میرزا باقر حاجی زاده ( هنرمند برجسته تئاتر تبریز ، که از فقر و تنهایی ، در یک زمستان سرد ، در کوچه…
انتشار: 2026/06/22 21:03 UTC
میرزا باقر حاجی زاده ( هنرمند برجسته تئاتر تبریز ، که از فقر و تنهایی ، در یک زمستان سرد ، در کوچه ی پاساژ تبریز یخ بست و درگذشت)حاجی زاده در سالهای پایانی سده قبل هجری در یک خانواده متمول در تبریز به دنیا آمد . وضع مالی پدرش از اول خوب بود و آنها یک سر وگردن از اطرافیان شان بیشتر داشتند و در رفاه نسبتاً خوبی زندگی میکردند پدرش تاجر معتبری بود و در سرای شیخ کاظم تبریز حجره داشت و با برادرش حاجی علی شریک بود.آن روزها کمتر خانواده ای می توانست فرزند خود را برای تحصیل به خارج بفرستد. ولی پدر او مقدمات این کار را خیلی زود شروع نمود و هنوز پسرش میرزا باقر بیست سالش تمام نشده بود که او را روانه خارج کرد تا برود تحصیل کند و پزشک شود. پدر ذوق و استعداد و هنر را در وجود پسرش میدید و برای موفقیت او برنامه میریخت اما از همین جا بود که زندگی حاجی زاده از مسیر عادی خود خارج شد و به بیراهه کشید. آن روزها هنوز دیکتاتوری رضاشاه در خاک کشورمان مستقر نشده بود و لذا مرزهای شمالی باز و رفت و آمدها در سوی مرز صورت می گرفت واز همان طریق میرزا باقر روانه تفلیس شد تا در دانشکده پزشکی آن شهر تحصیل کند.اما پیروزی انقلاب اکتبر جامعه آنروز را دچار تغییرات کرده بود ۰ یکی از مواهب عینی همین انقلاب این بود که هنرمندان در جامعه قرب و منزلتی پیدا کرده بودند و مردم برایشان سر و دست می شکستند. میرزا باقر که استعداد عجیبی در هنر پیشگی و تقلید این و آن داشت تصمیم گرفت علی رغم نظر پدرش – به جای تحصیل در علم پزشکی – دنبال هنرپیشگی و تئاتر برود لذا یکراست رفت در کنسرواتوار تفلیس برای آموزش کارگردانی و هنرپیشگی اسم نوشت. استادانش استعداد او را می ستودند. او هم خیلی زحمت کشید و چند سال از عمر و جوانی خود را روی این کار گذاشت و موفق به اخذ دیپلم هنرپیشگی و کارگردانی از دانشکده هنرهای زیبای تفلیس شد.بارها در سن باشکوه تئاتر دولتی شهر تفلیس، هنرنمایی کرد. و با استقبال گرم و تشویق تماشاچیان مواجه شد. دو سال نیز دردانشکده زبان تحصیل کرد. دیپلم زبان روسی گرفت و به استخدام دولت درآمد و معلم دانشگاه گردید و با دختری بنام ماریا – که او هم معلم دانشگاه بود – ازدواج کرد. زندگی راحتی داشت. راضی بود. روزها تدریس می کرد. شبها روی سن میرفت. با همسرش توافق داشت.... روزگار خوشی داشتند تا اینکه روزی ناگهان نامه ایِ از پدرش دریافت کرد پدرش به سختی بیمار بود. در نامه خود آرزو کرده بود قبل از اینکه از دنیا برود پسرش را ببیند. گرفتن اجازه خروج ساده و آسان نبود – مخصوصاً که همسرش تبعه ایران نبود…چند ماهی این در و آن در زد تا توانست مقدمات عزیمت خود را به ایران فراهم کند و اجازه خروج بگیرد. منتها فقط برای خودش.همسرش مایل نبود از خانواده اش دور باشد و با او به ایران بیاید. تازه اخذ اجازه برای او خیلی مشکل بود.ناچار از هم جدا شدند.روزی که حاجی زاده با دیپلم هنرپیشگی و کارگردانی به وطن خود بازگشت کله اش سوت کشید و قلبش گر گرفت. در اینجا ، در میهن اش نفس ها در سینه ها حبس بود. سایه دیکتاتوریِ مستقر ،همه جا سنگینی می کرد. در تبریز ، درِ تماشاخانه ها قفل بود. گرد و خاک و تارهای عنکبوت ، سالن های تئاتر شهر تبریز مخصوصاً سالن زیبای تماشاخانه باغ ارک را فرا گرفته بود پدر و مادرش یکی پس از دیگری فوت کرده و او تنها و بی یارو یاور مانده بود و از فامیل هم جز یک عموی ناکس ، کس دیگری را نداشت. عمویش نیز از آن بازاریهای به ظاهر مقدس بود که همیشه جانماز آب می کشند. روزی که برادر زاده اش از سفر خارج بازگشت قدغن کرده بود که به هیچ وجه حق ورود به منزل یا حجره را ندارد. به قول خود ، او اساساً از جماعت آرتیست و دلقک بازی خوشش نمی آمد و این جور آدمها را مرتد و نجس می دانست.حاجی زاده سراغ خانه و املاک و ثروت پدری اش را گرفت. ولی چیزی نیافت. عمویش همه را بالا کشیده و مال خود کرده بود. حاجی زاده یالقوز ، بیکار، ویلان و سرگردان ، توی شهر تبریز می گشت. چه کار کند؟ کجا برود؟ نه تماشاخانه ای بود که برود روی سن ، و در آنجا هنرنمائی کند و نه گروه نمایشی که کارگردانی آنرا به عهده بگیرد. هنرپیشه های انگشت شمار شهر هم ، هشتشان گروی نه بود ، همه شان به فلاکت و پیسی افتاده بودند ، توی قهوه خانه ها , میخانه ها ، شیره کش خانه ها می لولیدند. ولی حاجی زاده هنوز ، جوان و تازه نفس بود. نمی خواست به این زودیها ناامید شود و از میدان بدر رود. تئاتر و طنز و نمایش در خون او بود. باید کاری می کرد. مخصوصاً که سالن نمایش باشکوه و مجهزی در چند قدمی ارک علیشاه قرار داشت و زیر نظر جمعیت شیر و خورشید سرخ تبریز اداره میشد.
