📌لەبارەی پەیوەندی ئایین و دەوڵەت✍️جەلیل بەهرامینیالە سەردەمی ئێستادا، لەگەڵ گۆڕانکارییە بنچینەییەک…
انتشار: 2026/07/10 17:38 UTCدریافت: 2026/08/01 00:01 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/01 00:01 UTC
📌لەبارەی پەیوەندی ئایین و دەوڵەت✍️جەلیل بەهرامینیالە سەردەمی ئێستادا، لەگەڵ گۆڕانکارییە بنچینەییەکان لە فەلسەفەی سیاسی و سەرهەڵدانی نموونه نوێکانی حوکمڕانی، بابەتی پەیوەندی نێوان ئایین و سیاسەت بووەتە یەکێک لە گرنگترین پرسە فکری و سیاسییەکانی جیهانی ئیسلام. لەم بارەیەوە، لایەنێک بانگەشەی جیاکردنەوەی تەواوی ئایین لە دەوڵەت و دامودەزگای حکومەت دەکات، لە کاتێکدا لایەنێکی دیکە لەسەر دامەزراندنی حکومەتی ئایینی پێداگری دەکات و بە تایبەتی لە نێو زانایانی سوننە، بانگەواز بۆ بوژاندنەوەی سیستەمی خەلافەت دەکرێت. بەڵام، لە ڕاستیدا ئیسلام نە سیستەمێکی سیاسیی دیاریکراوی پێشکەش کردووە و نە شێوازێکی تایبەتی حوکمڕانی بە شێوەیەکی پابەند فەرز کردووە؛ بەڵکو کۆمەڵێک بنەما و بەهای بنچینەیی سیاسی هێناوە کە توانای ڕێکخستنی ژیانی گشتیی مرۆڤیان هەیە. لەوانە: تەوحید کە بە مانای ڕەتکردنەوەی هەر جۆرە کۆیلەیەتیی مرۆڤ بۆ مرۆڤە؛ دادپەروەری، شورا، فەرمان بە چاکە و ڕێگری لە خراپە، بەرپرسیاریەتیی کۆمەڵایەتی، ئاوەدانکردنەوەی زەوی، پاراستنی کرامەتی مرۆڤ، قبوڵکردنی جیاوازی، پاراستنی بەرژەوەندیی گشتی و خۆڕاگری لە بەرامبەر ستەم. ئەم بەهایانە بنەمای کولتووری و ئەخلاقی بۆ دروستبوونی دامەزراوە یاسایی و کارگێڕییەکانی دەوڵەتی پێشکەوتوو دابین دەکەن و، لە ڕوانگەی شەریعەتەوە، لە چوارچێوەی مەقاسیدی هەمیشەیی و نەگۆڕی شەرعدا جێگیرن. شایانی ئاماژەیە کە شەریعەت، لە دیدێکی گشتییەوە، دوو جۆر حوکم لەخۆ دەگرێت: یەکەم، حوکمە جێگیر و نەگۆڕەکان (ثوابت)؛ دووەم، حوکمە گۆڕاو و نەرمنووسەکان (انعطافپذیر) کە ئامراز و ڕێگا بۆ بەدیهێنانی مەقاسید و بنەما جێگیرەکانن. بۆ نموونە، دادپەروەری بەهایەکی ڕەهایه و سەروبەندی کات و شوێن نییە؛ بەڵام دیاریکردنی چەمکی دادپەروەری و میکانیزمەکانی جێبەجێکردنی، بە گۆڕانی بارودۆخی کاتی، شوێنی و کۆمەڵایەتی دەگۆڕێت و لە سروشتی خۆیدا مێژوویی و ڕێژەییە.لەبەر ئەوە، ئەگەر مەبەست لە «ئیسلام» لە باسکردنی پەیوەندی نێوان ئایین و سیاسەت، هەمان بنەما و بەها بنچینەییانەی بواری سیاسی بێت، ئەوا ئەمانە بەشێکن لە مەقاسید و ئامانجە هەمیشەییەکانی شەریعەت و پشتگوێخستنیان ڕێگا پێنەدراوە.بەڵام ئەگەر مەبەست شێوازی ڕێکخستنی دامودەزگا سیاسی و کارگێڕییەکان، جۆری حکومەت، چۆنیەتی پەیوەندی نێوان دەسەڵاتەکان، ماوەی بەڕێوەبردنی دەسەڵات یان هاوشێوەی ئەوان بێت، ئەوا ئەمانە لە بابەتی ئیجتیهاد و سیاسەتی شەرعی دان و بڕیاریان بە عەقڵی کردار، بەرژەوەندیی گشتی و پێداویستیی سەردەم دەبەسترێتەوە.