«هایپناگوزیا (آستانه ی ذهن نابغه)ی جهان کلمات به روایت فراگفتاریک»به قلم: جمال بیگبعد از خواندن مطل…

✅ زبان‌موجود‌زنده‌به‌حساب‌می‌آيد!✍ #جمال_بيگمنتشرشده در صفحه #باغ_ابریشم روزنامه #نقدحال شماره ۲۱۸۴ شنبه ۱۰ مردادماه ۱۴۰۵در نظريه‌ي بينا‌رشته‌اي فراگفتاريک، زبان يک ابزار منفعل براي انتقال معنا نيست، او يک موجود زنده است که مي‌زيد، رشد مي‌کند، بيمار مي‌شود، مقاومت مي‌کند، دگرگون مي‌شود و حتي مي‌تواند عليه گوينده‌ي خود عمل کند. اين نگاه، زبان را از جايگاه يک وسيله به جايگاه يک »هستي مستقل« ارتقا مي‌دهد؛ هستي‌اي که قواعد زيست‌شناختي، روان‌شناختي، جامعه‌شناختي و فرهنگي خاص خود را دارد.نخستين دليل زنده‌بودن زبان، توانايي آن در تکامل است. همان‌گونه که موجودات زنده در مسير »فرگشت« تغيير مي‌کنند، زبان نيز پيوسته واژه‌هاي تازه مي‌آفريند، واژه‌هاي کهنه را حذف مي‌کند، معناهاي جديد توليد مي‌کند و خود را با شرايط تاريخي و فرهنگي سازگار مي‌سازد. هيچ زبان زنده‌اي ثابت نمي‌ماند؛ زيرا ايستايي، آغاز مرگ آن است.دومين ويژگي، حافظه زبان است. هر واژه گذشته‌اي در خود حمل مي‌کند. کلمات فقط آوا يا نشانه نيستند، بلکه حامل تجربه‌هاي تاريخي، اسطوره‌اي، عاطفي و فرهنگي‌اند. در فراگفتاريک، هر واژه مانند سلولي است که ژنوم معنايي خود را حفظ کرده و آن را به نسل‌هاي بعد منتقل مي‌کند. بنابراين زبان فقط سخن امروز‌ نيست که حافظه‌ي ديروز و امکان فردا را نيز در خود جاي داده است.سومين ويژگي، قدرت زايش زبان است. موجود زنده توان توليد‌مثل دارد و زبان نيز به‌طور مداوم معناهاي تازه توليد مي‌کند. از ترکيب چند واژه، جهاني نو شکل مي‌گيرد. استعاره‌ها، نمادها و روايت‌ها همان فرزندان زبان هستند که پس از تولد، زندگي مستقلي پيدا مي‌کنند و حتي گاهي از نيت اوليه آفريننده‌ي‌ خود فاصله مي‌گيرند.چهارمين ويژگي، توانايي سازگاري است. زبان در برابر فشارهاي اجتماعي، سياسي و فرهنگي واکنش نشان مي‌دهد. گاهي واژه‌اي ممنوع مي‌شود، اما با نامي ديگر بازمي‌گردد. گاهي مفهومي سرکوب مي‌شود، اما در قالب طنز، کنايه يا شعر به حيات خود ادامه مي‌دهد. اين انعطاف‌پذيري، يکي از نشانه‌هاي حيات زبان است.در مولفه »تکينگي«، زبان موجودي است که دائما در حال عبور از مرزهاي تثبيت شده است. معنا هرگز به پايان نمي‌رسد، بلکه در هر خوانش دوباره متولد مي‌شود. بنابراين، زبان مانند موجودي است که در هر روياروئي شخصيت تازه‌اي از خود آشکار مي‌کند.در مولفه‌ي »تکانگي«، زبان حرکت مي‌آفريند. يک واژه مي‌تواند مسير انديشه، احساس يا حتي تاريخ را تغيير دهد. همان‌گونه که يک جهش ژنتيکي مسير تکامل يک گونه را دگرگون مي‌کند، يک جا‌به‌جايي کوچک در زبان نيز مي‌تواند نظام معنايي يک جامعه را تغيير دهد.در مولفه‌ي »تنانگي«، زبان داراي بدن است. بدن زبان از شبکه‌ي روابط ميان واژه‌ها، سکوت‌ها، ريتم، نحو و تصوير ساخته مي‌شود. اگر بخشي از اين بدن آسيب ببيند، کل نظام معنايي نيز دچار اختلال مي‌شود. از اين رو، زبان فقط مجموعه‌اي از واژه‌ها نيست، بلکه اندامي زنده با اجزاي به هم پيوسته است.در مولفه‌ي »فگورات« نيز زبان مانند موجودي است که زخم برمي‌دارد. خشونت، نفرت، عشق، ترس و اميد بر پيکر آن اثر مي‌گذارند. واژه‌ها مي‌توانند بيمار شوند، فرسوده شوند يا دوباره نيروي حيات خود را بازيابند. بنابراين، زبان نه تنها جهان را توصيف مي‌کند، بلکه از جهان تاثير مي‌پذيرد.