پستهای تلگرام — جولفالی
آیین رونمایی از کتاب «من و رسانه» در اتاق بازرگانی تبریز برگزار شدیازاکو- آیین رونمایی از کتاب «من و رسانه» با ترجمه محمود ابراهیمی سعید با حضور جمعی از اساتید دانشگاه، فعالان رسانه، مدیران روابط عمومی و اصحاب فرهنگ و ارتباطات در اتاق بازرگانی تبریز برگزار شد.حضور در این رونمایی برای بار چندم به من یاد داد که رونمایی از کتاب راه و رسم متداولی دارد .در رونمایی فوق نیز مدیر جلسه اطلاعات کلی در مورد کتاب به اطلاع رساند و سپس سوابق کاری مترجم کتاب را برای آشنایی حاضرین مطرح کرد و سپس با دعوت ایشان چهار نفر از مهمانان مراسم هر کدام از زاویه ای کتاب فوق را مورد بررسی قرار داده و ایرادات و نقاط ضعف و قوت اثر را مطرح نمودند و در آخر کار مترجم اثر آقای محمود ابراهیمی سعید به موارد گفته شده پاسخ داد و در پایان کتاب برای خرید علاقمندان عرضه شد. ( نظرات در کامنت آمده است)برای من جای تاسف است که " کتاب اول دبیرستان فردوسی تبریز که از شهریور ۱۴۰۳ تا مرداد ۱۴۰۵ برایش زحمت کشیده شده بود مثل کتابهای دیگر نه تنها مورد نقد و بررسی قرار نگرفت بلکه در جلسه ای با حضور بسیاری از اهالی فرهنگ و حدود چهارصد نفر مهمان کلمه ای در مورد محتوایش و مفاخر و مشاهیر دبیرستانی که خاطرات و بیوگرافی آنها در کتاب توضیح داده شده است بر زبان جاری نشد طوریکه در پایان جلسه شاید تعداد کثیری از حاضرین هیچ اطلاعاتی راجع به کتاب به دست نیاورده و نشنیدند.....
کدام تبریز بود که پل روگذر حیدر عمواوغلو داشت و مجتمع هنری بیگجه خانی و پژوهشکده دکتر مبیّن و بزرگراه دکتر هشترودی؟!
خوابِ چهارده امرداد و روز تبریز را دیدم !!!- سلام- سلام ،صبح شمابه خیر،چه کمکی از دست من ساخته است؟- ممنونم ، راستش دیروز رسیده ام به شهر زیبای شما تبریز، دنبال آدرسی میگشتم ، نمیتوانم پیدا کنم ، کمکم میکنید؟- بله ، حتما البته شرمنده که شهرداری از نظر اطلاع رسانی کمی ضعیف عمل کرده...اما من درخدمتتان هستم ، بفرمائید - راجع به باباباغی و زندگی جذامیان در آنجا زیاد شنیده ام میخواستم بروم پژوهشکده مبارزه با جذامِ " دکتر محمد حسین مبیّن" راهنمایی ام میکنید؟!- بله ،چرا که نه ! خوشحالم که بعد از مدتها انتظار اسم این پژوهشکده را به " دکتر مبین" تغییر دادند ،نمیدانم چقدر در جریان هستید، دکتر مبیّن حق بزرگی بر گردن مردم ما و بر گردن جذامیان دارد طوریکه این پزشک عالیقدر و مردم دوست لقب " پدر جذامیان" را از همشهریانش گرفته است.- بله در جریان هستم " دکترمبین" عزیز را همه میشناسند...- خوب ، اما حالا آدرس....اون پارکی که آنور خیابان مشاهده میکنید پارک کودکان " جبار باغچه بان" است ، طرف شمال این پارک ،بغل کتابخانه عمومیِ " دکتر غلامحسین ساعدی " ایستگاه مترو قرار دارد ،اونجا سوار خط ۱ مترو خواهید شد و تا جاییکه در ذهنم مانده بعد از شش یا هفت ایستگاه جلوی بیمارستان قلب " دکتر جواد هیئت" پیاده میشوید البته در مسیر حتما از بغل باغ گلستان ،مقابلِ ارک علیشاه ، از میدان ساعت و جلوی مسجد کبود و موزه آذربایجان خواهید گذشت ،جلوی بیمارستان که پیاده شدید از پل روگذرِ " حیدر عمواوغلو" رد شده ،کنار بلوار استاد شهریار ایستگاه اتوبوسهای باباباغی قرار دارد سوار شوید و به مقصد برسید.