لەبیرمان نەچێت کە شەریعەت بۆ دابینکردنی بەرژەوەندیی گشتیی موسڵمانان هاتووە، نەک بۆ ناچارکردنی خەڵک بە پەیڕەوکردنی نموونەیەکی مێژوویی. لەبەر ئەوە، پرسیاری کردارگەرایانە و بنیاتنەر ئەوەیە کە، لە جیاتی ئەوەی هەستیاری لەسەر ناونیشانەکان، نموونە مێژووییەکان یان شێوازی حکومەت هەبێت، بپرسین: کام شێوازی حوکمڕانی و کام جۆر حکومەت دەتوانێت مەقاسیدی شەریعەت بەدی بهێنێت و لەگەڵ بەهاکانی وەک دادپەروەری، یەکخوازی، ئازادی، ئاوەدانی، ئاسایش و گەشەپێدان هاوسەنگ بێت؟ چونکە لە نەبوونی ئەم بەها و کارکردانەدا، حکومەت تەنانەت ئەگەر ناونیشانی ئایینیشی هەبێت، هێشتا لەگەڵ ڕۆحی ئایین ناگونجێت.لە کۆتاییدا، مەقاسیدی شارستانیساز و مرۆڤمحوەری شەریعەت لە ناونیشانێکی دیاریکراو یان لە نموونەیهکی مێژوویی کۆ نەبوونەتەوە؛ بەڵکو لە هەر سیستەمێکی سیاسی و کارگێڕیدا دەردەکەون کە بتوانێت ئایین، ژیان، عەقڵ، سامان و نەوە بپارێزێت و، لە ڕێگەی دابینکردنی ئازادی، دادپەروەری، خۆشگوزەرانی و ئاسایش، ژیانێکی ئارام، باوەڕپێکراو و بەکرامەت بۆ هاوڵاتیان مسۆگەر بکات. لە هەمان کاتدا، مەشرووعیەت و بەردەوامی هەر دەسەڵاتێکیش پەیوەستە بە ئاستی توانا و کارامەیی ئەو لە پاراستن و دابینکردنی بەرژەوەندیی گشتی.هەر لێرەدا نهێنی جاودانەیی پەیامی ئیسلام و گونجانی لەگەڵ گۆڕانکارییەکانی سەردەممان بۆ دەردەکەوێت؛ چونکە مەقاسید هەمیشەیین، بەڵام ئامراز و میکانیزمەکانی بەدیهێنانیان بە گوێرەی گۆڕانی کات، شوێن و بارودۆخ نوێ دەبنەوە.📲 لە تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان لەگەڵمان بن:🌐 Web 🆔 Telegram 💠 Instagram 💠 Aparat
پستهای تلگرام — ئیسلاح
#پەیامی_ڕۆژ 💠 یادی خودا؛ دژەژەهری دڵڕەقی کاتێک دڵی مرۆڤ تووشی ڕەقی و سەختی دەبێت، تەنها یادی خوایە کە دەتوانێت ئەو پەردە قورسەی لە بەردەمیدا دروست بووە، لەسەری لاببات. لە سەردەمێکدا کە زۆرێک لە دڵەکان لە تاریکیی غەفڵەتدا نوقم بوون و ڕۆحی مەعنەویان لاواز بووە، بێگومان بۆ تەندروستیی ڕۆح و دڵمان، زیاتر لە هەر کاتێکی دیکە پێویستمان بە یادی پەروەردگارمان هەیە. کاتێک گوناه و نافرمانی دەبنە کارێکی ئاسایی و قەباحەتیی تاوان لە ناو دەچێت، یەکەم قوربانیی ئەم دۆخە دڵی مرۆڤە؛ هەمان ئەو شوێنەی کە دەبێت وەک ئاویێنەیەک، خۆشەویستیی خوای گەورە لە خۆیدا ڕەنگ بداتەوە. ئایینی پیرۆزی ئیسلام، زۆرێک لە ئامانجەکانی عیبادەتەکان لە «بەجێهێنانی زیکر» و یادکردنەوەی خودا دەبینێت. یادی خوای گەورە تەنها خەم و پەژارە و ترس لە دڵ ناسڕێتەوە، بەڵکو توانای ڕۆحیی مرۆڤ زیاد دەکات، توانای خۆڕاگریی بەرز دەکاتەوە و وا لێ دەکات لە بەرامبەر سەختی و ناخۆشییەکانی ژیاندا خۆڕاگر بێت و قەزا و قەدەری خوای بە هۆشیاری و دانایی وەربگرێت و بە ئارامی و توانایی مەعامەلەی لەگەڵ بکات.✍🏻 ئەمینداری گشتی جەماعەتی دەعوەت و ئیسڵاح 🌐 Web 🆔 Telegram 💠 Instagram 💠 Aparat
