داستان دیو سیاه و سفیدحتی کسانی که هیچ اطلاعی از تاریخ و سیاست ندارند، شنیدهند که پینوشه کودتا کرد…
انتشار: 2026/06/22 22:22 UTC
داستان دیو سیاه و سفیدحتی کسانی که هیچ اطلاعی از تاریخ و سیاست ندارند، شنیدهند که پینوشه کودتا کرد و دولت قانونی آلنده رو سرنگون کرد و بعد بساط دیکتاتوری نظامی برپا کرد. اما از هر صد نفر بعید است جز معدودی بدونند چگونه قدرت از پینوشه پس گرفته شد. احتمالاً محبوبترین داستان سیاسی چپِ جهانی همین ماجرای کودتای پینوشهست ــ چپ هر قدر که دربارۀ جنایات چپهای عالم ساکت و بیتفاوته، عاشق داستان پینوشهست. دراین پست قرار نیست قضاوتی کلی دربارۀ پینوشه ارائه کنم ــ حاکمیت زور، منهای رأی مردم تحت هیچ شرایطی قابلتأیید نیست؛ و اصلاً منش لیبرالـدموکرات یعنی ایستادن پای حق رأی مردم؛ حتی اگر نتیجهش مطلقاً به ضرر تفکر و خواست ما باشه. بگذریم... دو نکتۀ دیگه میخوام بگم.فرایند کنارهگیری پینوشه از قدرت قطعاً یکی از بهترین الگوهای «گذار به دموکراسی» برای ملتهاییه که به فقدان آزادی سیاسی دچارند. پینوشه با جنگ، انقلاب یا کودتا برکنار نشد، بلکه در حکومتی که خودش نفر اولش بود رفراندومی برگزار شد که نتیجهش برکناری خود او از قدرت بود. پینوشه در ۱۹۷۳ قدرت رو تصاحب کرده بود. در ۱۹۸۰ قانوناساسی جدیدی در حکومت خود او به تصویب رسید که مشخص میکرد در ۱۹۸۸ باید رفراندومی برگزار شه و مردم به نامزد نیروهای مسلح رأی «آری» یا «نه» بدن. این رفراندوم در سال ۱۹۸۸ در فضایی نسبتاً باز برگزار شد؛ جوری که مخالفان میتونستند کارزار انتخاباتی داشته باشند. نیروهای مسلح پینوشه رو به عنوان نامزد معرفی کردند: نتیجه چی شد؟ بیش از ۹۷ درصد از واجدان شرایط در رفراندوم شرکت کردند و ۵۶ درصد رأی «نه» به صندوق انداختند. طبق قانوناساسی، حالا باید انتخابات دموکراتیک با حضور احزاب انجام میشد. این اتفاق سال بعد افتاد و فرایند دموکراتیزاسیون شیلی بدون خونریزی و به خوبی ادامه یافت. سال بعد، پاتریسیو اِلوین، دولتمرد دموکراتـمسیحی، رأی آورد و پینوشه قدرت رو به او واگذار کرد. آلنده که در کودتای پینوشه سرنگون شده بود، در رأس یک ائتلاف سوسیالیستـکمونیست با اختلافی بسیار ناچیز در انتخابات ۱۹۷۰ پیروز شده بود. مسیری که سه دهه بعد ونزوئلا رفت و باعث شد این ثروتمندترین کشور آمریکای لاتین به فقیرترین بدل بشه، آلنده داشت با سرعتی خیلی بیشتر میرفت. در دوران حکومت سوسیالیستی آلنده در هر روز ۵.۵ ملک سلبمالکیت میشد؛ صنایع با سرعت و شدتی خیرهکننده ملی (یعنی دولتی) میشد. نتیجه اینکه آلنده کاری کرد که در عرض دو سه سال ۸۰ درصد تولید صنعتی افتاد دست دولت. و البته عجیبترین قسمت ماجرا تورم بود! تورم ۳۶ درصدی رو آلنده درعرض دو سال به ۶۰۰ درصد رسوند. و البته در برخورد با مخالفان هم تعارف نداشت. وقتی زنان با قابلمههای خالی به خیابون اومدن، آلنده اجازه داد نیروهای شبهنظامی کمونیست زنان رو در خیابان حسابی کتک بزنند. قرار نبود تاریخ بگیم... اینها رو گفتم که به یک میراث دیگۀ پینوشه اشاره کنم. دلیل اینکه داستان پینوشه برای چپها خیلی جذابه، اینهکه میشه کودتاش رو ــ که تبلیغِ منفی مطمئنی داره ــ با سیاستهای اقتصادیش گره زد. چون پینوشه دیکتاتوری کودتاچی بوده، میشه ازش دیو ساخت و همۀ کارهای دیگرش رو هم منفی جلوه داد و این الگو از قضا به این دلیل برای چپ جهانی خیلی محبوبه چون اتفاقاً پینوشه در کمال ناباوری یک سیاست بسیار لیبرال رو وارد آمریکای جنوبی کرد! یعنی وارد قلمرو چپ کرد!