- ممنون از لطفتان ،کامل متوجه شدم ، اما سوالی به ذهنم رسید ،مگر دکتر ساعدی اهل تبریز هستند که اسمش را روی کتابخانه عمومی شهر شما گذاشته اند؟- بله ،دکتر ساعدی متولد تبریز هستند و حتی دوره دانشجوییِ رشته پزشکی شان را در دانشگاه تبریز گذرانده اند. ایشان از مفاخر شهر ما هستند و یکی از برجسته ترین نمایشنامه نویسان ایران به شمار میروند...واقعا دست مسئولین شهر درد نکند که اسم کتابخانه عمومی شهر را برای قدردانی از زحمات این نویسنده بزرگ " دکتر ساعدی " گذاشتند...- بله با دکتر ساعدی و آثار ایشان آشنا هستم کتاب " چوب به دستان ورزیل" ایشان را خیلی دوست دارم . حسودی یم میشود که در شهر شما از مفاخر علمی و ادبی و هنری تان اینگونه تجلیل میشود در شهر ما ازین خبرها نیست- اینجا حق با شماست ،در چند سال اخیر پارک " حبیب ساهر" ، دانشکده موسیقی " استاد سلیمی" ،بزرگراه " دکتر محسن هشترودی" و چند مکان علمی و هنری و ورزشی دیگر مثل استادیوم ده هزار نفری " عظیم قیچی ساز" با نام و اسمِ بزرگان علم و ادب و هنر تبریز مزین شده اند....- چقدر جالب ، ببخشید که وقتتان را گرفتم یک سوال دیگر که حالا یادم افتاد بپرسم و بروم سراغ آدرسی که فرمودید..- خواهش میکنم ، من امروز کار چندانی ندارم ،خوشحال میشوم که کاری برایتان بکنم هر سوالی دارید بفرمایید- شرمنده ،دیروز از موزه قاجار و موزه مشروطیت و خانه پروین اعتصامی و مقبره الشعرا دیدار کردم همه شان بسیار عالی و دیدنی بودند آنجا یکی از دوستان پیشنهاد کرد حتما به خانه تاریخی " علی موسیو" سر بزنم ،قرار بود امروز صبح بروم که ازبس تبریز شما محل دیدنی زیاد دارد همه را قاطی کردم و یادم رفت . میشود بفرمایید خانه علی موسیو کجاست؟- با کمال میل ، خانه تاریخی " علی موسیو" بغل مجتمع فرهنگی هنری بیگجه خانی قرار دارد ( بیگجه خانی را که میشناسید؟استاد مسلم تار؟) وقتی در بازگشت از بابا باغی ،در همان جایی که سوار اتوبوس شده بودید پیاده شدید ، صد متر پایین تر ،میدان بزرگ " صمدبهرنگی" قرار دارد که مجسمه نیم تنه صمد در ورودی شمالی میدان گذاشته شده است ،بغل مجسمه سوار تاکسی بشوید که مستقیم وارد بلوار " صمد بهرنگی" میشوند ،با این تاکسیها تا بازار و اول خیابان دارایی خواهید آمد ، همانجا پیاده شده و عرض خیابان را رد شوید ،حدود دویست متر پیاده بطرف جنوب بیایید دست چپ کوچه صدر را پیدا کنید خانه علی موسیو آخر همین کوچه است....دارم آدرس را تکمیل میکنم که متوجه میشوم مخاطب من نیست وغیبش زده است ،یکنفر از پشت بر شانه ام میکوبد با چشمهای خمار و نیم بسته لحاف را کنار میزنم اونی که دارد بیدارم میکند میگوید : این موسیو موسیو کیه که دو ساعته داری موسیو موسیو میکنی؟ نکند رفتی مسافرت خارج ما خبر نداریم؟ جوابی ندارم که بدهم هنوز نیمه خواب و نیمه بیدارم ولی آنقدر حواسم سرجایش است که تبریز خوابَم را از تبریز بیداری ام بیشتر دوست داشته باشم ،هاج و واج به دور وبر نگاه میکنم.....راستش این کدام تبریز بود که من از بلوار بهرنگی اش وارد پارک حبیب ساهر شده و از روبروی بیمارستان قلب دکتر هیئت تا کتابخانه عمومی دکتر ساعدی اش دویدم و از جلوی نرده های دانشکده موسیقی استاد سلیمی گذشتم و .....این