سەڵەواتی شەوی ھەینی لەبیر مهکەن ...اللهمَّ صَلِّ عَلَی سیِّدنا مُحمَّدٍ وَ عَلَی آلِهِ وَ صَحبِهِ وِ سَلَّمَ تسلِیماً🌐 Web 🆔 Telegram 💠 Instagram 💠 Aparat
🔴گرنگیدان به پرسه نەتەوەیی و نیشتمانییەکان لە ڕوانگەی ئایینەوە#پڕۆفیسۆر_خالید_محەمەدساڵح🌐 Web 🆔 Telegram 💠 Instagram 💠 Aparat
📜بەیاننامەی زانایانی ئایینی شاری بانە لە مەحکومکردنی قسە و وتەی سووکایەتی و تفرەقەخوازانە بەرامبەر کوردانی ئێزیدیی هەرێمی کوردستانبسماللهالرحمنالرحیمئێمە، زانایان و مامۆستایانی ئایینی شاری بانە، لەگەڵ جەختکردنەوە لەسەر پێویستی پاراستنی ڕێز و کەرامەتی هەموو مرۆڤەکان، نەتەوەکان و پیروانی هەموو ئاین و مەزهەبەکان، بە توندی قسە و وتەی سووکایەتی، تفرەقەخوازانە و هەستیارکەرەوەی ئەو کەسە مەحکوم دەکەین کە لە وتارەکانی نوێژی هەینی لە یەکێک لە گوندەکانی شاری بانە، بەرامبەر کوردانی ئێزیدیی هەرێمی کوردستان هەڵیوتووە.بێگومان، شوێنی مینبەر و وتار، شوێنی بانگەوازکردن بۆ تەقوا، ئەخلاق، یەکگرتوویی، برایەتی و چاکسازییە لە نێوان خەڵکدا؛ و هەر قسەیەک کە ببێتە هۆی سووکایەتی بە نەتەوە، ئاین یان کۆمەڵێکی مرۆیی و دروستکردنی ڕق و دوژمنایەتی لە نێوان خەڵک، لەگەڵ ئەرکی ئەخلاقی و ئایینیی مینبەر ناگونجێت.کوردانی ئێزیدی بەشێک لە مێژوو و کۆمەڵگەی کوردستانن و مامەڵەکردنی ڕێزدارانە لەگەڵیان و پاراستنی کەرامەتی مرۆیییان، لە بنەما سەرەتاییەکانی ئەخلاق و ژیانی هاوبەش و ئاشتیانەیە. جیاوازی لە باوەڕە ئایینی و مەزهەبییەکاندا، هەرگیز مۆڵەتێک نییە بۆ سووکایەتی، بێڕێزیکردن، ڕقپەرەستیکردن یان هێرشکردنە سەر ناسنامەی نەتەوەیی و مرۆییی هیچ گرووپێک.🚫ئێمە، لەگەڵ ڕاگەیاندنی بێزاریی خۆمان لەو جۆرە ئەدەبیاتە، جەخت دەکەینەوە کە سووکایەتی بە نەتەوە و پیروانی ئاین و مەزهەبەکان، نەک تەنها هیچ یارمەتییەک بە یەکگرتوویی و هاوبەشی ناکات، بەڵکو دەبێتە هۆی دروستبوونی ناکۆکی، تێنەگەیشتن و دوژمنایەتی لە نێوان خەڵک و کۆمەڵگەکانی ناوچەکە.🕊لە زانایانی ئایینی و خاوەنانی مینبەرەکان چاوەڕوان دەکرێت لە بارودۆخی هەستیار و ناسکی ئێستادا، زیاتر لە هەر کاتێکی تر، زمانی یەکگرتوویی، دانایی، ئەخلاق و گفتوگۆ هەڵبژێرن و لە هەر وتە و هەڵسوکەوتێک دووربکەونەوە کە ببێتە هۆی تێکدانی پەیوەندییە برایانەکانی نێوان خەڵکی کوردستان و نەتەوەکانی ناوچەکە.