💠تدبر در قرآن✍🏻محمد احمدیانزکات در قرآن « خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّ…
انتشار: 2026/08/11 08:55 UTCدریافت: 2026/08/13 09:35 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/13 09:35 UTC
💠تدبر در قرآن✍🏻محمد احمدیانزکات در قرآن « خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِم بِهَا وَصَلِّ عَلَيْهِمْ إِنَّ صَلاَتَكَ سَكَنٌ لَّهُمْ وَاللّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ ) (توبه: 103) (اي پيغمبر !) از اموال آنان (كه به گناه خود اعتراف دارند و در صدد كاهش بديها و افزايش نيكيهاي خويش ميباشند) زكات بگير تا بدين وسيله ايشان را (از رذائل اخلاقي، و گناهان، و تنگچشمي) پاك داري، و (در دل آنان نيروي خيرات و حسنات را رشد دهي و درجات) ايشان را بالا بري، و براي آنان دعا و طلب آمرزش كن كه قطعاً دعا و طلب آمرزش تو مايه آرامش (دل و جان) ايشان ميشود (و سبب اطمينان و اعتقاد بيشترشان ميگردد) و خداوند شنواي (دعاي مخلصان و) آگاه (از نيّات همگان) است.).قواعد قابل بحث در آیهقاعده ی اوّل: حکم واجب بودن زکات«خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً » شروع آیه با فعل امر، به منزله ی صدور یک حکم شرعی است، هر چند زمان دقیق حکم، جای اختلاف نظر میان فقها و مفسران است. این آیه، و حدیث نقل شده از پیامبر(ص) که بخاری و مسلم از ابن عمر(رض) روایت می کنند « بُنی الأسلام علی خَمس: ...» (بخاری: 8) هر دو بر واجب بودن زکات دلالت دارند؛ امّا زمان دقیق واجب بودن زکات معلوم نیست. قرضاوی در دانشنامه ی زکات می نویسد: «در سال دوم هجری روزه ی رمضان و زکات فطر به طور همزمان فرض گردید؛ ...امّا به طور حتم نمی دانیم که دقیقاً این فریضه ی[زکات] خداوندی در چه سالی تشریع شده است. البته با توجّه به حدیث انس(رض) که اندکی قبل بدان پرداختیم؛ و همچنین با عنایت به اینکه «ضمام بن ثعلبه» در سال پنجم هجری به محضررسول اکرم(ص) رسیده، می توانیم نتیجه بگیریم که زکات پیش از سال پنجم هجری فرض گردیده است».( قرضاوی،1392، ص،94).زمان واجب شدن زکات در نظریه ی تفسیر المنیر والمراغی چنین آمده است: ابن جریر از ابن عباس(رض) چنین روایت نموده است: هنگامی که پیامبر(ص) دسته ی خود بسته به ستون های مسجد را بعد از اعتراف آنها به گناه و توبه باز کرد، آنها اموال خویش را نزد پیامبرخدا (ص) آورده و گفتند: ای رسول خدا(ص) همین اموال ما سبب شد تا ما از شرکت در«غزوه ی تبوک» تخلف ورزیم؛ اینک این اموال را از جانب ما صدقه کن، و از خداوند برای ما آمرزش بخواه! پیامبر(ص) فرمود: من مأمور نشده ام تا چیزی از اموال شما را بگیرم؛ تا این آیه نازل شد: « خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً»...خطاب آیه اگرچه خاص به پیامبرخداست و سبب آن نیز خاص می باشد؛ ولی مفهوم آن عام و شامل خلفای پیامبر(ص) و رهبران مسلمانان بعد از آنها نیز می شود.( تفسیرالمنیر،1395، ص،28- المراغی،ص،16- المنار،ص،23). این نظریه ی تفسیری که حکم فرض زکات بعد از غزوه ی تبوک نازل شده باشد، زیرا با توجّه به اینکه « غزوه ی تبوک در ماه رجب، سال نهم هجری در فصل تابستان صورت گرفته است»؛ (رمضان بوطی، فقه السیره،1392، ص472- ابوالحسن ندوی، نبی رحمت،1391، ص،362). از جهتی با نظریه ی «قرضاوی» که زکات قبل از سال پنجم هجری فرض گردید، در تعارض می باشد؛ و از جهت دیگر کتاب های سیره در جریان تخلف « فَرِحَ المُخَلَّفونَ...» (توبه:81) و پذیرش توبه ی آنان، هیچ کدام به آیه « خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً» اشاره ای نکرده اند. لذا احتمال اینکه زکات در قبل سال پنجم واجب شده باشد، به صواب نزدیک است.از فحوای و سیاق آیه ی زکات، معلوم و محرز است که حکم آیه ی(103: توبه)، مرتبط با آیه ی (60 سوره ی توبه) است، که نیازمند به توضیح چند نکته است:نکته ی اوّل: آیه ی (103) سوره ی توبه، حکم واجب بودن زکات را اعلام و ابلاغ می کند.نکته ی دوم: آیه ی(60) اصناف دریافت زکات را بیان می کند؛ در واقع نحوه و روش توزیع زکات را معلوم می کند.نکته ی سوم: از ترتیب آیات فوق در مصحف؛ چنان بر داشت می شود؛ که ابتدا خداوند اصناف گیرندگان زکات را معلوم می کند، سپس حکم به فرض زکات می دهد. امّا آن گونه که قرضاوی در«دانشنامه ی زکات» تعریف می کند، گروهی منفعت طلب و سود جو بودند بدون نیاز و ضرورت، حریصانه چشم طمع به زکات دوخته بودند؛ لذا نزول آیه ی(60) پاسخی به چنین افرادی بوده است.( همان: ص، 609). بنابراین بعید نیست همان ترتیب مصحف، ترتیب نزول آیات زکات باشد.( والله اعلم).✍سقز: مرداد 1405📲 در شبکههای اجتماعی همراه ما باشید: 🔸 اینستاگرام 🔸 تلگرام 🔸 وبسایت 🔸 آپارات
![جماعت دعوت و اصلاح: 💠أَلَا يَعْلَمُ مَنْ خَلَقَ وَهُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُآیا کسی که [همه موجودات را] آفریده است، نمی داند؟ و حال آنکه او](https://cdn4.telesco.pe/file/qj7HmmJQR4abxL34dmZnlVxd2WtJLcodCxfDJRNd4YLae3cgJfMr5kimXvr9m8hSvu19Y9Rnf8qDhzqM1jD7dQsIkDfe16xG_ZuWvfwpLoXNE60FEDFLalNK_J6b5pvMXrngu8Dar0_InwmXstgkhEjbaXc2HkgyhJQU0ovaDD7sNiE3gcR4IcJJZRECSfH0SOJqGdQ-yVsasHI_Q36PqVexDhetH1f83ezEm42K5-2yEwTS3kzB5cIIDdEgt1ODgeyGyBbExfzMcvYrjlIFyz-ijtCQANiLd3Z2ZIccXuIbyj7ecT8W5gsXKqbjAjL45Pfa1lUFvD5bKcS0QflLxA.jpg)