از ديدگاه بينارشته‌اي، زبان در مرز ميان زيست‌شناسي، علوم شناختي، روان‌شناسي، جامعه‌شناسي، فلسفه و هنر زندگي مي‌کند. همان‌گونه که يک ارگانيسم بدون محيط معنا ندارد، زبان نيز بدون انسان، فرهنگ و تجربه زيسته قابل فهم نيست. اما در عين حال، اين انسان نيز درون زبان شکل مي‌گيرد؛ يعني رابطه‌اي »هم‌فرگشتي« ميان زبان و انسان برقرار است. انسان زبان را مي‌سازد و »زبان نيز انسان« را »بازآفريني« مي‌کند.در پايان عرض کنم، نظريه‌ي بينا‌رشته‌اي فراگفتاريک زبان را موجودي زنده مي‌داند، زيرا زبان داراي حافظه، رشد، فرگشت، زايش، سازگاري، مقاومت، بدن، ژنوم معنايي و توانايي بازآفريني خويش است. در اين نگاه، کلمات ديگر ابزارهاي خاموش نيستند؛ آنها موجوداتي پويا هستند که در هر عصر، حيات تازه‌اي مي‌يابند، جهان را دگرگون مي‌کنند و همزمان خود نيز از جهان دگرگون مي‌شوند. اين جابه‌جايي اساسي، زبان را از سطح يک وسيله ارتباطي به سطح يک نظام زنده و آفريننده هستي ارتقا مي‌دهد.@naghdehall

اینکه فقط...یک ماجرا نیست پیراهنی که از دگمه های بلاتکلیف شروع می شود با دست هایی که ویار گیلاس ها رابه گردن گرفته اند ای تن پوش کشمیری نخ بده به این کلافه ی سر در گمتا در شال خوش تراش گردنتبی محابا!!! ریسه برومما بسلامتی شرمی که عرق کرده ایملب ها رابه طواف همدیگربالا می رویمو آنقدر گیج می زنیمبه چهار خانه های پیراهنیکه آسان/ سور می خوردیماز تمام فاصله های طبقاتیکه ما را از هم دور شده بودیمحالا فقط!!! یک دگمه ی دیگرکافی ستکه برای همیشهتن هایی پیراهنی راپشت ویترین یک بوتیکپوشیده باشیمو این!!! پایان همه ی ماجرا... ادامه دارد..... #جمال_بيگ #فرا_گفتا_ریک

از دیدگاه فراگفتاریک، می توان اصل زیر را مطرح کرد:«قاعده، پایان زبان نیست؛ حافظه موقت زبان است».هرگاه زبان احساس کند قاعده ای مانع بقا، سرعت، موسیقی، یا انتقال مؤثر معناست، به تدریج آن را بازنویسیمی کند......بنابراین، قواعد دستور زبان، فرمان های ابدی نیستند، انها «ایستگاه های موقت تکامل زبان» هستند. این نگاه، دستور زبان را از یک نظام بسته، به یک سامانه زنده، «فرگشتی و خوداصلاح گر» تبدیل می کند.مخصوصن در این دوره که بیشتر تایپ متون توسط لپ تاپ و گوشی ها صورت می گیرد تایپ کلماتی چون مخصوصن،عجالتن،تقریبن و از این قبیل، راحت تر و به سهولت قابل دسترسی تر هستند.... امید که توانسته باشم این پروسه را تسهیل و به بقای و ساده سازی کلمات کمک کرده باشمزنده باد ادبیات ایرانبا احترام و ارادت#جمال_بيگ #فرا_گفتا_ریک

آیا زبان بعنوان یک پروسه ی تکاملی ،می تواند خود را به روز کند؟به قلم: جمال بیگاز دیدگاه «نظریه بینارشته ای فراگفتاریک» زبان را نه یک ابزار، که موجود زنده، پویا و خودسازمان دهنده می داند، بدین ترتیب  پاسخ به سوال تیتر این مقاله مثبت است؛ اما با یک قید مهم: «زبان قواعد را تغییر نمی دهد، بلکه قواعد را بازتولید می کند».دستور زبان در این نگاه، نه اسکلت ثابت زبان؛ که لزومن حافظه ی موقت آن است. همان گونه که استخوان های یک موجود زنده در طول تکامل شکل و کارکردشان را تغییر می دهند، دستور زبان نیز در اثر فشارهای «شناختی، اجتماعی، زیبایی شناختی و ارتباطی»، خود را بازآرایی می کند.