🌿هەروەها، داوا لە خەڵکی بەڕێز و ڕۆشنبیری کوردستان دەکەین بە ئارامی و هۆشیارییەوە مامەڵە لەگەڵ ئەم بابەتە بکەن و ڕێگە نەدەن قسە و وتەی تاکەکەسێکی بێپروا و نەسنجراو، پەیوەندییە کۆن و بەهێزەکان، ژیانی هاوبەش و برایەتیی نێوان نەتەوە و مەزهەبە جیاوازەکان بخاتە ژێر کاریگەریی خۆی.🕊لە کۆتاییدا، لەگەڵ مەحکومکردنی ڕوون و ئاشکرای ئەم وتانە، جەخت لەسەر بنەماکانی کەرامەتی مرۆیی، ڕێزگرتنی دوولایەنە، ژیانی هاوبەشی ئاشتیانە، یەکگرتوویی ئیسلامی و دووربوون لە ڕقپەرەستیکردنی نەتەوەیی و مەزهەبی دەکەینەوە و هیواخوازین هەموو خاوەنانی تریبون و پێگە ئایینییەکان، ئەرکی خۆیان لە پێناو بەهێزکردنی ئاشتی، برایەتی و یەکگرتوویی نێوان خەڵکدا بە باشترین شێوە جێبەجێ بکەن.✍️کۆمەڵەی زانایانی ئایینی شاری 🌐 Web 🆔 Telegram 💠 Instagram 💠 Aparat
☘️کە تۆم هەبێت یاڕەبب!✍️و. عەبدوڵڵا عەلیپوورلە خۆڕاکێشانی شەو، بە دڵێکی پڕ لە خەفەت، بە وشە و ڕستەی پڕ لە تەم، لە گۆشەی دیوێکی بچووک، گڵۆپەکان ماندوو و ئیتر هیوا دادەڕمێنن، ئەستێرەکانی ئاسمان کز و بێهێز دەردەکەون و بێدەنگی زاڵە بەسەر کەش و هەوا، بێ ئەوە دەست بەرز کەمەوە، کپ و بێدەنگ دەست لەسەر ڕان و بە فرمێسک و هەنیسکەوە ئەڵێم: ئیلاهی،! هێندێ جار دڵم تەنیا تۆی دەوێت، نە بەڵێن و دەرئاسا... بەڵکوو تەنیا خودی تۆی دەوێت یاڕەبب، یاڕەبب، یاڕەبب!لە بێدەنگی نیوەشەودا، ئەو ساتەی گشت مرۆڤ و بوونەوەر لە خەودان، خۆم و دڵم، لەناو قووڵایی بووندا هەناسە دەکێشین.!ئەی دەستپێکەری بێکۆتایی،! ئەی دڵارامی دڵ و گیانم، خۆت فێرم کە چۆن ناوی شیرینت"لەتیف" بێنم، کاتێ لەگەڵ هەر ترپەیەکی دڵم بیر و هزری تۆ ئاوپڕژێنی ناخم ئەکات.!ئەو ساتەی ڕوح شلەژاو و ناخ هەڵپڕووکاوە، و ئیتر نازانم هانا بۆ کێ بەرم، کاتێک دڵم پڕە لە وتە و ڕستەی پڕ لە ئازار و نەوتراو، ساتێک فرمێسک بێ بانگهێست کردنی ئەبێ بە میوانێکی نەخوازراو؛ ئەزانم تۆ هەر لێرەیی، لەناو دڵما، لە سات بە ساتی هەناسەم. یاڕەبب، چەن دڵبزوێنە هەست پێکردن بە بوونی تۆ، چەن ناسک و شیرینە حزووری تۆ...تۆ ئەو نوورەی لەناو شەوەزەنگی ژیان تیشک ئەخەیە ڕوح و ژیان، ئەی دەسپێکی ژیانی بێ کۆتایی، ئەی هێمای سووکنایی ڕوح، ساتێک لەناو دڵ نیشتەجێ دەبی، تەنانەت برینی جەستەم بۆنی گووڵ ئەگرێت و کە تۆم هەبێت حاشا لە بەهەشتیش ئەکەمچەن ڕستەیەکی پڕ واتایە ئەو ساتەی خوای گەورە دەفەرموێ: { أدعونی استجب لکم}تا نگیرد طفل کی نوشد لَبَنتا نگرید ابر کی خندد چمنمولاناژوانێکی پڕاوپڕ لە ئارامی، ئایی کە ئەم دەردە عەجەب شەڕابێکە،! هەر کەس پەیمانەی لێ پڕکرد، لێرە ئەچێژێ تامی بەهەشتیاڕەبب؛ ئەوینی تۆ، دلۆڤانی تۆ، پێویستی بە ئاتاجی و دەستەنگی و بەڵگە نییە، بەڵکوو تۆ لەتیف و یاڕەبب، جوانترین بەڵگەی دڵداریی و خۆشەویستی...!🌐 Web 🆔 Telegram 💠 Instagram 💠 Aparat