پینوشه اجازه داد اقتصاددانان لیبرال جوانی موسوم به «پسران شیکاگو» که تحت تأثیر بزرگترین لیبرالهای قرن، فریدمن و هایک، بودند، اقتصادی لیبرال ایجاد کنند. همۀ دولتیسازیهای آلنده خصوصیسازی شد. در فاصلۀ ۱۹۷۳ تا ۱۹۸۰ تورم از ۶۰۰ درصد برگشت به ۲۰ درصد. واقعیت رو بخوایید، احتمالاً نفرت چپها از پینوشه بیشتر به دلیل همین پسران شیکاگو و اقتصاد (نئو)لیبراله. اما اقتصاد آزاد در شیلی جا افتاد و حتی دولتهای پساپینوشه هم استخوانبندی بازار آزاد شیلی رو حفظ کردند. امروزه کسی نمیتونه درستی سیاستهای اقتصادی دوران دیکتاتوری او رو زیر سوال ببره و همون افکار اقتصادی از مسیر صندوق رأی کشورهای آمریکای لاتین رو یکی یکی داره فتح میکنه. کم نیستند کسانی که معتقدند لیبرالیسازی اقتصادی مقدمهای شد برای اینکه بساط دیکتاتوری جمع بشه ــ اما این قاعده نیست؛ خیلی جاها هم (مثل چین) اقتصاد آزاد برقرار میشه، اما آزادی سیاسی محقق نمیشه.اما پینوشهای که چپ جهانی او رو به منفورترین شخصیت تبدیل کرده بود، از ونزوئلا شدن شیلی جلوگیری کرد؛ آزادی اقتصادی آورد و برخلاف منش دیکتاتورها، دولت رو کوچک کرد؛ در نهایت هم در برابر خواست مردم سر تعظیم فرود آورد. سیاهیهای کارنامۀ پینوشه ــ سرکوب سیاسی ــ سر جاش؛ اما همین دو کار بزرک رو کمتر دیکتاتوری بلد بوده.#سوسیالیسم #بازار_آزاد #لیبرالیسم @Garajetadayoni | گاراژ
پستهای تلگرام — ایران دوستان
"روایتی نو از چپهای امپریالیسمستیز"@irandoustan
فایل صوتی عطش فولاد: تأسیس ذوبآهن در ایران در کشاکش آمریکا و شوروی، با اجرای جناب فرید یوسفی گرامی#خوانش_پست #شاهد_تاریخی @Garajetadayoni | گاراژ
🗂 آرشیو مجموعه پادکستهای «شبهای مرداد ۱۳۳۲»روایت روزبهروز وقایع مرداد ۱۳۳۲ با روایت مسعود کوهستانی نژاد━━━━━━━━━━━━━━🎙 پادکست اول | شب اول مرداد🔗 t.me/kouhestaninejad/161%F0%9F%8E%99 پادکست دوم | شب دوم و سوم مرداد🔗 t.me/kouhestaninejad/163%F0%9F%8E%99 پادکست سوم | شب چهارم و پنجم مرداد🔗 t.me/kouhestaninejad/166%F0%9F%8E%99 پادکست چهارم | شب ششم و هفتم مرداد🔗 t.me/kouhestaninejad/174%F0%9F%8E%99 پادکست پنجم | شب هشتم مرداد🔗 t.me/kouhestaninejad/179%F0%9F%8E%99 پادکست ششم | شب نهم و دهم مرداد🔗 t.me/kouhestaninejad/195%F0%9F%8E%99 پادکست هفتم | شب یازدهم، دوازدهم و سیزدهم مرداد⏳ بهزودی...@kouhestaninejad
رهایی بخش مانند، سارا شریعتی | گفتگو با عباس سوریلینک تماشا در یوتیوبلینک حمایت ریالیسارا شریعتی فرزند دکتر علی شریعتی در سخنرانی ای عنوان کرده است که علوم انسانی نقش رهایی بخش را برای انسان بازی میکند. رهایی بخش از طبقه های اجتماعی. این ایدئولوگ دقیقا همان چیزی است که دکتر علی شریعتی نیم قرن پیش در حسینیه ارشاد و در دانشگاه میگفت. خطر چنین گفتمانی دقیقا همان فاجعه ای است مه در سال ۵۷ روی داد. اما این گروه معتقد هستند که حادثه ۵۷ نتوانست رهایی بخشی را بدرستی انجام دهد. و ما بار دیگر باید رها شویم!@parsi_live
