🔵 افزایش سن بازنشستگی؛ راهحل بحران صندوقها یا انتقال هزینه به سالمندان؟در بسیاری از کشورهای اروپا…
انتشار: 2026/08/20 10:32 UTCدریافت: 2026/08/20 11:10 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/20 11:10 UTC
🔵 افزایش سن بازنشستگی؛ راهحل بحران صندوقها یا انتقال هزینه به سالمندان؟در بسیاری از کشورهای اروپایی، افزایش امید به زندگی و پیرشدن جمعیت دولتها را به سمت افزایش سن قانونی بازنشستگی برده است. در نگاه نخست منطق سادهای دارد: وقتی مردم بیشتر عمر میکنند، مدت بیشتری هم کار کنند.اما تجربه سالهای اخیر اروپا نشان میدهد مسئله به این سادگی نیست.رضا امیدی با مرور دادههای نظام بازنشستگی اتحادیه اروپا به نکته مهمی اشاره میکند: میان توانایی قانونی برای ادامه کار و توانایی واقعی انسانها برای کار تماموقت در سالهای پایانی اشتغال فاصله وجود دارد.در اتحادیه اروپا، متوسط سن واقعی ورود به بازنشستگی در سال ۲۰۲۳ حدود ۶۱.۳ سال بوده؛ درحالیکه امید به زندگی حدود ۸۱.۵ سال بوده است. در ایران نیز به روایت نویسنده، سن ورود به بازنشستگی بیمهشدگان تأمین اجتماعی حدود ۵۸ سال و امید به زندگی حدود ۷۴ سال بوده است.اما شاخص مهمتر شاید «چند سال زنده ماندن» نباشد؛ بلکه چند سال سالم و باکیفیت زندگی کردن باشد.تجربه اروپا یک پیامد قابل تأمل دیگر هم داشته است: با بالاتر رفتن سن قانونی بازنشستگی، بخشی از کارکنان بهجای ادامه کار تا دریافت مستمری کامل، بازنشستگی زودتر با مستمری کمتر را انتخاب کردهاند و بعضاً برای جبران درآمد به کار پارهوقت روی آوردهاند.نتیجه میتواند یک تناقض باشد:اصلاحی که قرار است پایداری مالی نظام بازنشستگی را افزایش دهد، اگر بدون توجه به وضعیت سلامت، بازار کار و نابرابری اجرا شود، ممکن است بخشی از هزینه بحران صندوقها را به دوران سالمندی افراد منتقل کند.امیدی به داده دیگری نیز اشاره میکند: درحالیکه نرخ کلی فقر در اتحادیه اروپا طی یک دهه کاهش یافته، فقر در میان بازنشستگان افزایش یافته و به حدود ۱۵.۵ درصد رسیده است؛ مسئلهای که بهویژه برای زنان، به دلیل سابقه بیمهپردازی کوتاهتر، اهمیت بیشتری پیدا میکند.این تجربه برای ایران نیز پرسش مهمی دارد:آیا افزایش سن بازنشستگی بدون اصلاح بازار کار، نظام دستمزد، پوشش بیمهای و شرایط اشتغال سالمندان میتواند بحران صندوقها را حل کند؛ یا فقط بخشی از بحران را از صندوق بازنشستگی به زندگی بازنشسته منتقل میکند؟✍️ رضا امیدی📎 اصل کامل یادداشت و دادههای مورد اشاره نویسنده در ادامهپیامدهای افزایش سن بازنشستگی در اتحادیۀ اروپادر [اینجا] میتوانید فایل اکسل دادههای نظام بازنشستگی در اتحادیۀ اروپا در سال ۲۰۲۳ را ببینید. بر اساس این دادهها، متوسط سن ورود به بازنشستگی (دریافت اولین مستمری) در اتحادیۀ اروپا ۶۱.۳ سال و متوسط امید به زندگی در همان سال حدود ۸۱.۵ سال بوده است (از ۵۸ سال در اسلونی تا ۶۵ سال در دانمارک)، یعنی بیش از ۲۰ سال اختلاف بین سن واقعی بازنشستگی و امید به زندگی. در همان سال، سن ورود به بازنشستگی در بین بیمهشدگان سازمان تأمین اجتماعی ایران حدود ۵۸ سال و امید به زندگی حدود ۷۴ سال بوده است، یعنی ۱۶ سال اختلاف. علاوهبر این، در سالهای اخیر سالمندی سالم یا امید به زندگی باکیفیت هم اهمیت زیادی یافته است. برای مثال، امید به زندگی نه در بدو تولد، بلکه در سن ۶۰ سالگی چقدر است؟ یا شکاف بین متوسط سن فوت با امید به زندگی چقدر است؟ طبیعتاً این شاخص به ساختار جمعیتی و کیفیت زندگی بستگی دارد. برای مثال درحالیکه در ایران در سال ۲۰۲۵ متوسط سن فوت حدود ۱۲ سال کمتر از امید به زندگی (در بدو تولد) است (جدای از نابرابری شدید منطقهای در ایران)، در اتحادیۀ اروپا این شکاف حدود ۲ سال است.در دهۀ اخیر بسیاری از کشورهای اروپایی بهویژه بهدلیل ساختار جمعیتی، سن قانونی بازنشستگی را افزایش دادهاند و برخی کشورها به ۶۷ سال رساندهاند، اما گزارشهای جدید نشان میدهد که با افزایش سن بازنشستگی در این دهه، تقاضا برای بازنشستگیِ زودتر و در نتیجه بازنشستگیهای جزیی (دریافت مستمری ناقص) افزایش یافته است. بر اساس این گزارشها چند عامل در این وضعیت نقش داشته است: ۱. افراد در محدودۀ سنی ۶۰ سال حفظ سلامت و برخورداری از اوقات فراغت بیشتر را به کار کردن تا سنین بالاتر برای دریافت مستمری کامل بازنشستگی ترجیح میدهند. ۲. خود این موضوع موجب شده تا نرخ اشتغال پارهوقت بعد از بازنشستگی در این سنین بیشتر شود. یعنی افراد با بازنشستگیِ زودتر از کار تماموقت خارج میشوند، و از طریق کارهای پارهوقت هم کمبود مستمری را تا حدی جبران میکنند و هم تعامل اجتماعی خود را حفظ و حتی بهبود میدهند. ۳. کار تماموقت فشار مضاعفی را بر شاغلان در سنین بالاتر وارد میکند و همین موجب شده تا بنا به گزارش اتحادیههای کارکنان، افرادی که در سنین بالاتر بهدلیل بیماری یا آسیبهای شغلی ناگزیر به ازدستدادن شغل یا بازنشستگی ناقص شوند هم بیشتر شود.👇👇#فرهیختگان؛ راهی به رهایی