فراگفتاریک معتقد است هرگاه قاعده ای «هزینه شناختی» بالایی ایجاد کند یا مانع گردش روان معنا شود، زبان به تدریج راهی برای دور زدن یا ساده سازی آن پیدا می کند. بنابراین، تکامل زبان از مسیر «اقتصاد شناختی» و «حداکثرسازی انتقال معنا» عبور می کند. بسیاری از ساختارهای پیچیده، در گذر زمان یا حذف می شوند یا به شکل ساده تری درمی آیند، زیرا زبان برای بقا ناچار است انرژی کمتری مصرف کند.از این دیدگاه، دستور زبان فرمانروای زبان نخواهد بود؛ که قاعدتن محصول توافق موقت میان میلیون ها کنش زبانی است. هر نسل با کاربردهای تازه، بخشی از این توافق را بازنویسی می کند. شاعران، نویسندگان و گویشوران خلاق نیز در این فرایند نقش جهش های ژنتیکی را دارند؛ اگر نوآوری آنان با نیازهای زبان همسو باشد، به تدریج از «خطا» به «قاعده» تبدیل می شود.در نتیجه، فراگفتاریک دستور زبان را پدیده ای «فرگشتی» می داند، نه مجموعه ای مقدس و تغییرناپذیر. زبان برای ادامه حیات خود، همواره میان دو قطب «حفظ هویت» و «تغییر برای بقا» تعادل برقرار می کند. هر تغییری که این تعادل را تقویت کند، دیر یا زود در ساختار دستوری نیز جای خود را باز خواهد کرد.برای نمونه اگر از دیدگاه «نظریه بینارشته ای فراگفتاریک»، زبان را موجودی زنده بدانیم، تاریخ زبان را می توان تاریخ سازگاری های پی درپی آن با نیازهای انسان دانست. چند نمونه روشن از این روند عبارت اند از:۱. حذف تدریجی ساختارهای پیچیده در فارسی کهن، ساختارهای صرفی و دستوری پیچیده تری وجود داشت که به مرور حذف شدند. زبان دریافت که با ساختار ساده تر نیز می تواند همان معنا را منتقل کند. این یعنی زبان برای کاهش هزینه شناختی، بخشی از قواعد خود را کنار گذاشت.۲. کوتاه شدن واژه ها واژه هایی مانند «می باشد» در بسیاری از بافت های گفتاری به «است» یا حتا حذف فعل تبدیل می شوند:هوا گرم است.هوا گرمه.هوا گرم.هر سه، تقریبن یک معنا را منتقل می کنند. زبان به سوی کمترین مصرف انرژی حرکت کرده است.۳. پذیرش ساختارهای گفتاری جمله هایی مانند:«رفتم خونه.»«دیدمش.»زمانی غیراستاندارد تلقی می شدند، اما امروز در گفتار طبیعی کاملن پذیرفته شده اند. زبان، قاعده را با کاربرد واقعی تنظیم کرده است.۴. تغییر معنای واژه ها: واژه «رایانه» روزگاری وجود نداشت. با نیاز جامعه ساخته شد و امروز کاملن طبیعی به نظر می رسد. یا واژه «موبایل» در گفتار روزمره جای «تلفن همراه» را گرفته است. زبان برای سرعت و سهولت، انتخاب تازه ای انجام داده است.۵. شعر؛ آزمایشگاه تکامل زبان: نیما یوشیج، احمد شاملو و بسیاری از شاعران معاصر، با شکستن قواعد نحوی، امکانات تازه ای برای زبان آفریدند. بسیاری از این نوآوری ها بعدها به بخشی از زبان ادبی تبدیل شد.ضمن اینکه در تاریخ زبان فارسی نمونه های فراوانی وجود دارد که شکل نوشتاری واژه ها در اثر تحول زبان، ساده نویسی یا تصمیم های فرهنگ نویسی تغییر کرده است. این نمونه ها از دیدگاه فراگفتاریک، شواهدی از «خودتنظیمی زبان» هستند.برای نمونه؛طهران به تهرانطوس به توسطبرستان به تبرستان (در کاربردهای جدید، هرچند نام تاریخی «طبرستان» نیز رایج است)اطاق به اتاقاطو به اتوامپراطور به امپراتورغلتیدن به غلطیدن (هر دو دیده می شوند، اما «غلتیدن» امروز ترجیح داده می شود.)خورده فرمایش به خرده فرمایشمسئولیّت به مسئولیتفعالیّت به فعالیتکیفیّت به کیفیتخصوصیّت به خصوصیتحتی به حتاذغال اخته به زغال اخته (در گذشته گاه به صورت «ذغال اخته» نیز نوشته می شد.)