«عطش فولاد»تأسیس ذوبآهن در ایران در کشاکش میان آمریکا و شورویدر آغاز دهۀ ۱۳۴۰ ایران عطش توسعه داشت و یکی از کمبودهای اصلیش برای توسعه آهن و فولاد بود. اما شاه و دولتمردان اقتصادی فهمیده بودند آمریکاییها تمایلی به کمک به این در این زمینه ندارند ــ حتی حاضر به کارشکنی هم بودند. ایران روی نقشۀ ژئوپولتیک در جبهۀ غرب بود و طبعاً برای ساخت کارخونۀ ذوبآهن و فولاد به متحدان غربی مراجعه میکرد. اما آمریکاییها نه تنها پای معامله نمیاومدند، بلکه میکوشیدند ایران رو از ورود به این صنعت منصرف کنند. ایران وقتی دید آمریکاییها کمک نمیکنند، تلاش کرد از بانک جهانی کمک بگیره، اما گویا آمریکا بانک جهانی رو هم از کمک به ایران بازداشت.اواخر حکومت رضاشاه ایران با کمپانی آلمانیِ «کروپ»، اون زمان بزرگترین تولیدکنندۀ فولاد در جهان، به توافق رسید تا یک کارخونۀ ذوبآهن در کرج با ظرفیت تولید سالانه پنجاه هزار تن بسازه. از بد روزگار جنگ جهانی درگرفت و کارخونه نیمهکاره موند. متفقین تجهیزات کارخونه رو در راه ایران توقیف کردند. (بقایای ساختمان نیمهکارۀ این کارخونه هنوز در کرج هست.)وقتی عالیخانی در اواخر ۱۳۴۱ به عنوان وزیر اقتصاد وارد کابینۀ اسدالله علم شد، مصمم بود یک کارخونۀ ذوبآهن با ظرفیت اولیۀ سالانه ۵۰۰ هزار تن تأسیس کنه. با توجه به عدم همکاری آمریکا و سابقۀ همکاری با شرکت کروپ، قرار شد مدیر شرکت کروپ به ایران بیاد تا توافقی شکل بگیره. اما مدیر کروپ ۲۴ ساعت قبل از پرواز به تهران سفرش رو کنسل کرد. علیقلی اردلان، سفیر ایران در آلمان، فهمید بازم کار آمریکاییهاست و مدیر کروپ رو از سفر به ایران منصرف کرده بودند. شاه به این جمعبندی رسید برای ساخت ذوبآهن از شوروی کمک بگیرد ــ چیزی که میتونست آمریکا رو خشمگین و بیمناک کنه. پروژۀ سختی در پیش بود.همه میدونستند که چنین ایدهای به این آسونیها سر نمیگیرد. از طرفی شاه هرگز نمیخواست خودش شخصاً از شوروی درخواست کمک کنه (بعید نبود خبرش به گوش آمریکاییها برسه). خرداد ۴۴ شاه به شوروی سفر کرد؛ اون زمان خروشچِف، جانشین استالین، تازه از قدرت کنار رفته بود و برژنف مرد شمارۀ یک شوروی شده بود. شوروی که مشتاق بود به هر قیمتی در ایرانِ متحدِ آمریکا جای پایی باز کنه، آماده بود به خواستههای ایرانیها تن بده. مقامات پایینتر هماهنگ کردند تا خود برژنف به شاه پیشنهاد بده دولت شوروی در زمینۀ آهن و فولاد به ایران کمک کنه. شاه هم بدون اینکه خوشحالیش رو بروز بده، پاسخ داد: "بررسی میکنیم". اما نیاز به بررسی نبود، ایران مشتاق و آماده بود. سریع یه هیئت مذاکرهکننده در وزارت اقتصاد شروع به کار کرد. اما نه به این راحتی!