی تشکیل حکومت*یکی از محورهای اصلی جلسه، تحلیل رفتار مردم کوفه بود: کوفیان با نامه‌های فراوان امام را دعوت کردند. پس از ورود نمایندگان حکومت اموی و ایجاد فضای رعب، از حمایت امام دست کشیدند. دکتر محمدحسین رجبی دوانی معتقد بود اگر مردم کوفه بر عهد خود باقی می‌ماندند، امکان پیروزی سیاسی امام حسین(ع) و سقوط بنی‌امیه وجود داشت. این رخداد به عنوان یک فرصت تاریخی از دست رفته برای جهان اسلام معرفی شد.*۳. وضعیت فرهنگی و اعتقادی جامعه در عصر معاویه*در بخش مهمی از جلسه، دکتر محمدحسین رجبی دوانی به سیاست‌های معاویه برای تغییر باورهای دینی مسلمانان پرداخت:الف) تغییر نگرش مردم نسبت به حکومتمعاویه تلاش کرد حکومت خود را مشروع و الهی جلوه دهد. این باور در جامعه شکل گرفت که مخالفت با حاکم، مخالفت با دین است.ب) ترویج اندیشه اطاعت مطلقجریان‌هایی مانند مرجئه ترویج شدند. بر اساس این تفکر، حتی اگر حاکم مرتکب ظلم و فساد شود، مردم حق مخالفت ندارند.ج) جعل حدیثبا استفاده از برخی افراد و صحابه، احادیث فراوانی در فضیلت خلفا و حکومت اموی جعل شد. همچنین احادیثی در مذمت امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب(ع) ساخته و منتشر شد. هدف این اقدامات، تغییر افکار عمومی و تضعیف جایگاه اهل‌بیت(ع) بود.د) تبدیل خلیفه به «خلیفه خدا»معاویه تنها به عنوان جانشین پیامبر معرفی نمی‌شد، بلکه تلاش می‌شد او و جانشینانش نمایندگان مستقیم خداوند روی زمین تلقی شوند. این نگاه زمینه پذیرش حکومت یزید را نیز فراهم کرد.*۴. مقابله امام حسین(ع) با تحریف دین*دکتر محمدحسین رجبی دوانی تأکید کرد که یکی از مهم‌ترین ابعاد نهضت عاشورا، مبارزه با انحرافات فکری و اعتقادی بود. امام حسین(ع): مشروعیت حکومت یزید را به چالش کشید. معیار حق و باطل را دوباره به جامعه معرفی کرد. نشان داد که حاکم فاسد را نمی‌توان به نام دین پذیرفت. در روز عاشورا نیز امام با یادآوری جایگاه خود به عنوان فرزند پیامبر(ص) تلاش کرد وجدان مردم را بیدار کند، اما بسیاری از افراد حاضر در سپاه کوفه تحت تأثیر تبلیغات و تحریف‌های طولانی‌مدت قرار داشتند.*۵. مفهوم «هیهات من الذله»*از نگاه دکتر محمدحسین رجبی دوانی، مهم‌ترین پیام عاشورا این بود:> زندگی با ذلت پذیرفتنی نیست؛ حتی اگر نتیجه مقاومت، شهادت باشد.در این چارچوب: امام حسین(ع) تسلیم حکومت یزید نشد. شهادت را بر پذیرش ذلت ترجیح داد. الگویی ماندگار برای همه نسل‌ها ایجاد کرد.*۶. تأثیر فوری قیام عاشورا*دکتر محمدحسین رجبی دوانی معتقد بود آثار عاشورا از همان روزهای نخست آشکار شد. نمونه‌ها: تحول فکری و پیوستن حر بن یزید ریاحی به جبهه امام. اعتراض برخی افراد حاضر در سپاه دشمن به رفتار با خاندان پیامبر. شکل‌گیری تردید در مشروعیت حکومت اموی. به اعتقاد وی، عاشورا پیش از آنکه یک شکست نظامی باشد، یک پیروزی فرهنگی و اعتقادی بود.*۷. فروپاشی مشروعیت بنی‌امیه*پس از شهادت امام حسین(ع): اندیشه اطاعت مطلق از حاکم تضعیف شد. مشروعیت مذهبی بنی‌امیه آسیب دید. جامعه اسلامی وارد دوره‌ای از اعتراض و شورش‌های پی‌درپی شد.*۸. قیام‌های متأثر از عاشورا*دکتر محمدحسین رجبی دوانی مجموعه‌ای از قیام‌های پس از عاشورا را نتیجه بیداری ناشی از این نهضت دانست:الف) قیام مردم مدینه (واقعه حرّه): نخستین اعتراض گسترده علیه یزید.ب) حرکت عبدالله بن زبیر: استفاده از فضای ضد اموی برای مقابله با حکومت یزید و گسترش نفوذ او در بخش بزرگی از جهان اسلام.ج) قیام توابین: با هدف جبران کوتاهی در یاری امام حسین(ع).د) قیام مختار ثقفی: با شعار خونخواهی امام حسین(ع) و مجازات بخشی از عاملان حادثه کربلا.هـ) قیام زید بن علی.و) قیام یحیی بن زید.این قیام‌ها به صورت مستمر بنی‌امیه را درگیر بحران کردند.*