حیف بود درهایش بسته بماند و خاک بخورد. مدتی تقلا کرد. بارها به مسئولین شیروخورشید سرخ تبریز مراجعه…
انتشار: 2026/06/22 21:03 UTC
حیف بود درهایش بسته بماند و خاک بخورد. مدتی تقلا کرد. بارها به مسئولین شیروخورشید سرخ تبریز مراجعه کرد و سماجت به خرج داد تا بلاخره توانست اجازه نمایش در سالن شیروخورشید را بگیرد. او بلافاصله یک گروه تئاتری به راه انداخت آنها نمایش " شیخ صنعان " اثر " حسین جاوید " را برای کار برگزیدند ولی بعد از چند ماه زحمت و تمرین یک شب قبل از آنکه نمایش به صحنه برود به خاطر اینکه زبان نمایش ترکی بود از اجرای آن توسط نظمیه تبریز و بازرس آن " علی اکبر مالک "جلوگیری به عمل آمد...سالهای ۱۳۲۰ به بعد که عواقب جنگ جهانی دوم به پایان دیکتاتوری رضا شاه و آغار دوران نسبتا آزاد اوایل حکومت محمد رضا پهلوی منجر شد و در ادامه آن حاکمیت فرقه دموکرات در آذربایجان ، دوران شکوفایی هنر تئاتر در تبریز بود. در این سالها حاجی زاده نمایش " آیدین " اثر جعفر جبارلی و اپرای" شاه عباس و خورشید بانو" اثر اوزئییر حاحی بَیکوف و چند نمایشنامه دیگر را به روی صحنه برد . دوران آزادی کوتاه بود حاجی زاده در سال ۱۳۲۶ به زندان افتاد و از آن به بعد دوران مکرر آزادی و زندان را تجربه کرد .آخرین دوران زندانی میر باقر حاجی زاده در سال ۱۳۴۰ به پایان رسید . از سال ۱۳۴۰ به بعد، مدت ۱۴ سال، زندگی حاجیزاده، در تنهایی و خاموشی گذشت. هیچ حادثه مهمی در زندگیش، رخ نداد. نه بازداشت شد و نه زندان رفت و نه هیچ کار نمایشی و تئاتری کرد حاجی زاده و امثال حاجی زادهها - دوستان و همدوره هایش که اکثرا پیر و از کار افتاده شده بودند با دیدن فشارهای حکومت و وجود خبرچین ها و ماموران و نبود هیچ روزنه ای برای کار هنری مستقل از فعالیتهای خود دست کشیده و به کنج انزوا خزیده بودند حاجی زاده، زندگی یکنواخت و خستهکننده داشت. او زندگی اش را با یکصد و شصت تومان مقرری ماهیانه که از اداره اوقاف بابت اموال وقفی عمویش دریافت میکرد میگذراند. اتاقی را در خیابان هاشمی تهران اجاره کرده بود. ماهی شصت تومان کرایه آنجا را میداد و صدتومان بقیه را هم صرف غذای بخورونمیر میکردآثار پیری و از کارافتادگی، روز بروز در قیافهاش نمودار میشد. مخصوصا در اثر کمبود مواد غذایی، بیماریهای گوناگون در وجودش ریشه دوانیده بود. بیماری کبد و کمخونی و زردی پوست، تاب و توانش را گرفته بود. تنهائی ونداشتن مونس در روزهای پیری و بیماری بیش از هر چیز دیگر، آزارش میداد.اغلب روزها از منزلش بیرون میآمد. سری به مطب دندان سازی اکبرآقا دوست قدیمیاش که در آن حوالی بود میزد ساعتی در آنجا می نشست وگپ میزد. بعضی وقتها، ناهار مهمان ایشان بود. عصر به اتاق اجارهای خود می رفت. تنها و بیکس مینشست وبر عمر و جوانی وهنر و استعداد برباد رفتهاش فکر میکرد.