در پی تحولات پرشتاب شب گذشته، معادلات امنیتی در خلیج فارس و تنگه هرمز وارد مرحله‌ای تازه و به شدت خ…

در پی تحولات پرشتاب شب گذشته، معادلات امنیتی در خلیج فارس و تنگه هرمز وارد مرحله‌ای تازه و به شدت خطرناک شد. آنچه رخ داد، نه صرفاً یک رویارویی محدود، بلکه نمایشی از شکنندگی یک توافق موقت و اختلافی بنیادین بر سر تفسیر حاکمیت در یک آبراه بین‌المللی است.شرح میدانی درگیری‌هاداستان از حمله به سه فروند نفتکش در محدوده دریای عمان و تنگه هرمز آغاز شد. در واکنش، فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) دست به مجموعه‌ای از حملات گسترده علیه نوار ساحلی جنوب ایران زد. گزارش‌ها از حدود ۸۰ حمله هوایی حکایت دارد که صدای انفجارهای آن در بندرعباس، قشم و سیریک شنیده شده است. دامنه این حملات صبح امروز به استان خوزستان نیز کشیده شد و سه نقطه در بندر ماهشهر، بندر امام و حمیدیه هدف پرتابه‌ها قرار گرفتند که متأسفانه به شهادت یک تن و مجروح شدن دو نفر انجامید. یک مقام آمریکایی تأیید کرده که اهداف این عملیات، زیرساخت‌های نظامی کلیدی شامل پدافند هوایی، سامانه‌های نظارت ساحلی، موشک‌های زمین به هوا، سایت‌های موشک‌های کروز ضدکشتی و تأسیسات پرتاب پهپاد بوده است.هم‌زمان، ایران نیز دست به اقدام تلافی‌جویانه زد و با حملات پهپادی و موشکی، پایگاه‌های آمریکایی در بحرین و کویت را هدف قرار داد که به دنبال آن آژیرهای هشدار در این کشورها به صدا درآمد. تهران همچنین از ساقط کردن یک فروند پهپاد آمریکایی خبر داده است. در میان این بحران، مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، که برای سفری از پیش‌تعیین‌نشده به نجف رفته بود، شب گذشته به کشور بازگشت.آناتومی یک فروپاشی؛ اختلاف تفسیری بر سر یک بندریشه این درگیری تازه را باید در متن نانوشته و ابهام‌آمیز «تفاهم اسلام‌آباد» جستجو کرد. مشکل از بند پنجم این یادداشت تفاهم آب می‌خورد؛ جایی که بر سر مفهوم «بازگشایی تنگه هرمز» توافق شده، اما مکانیسم اجرایی آن به کل مسکوت مانده است.شکاف اصلی بر سر این پرسش است: مدیریت تردد در این آبراه حیاتی بر عهده کیست؟ ایران با استناد به حقوق جغرافیایی خود، بر ایفای نقشی محوری و نظارت بر مسیرهای نزدیک به سواحلش تأکید دارد. در مقابل، واشنگتن با قاطعیت اعلام می‌کند که تنگه هرمز یک شاهراه بین‌المللی است و هیچ کشوری حق تعیین مسیر یا اعمال محدودیت برای عبور کشتی‌های تجاری را ندارد. بسیاری از نفتکش‌ها نیز عملاً مسیر جنوبی و نزدیک به سواحل عمان را که تحت اسکورت ناوگان آمریکاست، ترجیح می‌دهند. تهران این اقدام را دور زدن حاکمیت خود و آمریکا حمله به کشتی‌ها را نخستین نقض آتش‌بس می‌داند، در حالی که ایران با اشاره به پایان نیافتن مهلت ۳۰ روزه اجرای تعهدات، حملات آمریکا را نقض آشکار توافق می‌داند.بازی بزرگ در کاخ سفید و تل‌آویودر این سوی میدان، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در حضور دبیرکل ناتو با ادبیاتی تند و توهین‌آمیز، ساختار سیاسی ایران را «سرطان شوم» توصیف کرد و گفت: «من ایرانی‌ها را دوست ندارم.» او با بی‌لیاقت خواندن مقامات ایرانی، تفاهم‌نامه را تمام‌شده اعلام کرد، اما هم‌زمان پرونده را همچنان در اختیار مذاکره‌کنندگان خود، ویتکاف و کوشنر، دانست. ترامپ صراحتاً تهدید کرد که ممکن است حملات امشب نیز تکرار شود. تحلیل‌ها حاکی از آن است که بخشی از خشم ترامپ، ریشه در تهدیدهای لفظی اخیر برخی محافل مبنی بر «بردن سر او به تهران» دارد؛ حساسیتی که نخست‌وزیر اسرائیل، بنیامین نتانیاهو، با بزرگنمایی آن، آگاهانه در پی تشدید تنش و جهت‌دهی به سیاست‌های ترامپ است. در همین راستا، نتانیاهو نیز مدعی شد که حملات مشترک، برنامه هسته‌ای ایران را مختل کرده، ۲۰ دانشمند هسته‌ای کشته شده‌اند و بخش عمده سانتریفیوژها و زیرساخت‌های مرتبط نابود شده است. وزیر جنگ آمریکا نیز سفر خود به اسرائیل را لغو کرد و ارتش اسرائیل نشست هماهنگی با سنتکام را برای آمادگی جهت ازسرگیری جنگ برگزار کرد.اقتصاد زیر سایه بحراندر بُعد اقتصادی، لغو تعلیق تحریم‌های نفتی و پتروشیمی ایران، عملاً روند آزادسازی اموال بلوکه‌شده را متوقف کرده است. یادداشت تفاهمی که قرار بود کاتالیزوری برای یک توافق جامع باشد، خود به سدی در این مسیر بدل شده است. تحلیلگران ریسک به این تناقض اشاره می‌کنند که ایران در ۱۹ روز گذشته تقریباً دو برابر میزان معمول نفت صادر کرده، در حالی که با فروپاشی تفاهم، بازگشت به وضعیت پیشین منطقی به نظر نمی‌رسد. در مقابل، اتاق بازرگانی ایران همچنان از کلیت تفاهم‌نامه دفاع کرده و آن را اقدامی عاقلانه و کارشناسی برای جلوگیری از زیرفروشی نفت و تسهیل ورود فناوری و مواد اولیه می‌داند و هشدار می‌دهد که پروژه‌های جایگزین مانند کانال آبی امارات و عملیات عظیم خاک‌برداری عمان، به سرعت در حال کمرنگ کردن مزیت‌های ژئوپلیتیک تنگه هرمز هستند.@talkh79T.me/imalonet