ذغال به زغالطپش به تپشطپیدن به تپیدننمونه هایی از ساده شدن املای همزه نیز وجود دارد:مسئله ← مسأله (هر دو دیده می شوند، اما شیوه های نگارشی متفاوتی دارند.)مسؤول ← مسئولنمونه هایی از تغییر در پیوسته نویسی:باین ترتیب ← به این ترتیبآنچه که ← آنچه (در بسیاری از متون معیار)می رود ← میرود (قدیم) ← می رود (امروز با فاصله)از دیدگاه فراگفتاریک، این تغییرها صرفن اصلاح املایی نیستند؛ بیشتر نشانه ی آن اند که زبان برای کاهش اصطکاک میان اندیشه، تلفظ و نوشتار، قواعد خود را بازآرایی می کند

به روایت فراگفتاریک آیا کلماتی که در شعر مخاطب را غافلگیر می کنند تاثیر گذارترند؟به قلم: جمال بیگچند روز پیش در جلسه ی ادبی حضور داشتم که دوست شاعری پرسید آیا می شود در باره ی غافلگیری در شعر صحبت کنید؟..که ماحصل جواب را در اینجا با یک پاسخ کوتاه در رابطه با پرسش موضوع مقاله عرض کنم: که «نه همیشه»!!!؛ اما اگر غافلگیری از دل «ضرورت زبانی و عاطفی» زاده شود، معمولن اثری عمیق تر از واژه های قابل پیش بینی بر ذهن مخاطب می گذارد.علت این مسئله را می شود در چند لایه بررسی کرد:نخست، ذهن انسان بر اساس الگوها عمل می کند. هنگامی که شعر مطابق انتظار پیش می رود، مغز آن را با هزینه ی اندکی که از پیش دارد پردازش می کند. اما زمانی که واژه ای غیرمنتظره، اما دقیق، وارد بافت شعر می شود، الگوی ذهنی مخاطب شکسته می شود. این شکست، نوعی «بیداری ادراکی» ایجاد می کند. در روایت فراگفتاریک، این همان لحظه ای است که زبان از انتقال معنا فراتر می رود و خود به یک رویداد تبدیل می شود.دوم، غافلگیری، زمانی ارزشمند است که فقط بازی زبانی نباشد. اگر واژه تنها عجیب باشد، مخاطب را متوقف می کند؛ اما اگر همزمان شبکه ای از «معنا، احساس، حافظه و تخیل» را فعال کند، مخاطب را متحول می سازد. بنابراین هر شگفتی، کشف نیست؛ اما هر کشف، نوعی شگفتی اصیل در خود دارد.سوم، از دیدگاه فراگفتاریک، واژه ی غافلگیرکننده، واژه ای است که ژنوم معنایی خود را ناگهان آشکار می کند. چنین واژه ای فقط معنای قاموسی ندارد، بلکه «تاریخ، فرهنگ، بدن، حافظه، صدا و تصویر» را نیز با خود حمل می کند. در نتیجه، یک واژه می تواند مانند انفجاری کوچک، چندین لایه ی معنایی را همزمان آزاد کند.چهارم، غافلگیری، زمان شعر را نیز دگرگون می کند. مخاطب ناچار می شود به عقب بازگردد و سطرهای پیشین را دوباره بخواند. در این بازخوانی، معنای گذشته نیز تغییر می کند. در فراگفتاریک، این پدیده نشان می دهد که واژه فقط آینده ی متن را نمی سازد، بلکه گذشته ی آن را نیز بازنویسی می کند.با این حال، افراط در غافلگیری نیز خطرناک است. اگر همه ی واژه ها بخواهند مخاطب را شگفت زده کنند، هیچ واژه ای دیگر شگفت انگیز نخواهد بود. غافلگیری، همانند سکوت در موسیقی، ارزش خود را از نسبتش با انتظار می گیرد.بنابراین، از دیدگاه فراگفتاریک، اثرگذارترین واژه، غافلگیرکننده ترین واژه نیست؛ بلکه واژه ای است که پس از غافلگیر کردن، دیگر اجازه ندهد مخاطب جهان را مانند قبل ببیند. در این نگاه، غافلگیری پایان شعر نیست، بلکه آغاز بازآفرینی رابطه ی انسان با زبان و واقعیت است. این همان لحظه ای است که شعر، از «متن» به «تجربه» تبدیل می شود...... زنده باد ادبیات ایرانبا احترام و ارادت#جمال_بیگ #فرا_گفتا_ریک