تابستانها هم – وقتی هوای تهران گرم میشد – سری به تبریز میزد. دوسه ماه در آنجا میماند. کسی کاری به کار او نداشت. حتی نظمیه چی هایی که روزگاری مشتری شان بود و هر چند مدت یکبار کارش به نظمیه میفتاد دیگر به او اعتنایی نمیکردند نسل جدیدی در تبریز روی کار آمده بود. دوروبر پاساژ ، از آدمهای جدید، عرقخورهای تازه بدوران رسیده، جاهلها و عربدهکشهای تازه کار پر شده بود. آنها حاجیزاده و شیرینکاریهای او را نمیشناختند و توجهی به او نداشتند. حاجیزاده، ساعتها روی چهارپایه دکه روزنامهفروش مینشست. تا اینکه سروکله یکی از آدمهای نسل قدیم پیدا شود ،آدمهائی که خاطرههائی از دوران گذشته حاجیزاده و طنزهای او به یاد داشته باشند ،و حال و احوال اورا بپرسند و او هم با طنزهای خود آنها را بخنداند.تبریز شلوغ شده بود. آدمهائی که دستشان به دهنشان میرسید، از تبریز کوچ کرده بودند. بعضیها هم به ناچار از ترس پلیس و سازمان امنیت به تهران مهاجرت کرده بودند و به جای آنان، دهقانان در اثر اجرای غلط اصلاحات ارضی و رشد «سرمایه داری وابسته» خانه و زمین خود را در روستا ها رها کرده و برای کار در کارخانهها و عملگی در کارهای ساختمانی، به شهر تبریز هجوم آورده بودند. مردم شهر عوض شده بودند. کمتر آشنائی به چشم میخورد. تبریز دیگر آن تبریز سابق نبود . پاساژ قاباغی، دیگر آن رونق سابق را نداشت مرکز تجمع مردم به چهارراه شهناز منتقل شده بودوقتی تابستان به پایان میرسید، با اولین سوز سرما، حاجی زاده هم سوار اتوبوس میشد و به تهران میآمد.اغلب رانندگان اتوبوسها را میشناختند ومجانی سوارش میکردند او هم در فاصله تبریز تا تهران، راننده و مسافران را از خنده رودهبر میکرد.زندگی حاجیزاده در تهران ، اغلب در همان اتاق کوچک اجارهای میگذشت.اوایل، هرچندگاه یکبار، سری هم به چهارراه اسلامبول – لالهزار به قهوهخانه ترکها، در پاساژ روبروی سینما متروپل میزد و اگر آشنائی گیر میآورد دیداری تازه میکرد .ولی در این اواخر، بیماری وکهولت، دیگر نفسش را بریده و قدرت حرکت را از او گرفته بود.تنهائی بیشتر زجرش میداد.
پستهای تلگرام — جولفالی
آیین رونمایی از کتاب «من و رسانه» در اتاق بازرگانی تبریز برگزار شدیازاکو- آیین رونمایی از کتاب «من و رسانه» با ترجمه محمود ابراهیمی سعید با حضور جمعی از اساتید دانشگاه، فعالان رسانه، مدیران روابط عمومی و اصحاب فرهنگ و ارتباطات در اتاق بازرگانی تبریز برگزار شد.حضور در این رونمایی برای بار چندم به من یاد داد که رونمایی از کتاب راه و رسم متداولی دارد .در رونمایی فوق نیز مدیر جلسه اطلاعات کلی در مورد کتاب به اطلاع رساند و سپس سوابق کاری مترجم کتاب را برای آشنایی حاضرین مطرح کرد و سپس با دعوت ایشان چهار نفر از مهمانان مراسم هر کدام از زاویه ای کتاب فوق را مورد بررسی قرار داده و ایرادات و نقاط ضعف و قوت اثر را مطرح نمودند و در آخر کار مترجم اثر آقای محمود ابراهیمی سعید به موارد گفته شده پاسخ داد و در پایان کتاب برای خرید علاقمندان عرضه شد. ( نظرات در کامنت آمده است)برای من جای تاسف است که " کتاب اول دبیرستان فردوسی تبریز که از شهریور ۱۴۰۳ تا مرداد ۱۴۰۵ برایش زحمت کشیده شده بود مثل کتابهای دیگر نه تنها مورد نقد و بررسی قرار نگرفت بلکه در جلسه ای با حضور بسیاری از اهالی فرهنگ و حدود چهارصد نفر مهمان کلمه ای در مورد محتوایش و مفاخر و مشاهیر دبیرستانی که خاطرات و بیوگرافی آنها در کتاب توضیح داده شده است بر زبان جاری نشد طوریکه در پایان جلسه شاید تعداد کثیری از حاضرین هیچ اطلاعاتی راجع به کتاب به دست نیاورده و نشنیدند.....