حدود پونزده نفر با وسواس برای این مذاکرات تعیین شدند. سوابق همهشون از جهت امنیتی کامل بررسی شد و موظف شدند با نهایت رازداری در مذاکرات شرکت کنند. در طول مذاکرات ــ که یک ماه طول کشید ــ محل کار و خطوط تلفنشون دقیق کنترل میشد تا اطلاع دربارۀ مذاکرۀ ایران و شوروی درز نکند. اما قرارداد احداث ذوبآهن، ماشینسازی و لولهکشی گاز در آستانۀ انعقاد بود که گویا مِیِر (Armin H. Meyer) سفیر آمریکا در ایران، بو برد مذاکراتی در وزارت اقتصاد جریان داره. با معاون وزیر اقتصاد، محمد یگانه، تماس گرفت و به مهمونی شام دعوتش کرد تا اگر خبریه، از زیر زبونش بکشه.یگانه قبل از پاسخ دادن به سفیر با عالیخانی مشورت کرد. از این لحظه شطرنجی سرعتی بین وزارت اقتصاد و سفیر آمریکا درگرفت. یگانه، عالیخانی (وزیر اقتصاد) و اصفیاء (رئیس سازمان برنامه) که در مذاکرات نقش داشتند، به مهمونی سفیر رفتند. اما دو ساعت قبلش قرارداد با شوروری رو امضا کردند و خبرش رو به روزنامهها دادند. کار تمام بود! در مهمونی، عالیخانی به سفیر میگه با شوروی برای ساخت ذوبآهن قرارداد بستیم. رنگ از رخسار سفیر میره! اما عالیخانی از موضع طلبکار به سفیر میگه: «ما که اول از شما خیلی کمک خواستیم، خودتون کمک نکردید!»این اتفاق تغییر بزرگی در مناسبات تجاری ایران ایجاد کرد. تقریباً همۀ دولتهای غربی فهمیدند ایران مصمم به توسعهست... و از اون به بعد، به تعبیر عامیانه، برای همکاری با ایران ناز نمیکردند، چون میدونستند خطر بزرگتر اینه که شوروی یا یکی دیگه از اعضای بلوک شرق جاشون رو بگیره. در این صورت، هم یه معاملۀ خوب رو از دست میدادند و هم بازار ایران رو میباختند. رفتار غربیها از اون پس عوض شد.به این ترتیب، سیاست موازنه بین شرق و غرب که میتونست بسیار خطرناک باشه، با موفقیت انجام شد. شاه — که معمار این سیاست بود — به غرب فهموند ایران برای توسعه اولویت قائله و پیشرفتش رو فدای جنگ سرد نمیکنه. بازی با کارت شوروی — البته بدون زیادهروی سیاسی— باعث شد آمریکا دستودلبازتر بشه و بفهمه برای حفظ متحدش باید با دلش راه بیاد. و البته شوروی هم فهمید، باید دست از مطامع سیاسیش در مورد ایران برداره و به همکاری دوستانه و غیرمغرضانه روی بیاره. بهترین راه برای کشورهایی مانند ایران هم همینه: بهرهگیری از تضاد منافع قدرتها در جهت کسب منافع ملی حداکثری.▪️همچنین بنگرید به پست بعد: گزارش سفیر آمریکا از گفتگویش با شاهپینوشت: مهمترین نکات این نوشته را در گوشهوکنار کتاب خاطرات محمد یگانه یافتهام. #شاهد_تاریخی @Garajetadayoni | گاراژ
📌روانشاد استاد جواد طباطبایی:عربها جایی عنوان کردهاند که عرب، نمیتواند شاهنامه داشته باشد. میبایست بیان کرد که، شاهنامه نوشتن مستلزم ملت داشتن است و اگر ملّت به اُمت مبدل شود؛ آن زمان دیگر نمیشود؛ شاهنامه داشت. اعراب نه تنها نمیتوانند شاهنامه داشته باشند، بلکه حافظ و سعدی هم نخواهند داشت. حافظ، بیان اسطوره ملی ما است. ما ملت غیبیم و حافظ لسان الغیب است چون لسان یک ملت است. مفهوم ایرانشهری و اندیشه ایرانشهری، در واقع کوششی است برای توضیح اینکه ملت ایران، ملت متفاوتی است. منطق ما، متفاوت از منطق امت است و ما ملتی هستیم، با تاریخی خاص و تنوع اقوام و گویشهای متفاوت. ایران همیشه یک کشور بوده است و کشور نیز، یک ملت واحد است.@shahnamehpajohan @vatanyolii
