🔴 طرح «مقابله با نفوذ»؛ وقتی مرز جاسوسی با روزنامهنگاری و فعالیت علمی مبهم میشودپس از تصویب کلیات…
انتشار: 2026/08/20 04:33 UTCدریافت: 2026/08/20 11:10 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/20 11:10 UTC
🔴 طرح «مقابله با نفوذ»؛ وقتی مرز جاسوسی با روزنامهنگاری و فعالیت علمی مبهم میشودپس از تصویب کلیات طرح «مقابله با نفوذ سرویسهای اطلاعاتی و دولتها یا نهادهای بیگانه در کشور»، انتقادها تنها متوجه محدودیتهای احتمالی آن نیست؛ اکنون درباره ساختار حقوقی و حتی قابلیت اجرای این طرح نیز پرسشهای جدی مطرح شده است.حسامالدین آشنا، مشاور پیشین رئیسجمهور، با تأکید بر اینکه مقابله با جاسوسی، انتقال اطلاعات طبقهبندیشده، تأمین مالی خارجی انتخابات و عملیات هدایتشده از خارج اهدافی مشروعاند، معتقد است متن فعلی طرح از منظر قانون اساسی با اشکالات اساسی روبهروست.یکی از مهمترین ایرادهای مورد اشاره او، ابهام در تعریف جرم است.واژههایی مانند «اشراف»، «هدایت»، «آموزش»، «ضربه به مصالح» و «مخدوشکردن اعتماد» بهاندازهای موسع و تعریفنشدهاند که به اعتقاد آشنا، ممکن است دامنه آنها از فعالیت امنیتی فراتر رود و حتی برخی فعالیتهای علمی، رسانهای و سیاستی مشروع را دربرگیرد.ایراد دوم جدیتر است: در مواردی، ارتباط با رسانهها یا مؤسسات خارجی بدون آنکه سوءنیت فرد احراز شود میتواند موضوع جرمانگاری قرار گیرد.آشنا همچنین واگذاری تعیین برخی مصادیق به فهرستها و مجوزهای دستگاههای اجرایی را محل اشکال میداند؛ چراکه به اعتقاد او، این خود قانون است که باید با معیارهای روشن مشخص کند چه رفتاری جرم است، نه اینکه یک دستگاه اداری بتواند با انتشار یک فهرست، محدوده رفتار مجاز و غیرمجاز شهروندان را تعیین کند.او ایرادهای دیگری نیز برمیشمارد: از مجازات افراد بهدلیل رفتار دیگران و بدون اثبات علم و عمد تا مجازاتهایی چون انحلال شخصیت حقوقی، محرومیت دائمی و مصادره اموال که از نظر او در مواردی با میزان تقصیر تناسب ندارند.جالب آنکه نقد آشنا فقط حقوقی نیست. او از منظر فقهی نیز پنج مسئله را مطرح میکند: مجازات بدون بیان روشن، مجازات بدون علم و انتساب، تضییع حقوق اشخاص بیگناه، عدم تناسب تعزیر و محدودکردن رفتار مباح.پیشنهاد او حذف اصل قانون نیست؛ بلکه محدودکردن جرم به موارد مشخصی مانند همکاری آگاهانه و مؤثر با دولت یا سرویس خارجی، انتقال اطلاعات حفاظتشده و ایجاد خطر مشخص برای امنیت کشور و در مقابل، ایجاد استثناهای صریح برای فعالیتهای علمی، روزنامهنگاری، درمانی، تجاری و بشردوستانه است.و این شاید پرسش اصلی این مناقشه باشد:قانونی که قرار است با «نفوذ» مقابله کند، اگر مرز میان جاسوسی، روزنامهنگاری، پژوهش علمی و ارتباط عادی شهروندان با جهان را بهروشنی مشخص نکند، آیا خود به ابزاری برای محدودکردن شهروندانی تبدیل نمیشود که اساساً هیچ ارتباطی با نفوذ و جاسوسی ندارند؟✍️ متن کامل یادداشت حسامالدین آشنا:👇👇#فرهیختگان؛ راهی به رهایی