کدام تبریز بود که پل روگذر حیدر عمواوغلو داشت و مجتمع هنری بیگجه خانی و پژوهشکده دکتر مبیّن و بزرگراه دکتر هشترودی؟!
خوابِ چهارده امرداد و روز تبریز را دیدم !!!- سلام- سلام ،صبح شمابه خیر،چه کمکی از دست من ساخته است؟- ممنونم ، راستش دیروز رسیده ام به شهر زیبای شما تبریز، دنبال آدرسی میگشتم ، نمیتوانم پیدا کنم ، کمکم میکنید؟- بله ، حتما البته شرمنده که شهرداری از نظر اطلاع رسانی کمی ضعیف عمل کرده...اما من درخدمتتان هستم ، بفرمائید - راجع به باباباغی و زندگی جذامیان در آنجا زیاد شنیده ام میخواستم بروم پژوهشکده مبارزه با جذامِ " دکتر محمد حسین مبیّن" راهنمایی ام میکنید؟!- بله ،چرا که نه ! خوشحالم که بعد از مدتها انتظار اسم این پژوهشکده را به " دکتر مبین" تغییر دادند ،نمیدانم چقدر در جریان هستید، دکتر مبیّن حق بزرگی بر گردن مردم ما و بر گردن جذامیان دارد طوریکه این پزشک عالیقدر و مردم دوست لقب " پدر جذامیان" را از همشهریانش گرفته است.- بله در جریان هستم " دکترمبین" عزیز را همه میشناسند...- خوب ، اما حالا آدرس....اون پارکی که آنور خیابان مشاهده میکنید پارک کودکان " جبار باغچه بان" است ، طرف شمال این پارک ،بغل کتابخانه عمومیِ " دکتر غلامحسین ساعدی " ایستگاه مترو قرار دارد ،اونجا سوار خط ۱ مترو خواهید شد و تا جاییکه در ذهنم مانده بعد از شش یا هفت ایستگاه جلوی بیمارستان قلب " دکتر جواد هیئت" پیاده میشوید البته در مسیر حتما از بغل باغ گلستان ،مقابلِ ارک علیشاه ، از میدان ساعت و جلوی مسجد کبود و موزه آذربایجان خواهید گذشت ،جلوی بیمارستان که پیاده شدید از پل روگذرِ " حیدر عمواوغلو" رد شده ،کنار بلوار استاد شهریار ایستگاه اتوبوسهای باباباغی قرار دارد سوار شوید و به مقصد برسید.- ممنون از لطفتان ،کامل متوجه شدم ، اما سوالی به ذهنم رسید ،مگر دکتر ساعدی اهل تبریز هستند که اسمش را روی کتابخانه عمومی شهر شما گذاشته اند؟- بله ،دکتر ساعدی متولد تبریز هستند و حتی دوره دانشجوییِ رشته پزشکی شان را در دانشگاه تبریز گذرانده اند. ایشان از مفاخر شهر ما هستند و یکی از برجسته ترین نمایشنامه نویسان ایران به شمار میروند...واقعا دست مسئولین شهر درد نکند که اسم کتابخانه عمومی شهر را برای قدردانی از زحمات این نویسنده بزرگ " دکتر ساعدی " گذاشتند...- بله با دکتر ساعدی و آثار ایشان آشنا هستم کتاب " چوب به دستان ورزیل" ایشان را خیلی دوست دارم . حسودی یم میشود که در شهر شما از مفاخر علمی و ادبی و هنری تان اینگونه تجلیل میشود در شهر ما ازین خبرها نیست- اینجا حق با شماست ،در چند سال اخیر پارک " حبیب ساهر" ، دانشکده موسیقی " استاد سلیمی" ،بزرگراه " دکتر محسن هشترودی" و چند مکان علمی و هنری و ورزشی دیگر مثل استادیوم ده هزار نفری " عظیم قیچی ساز" با نام و اسمِ بزرگان علم و ادب و هنر تبریز مزین شده اند....- چقدر جالب ، ببخشید که وقتتان را گرفتم یک سوال دیگر که حالا یادم افتاد بپرسم و بروم سراغ آدرسی که فرمودید..- خواهش میکنم ، من امروز کار چندانی ندارم ،خوشحال میشوم که کاری برایتان بکنم هر سوالی دارید بفرمایید- شرمنده ،دیروز از موزه قاجار و موزه مشروطیت و خانه پروین اعتصامی و مقبره الشعرا دیدار کردم همه شان بسیار عالی و دیدنی بودند آنجا یکی از دوستان پیشنهاد کرد حتما به خانه تاریخی " علی موسیو" سر بزنم ،قرار بود امروز صبح بروم که ازبس تبریز شما محل دیدنی زیاد دارد همه را قاطی کردم و یادم رفت . میشود بفرمایید خانه علی موسیو کجاست؟- با کمال میل ، خانه تاریخی " علی موسیو" بغل مجتمع فرهنگی هنری بیگجه خانی قرار دارد ( بیگجه خانی را که میشناسید؟استاد مسلم تار؟) وقتی در بازگشت از بابا باغی ،در همان جایی که سوار اتوبوس شده بودید پیاده شدید ، صد متر پایین تر ،میدان بزرگ " صمدبهرنگی" قرار دارد که مجسمه نیم تنه صمد در ورودی شمالی میدان گذاشته شده است ،بغل مجسمه سوار تاکسی بشوید که مستقیم وارد بلوار " صمد بهرنگی" میشوند ،با این تاکسیها تا بازار و اول خیابان دارایی خواهید آمد ، همانجا پیاده شده و عرض خیابان را رد شوید ،حدود دویست متر پیاده بطرف جنوب بیایید دست چپ کوچه صدر را پیدا کنید خانه علی موسیو آخر همین کوچه است....دارم آدرس را تکمیل میکنم که متوجه میشوم مخاطب من نیست وغیبش زده است ،یکنفر از پشت بر شانه ام میکوبد با چشمهای خمار و نیم بسته لحاف را کنار میزنم اونی که دارد بیدارم میکند میگوید : این موسیو موسیو کیه که دو ساعته داری موسیو موسیو میکنی؟ نکند رفتی مسافرت خارج ما خبر نداریم؟ جوابی ندارم که بدهم هنوز نیمه خواب و نیمه بیدارم ولی آنقدر حواسم سرجایش است که تبریز خوابَم را از تبریز بیداری ام بیشتر دوست داشته باشم ،هاج و واج به دور وبر نگاه میکنم.....راستش این کدام تبریز بود که من از بلوار بهرنگی اش وارد پارک حبیب ساهر شده و از روبروی بیمارستان قلب دکتر هیئت تا کتابخانه عمومی دکتر ساعدی اش دویدم و از جلوی نرده های دانشکده موسیقی استاد سلیمی گذشتم و .....این