تا اینکه گشتن دور دنیا و تجربه کردن آدمهایش، دستهای آدم را بلند میکند و میگذارد روی آن حس. مرد…
انتشار: 2026/07/06 18:26 UTCدریافت: 2026/08/01 00:01 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/01 00:01 UTC
تا اینکه گشتن دور دنیا و تجربه کردن آدمهایش، دستهای آدم را بلند میکند و میگذارد روی آن حس. مرد هم باشی آن آبستنی را حس میکنی و بعد میبینی اگر حتی معنی هم نداشته باشد، چیزی به مراتب بالاتر از معنی دارد. به همین دلیل، ناگهان فواره میزند. خودت را ده بار کوچکتر میکنی، شصت ساله که هستی، شش ساله میشوی در سال ۱۳۲۰، و ناگهان اسب گاری پدر َدرِ اصطبل خانهی وقفی را با پوزه و سرِ توی توبرهاش باز میکند و میزند بیرون و چون در حیاط بسته است دور حیاط وقفی «گود» دیوانهوار میدود و آخر سر میرود کنج حیاط، کنار دیوار باغِ «میرزا رفیع» میایستد و ما از روی کاغذ پنجرهی جِرخورده، تنبان به پا و ترسزده، اسب بیچاره را تماشا میکنیم و دو عبارتِ «قبیستان حَیَطی» ]حیاط قبرستان[ که همان خانهی وقفی مسکونی توست و «پنجرهی کاغاذی» ]کاغذ کاهی و روزنامه که موقع شکستن شیشهی پنجره با سریشم روی پنجره را با آن میگرفتند] در ذهن حک میشود. و بعد مادربزرگ، عین یک مادرسالار ابتداییِ خودگماشته همه را از حیاط میبرد بیرون. اسب همانجا میماند. مادر بزرگ همه را هدایت میکند به داخل چشمهی سی چهل پلهای و همسایهها را میبرد آن تو و در را میبندد تا اسب آسمان غرمبهی تبریزِ جنگ دوم را به تنهایی بشنود. و بعد هیچ سروصدایی نیست. درِ آب انبار را باز میکنند و همه میآیند بیرون؛ و بعدها که تابلوهای «ریورا»ی مکزیکی را میبینی، در کتابها و موزههای آمریکا و اروپا، دوباره به یاد میآوری، چرا که پدر و پدرهای دیگر از بالای گود، کنار هم، با دستهای حلقهشده در جلو یا عقب، با آن کپیهای کارگری که بعداً دو نسل کارگر و روشنفکر سرشان میگذارند، پایین میآیند و بعد معلوم میشود «صلح» شده و هفتههاست که افسرها و سربازها با لباس مبدل از کورهراهها درمیرفتهاند. و همه میروند پشت بام، که از پشت سپیدارهای سر به فلک کشیدهی باغ بزرگ کناری میتوان آن اسبهای چاق و بلند «مجار» را دید که «یلینکا» [گاری روسی] های بزرگ را میکشند که چند برابر «داشقا» [گاری به ترکی تبریز]های تبریزند. و همینطور میآیند و بعد همه جرأت میکنند و تو هم کنار دیگران از گود میزنی بیرون تا سرِ چهارراه «قره آغاج» و «منجم» شاهد ورود ارتش خارجی باشی. بعضیها عین آدمهای خود شهر هستند، چرا که هنوز نام رنگ چشمشان را نمیدانی، ولی بعضیهای دیگر صورتهای شیت و ویر دارند با چشمهای منتظر و مبهوت و کمی ترسزده، و بعضیها دندانهای طلا دارند که از زیر سبیل کلفت برق برق میزنند و تانکها که میآیند. این همان شهریور بیست معروف است. و همگی یک پدر هم دارند که چشم و ابرو و گیس و سبیل مشکی دارد که عکساش را با احترام تمام میآورند، و تو صدای قلب پدرت را میشنوی که دستت را گرفته، کپی به سر دارد و تماشا میکند و روز از نو و روزی از نو، و برمیگردی به همان گود مردهشوخانه و خانهی وقفی، همانطور که چند سال بعد برمیگردی و بعد در سالهای بعد هر کجا که رفتی به آنجا برمیگردی، و حتی حالا داری پس از مرگ مادر در سال ۷۴ برمیگردی و میبینی که پدر با چند سالدات [سرباز] روس وارد حیاط وقفی شدهاند و مادربزرگ عجله دارد که متکای تو را زیر شلیته و تنبان مادرت بچپاند و یل رنگ و رو رفتهی خودش را هم از روی آن تنش کند و چادر را بیندازد روی سرش و تا سالداتها برسند به هشتی و سرک بکشند به اتاق، مادربزرگ چنان زن حاملهای از مادر ساخته که بیزن ماندهترین مرد دنیا هم رغبت نمیکند نگاهی به سویش بیندازد، و بعدها وقتی که تو «سیمیشکا» [تخمهی آفتابگردان به روسی و ترکی] میشکنی یاد آن کلمهی عوضی «ماتیشکا» میافتی و یاد کاسهی آب چشمهای که از حیاط رد میشود و پدر آن کاسه را میدهد دست سرباز روسی که آن کلمه را گفته، و روسه خندهاش میگیرد و دندانهای طلایش میزند بیرون و پدر آب متعفن را میگیرد جلو دهان او تا بنوشد و وانمود میکند که معنی کلمه را ملتفت نشده است. نشریهی معروف «ایسکرا»ی سوسیال دموکراتهای روس از راه مخفی تبریز به روسیه میرفته، هم در آن زمان که ستارخان به کنسول روس میگفت من زیر پرچم روس نمیروم و میخواهم هفت هشت کشور بیایند زیر پرچم ایران. و تبریز، زن و مرد بزرگ فراوان دیده ولی از ستارخان بزرگتر ندیده. مسئله این است: چگونه یک غیرت فردی سراسر پرچم یک کشور را در حساسترین لحظه به تن و روح خود میپیچد. و چرا آدم نمیتواند بی ستّار از کوی و برزن تبریز، حتی در خیال و حافظه بگذرد؟از گود که بیرون میآمدیم از آن سویش میرفتیم به کوی «ویجویه» که بخشی از تاریخ مشروطیت است و از این سویش میآمدیم طرف «گَجیل قاپوسی» [دروازهی گجیل]، که در نسل ما و نسل بعدی، تبریزیِ واقعی کسی است که از «دانشگاه» گجیل فارغالتحصیل شده باشد. پس از فارغالتحصیلی دیگر از هیچ غول و هیولا نخواهد ترسید. میوهفروشیها و سبزیفروشیها این جا هستند.
پستهای تلگرام — جولفالی
آیین رونمایی از کتاب «من و رسانه» در اتاق بازرگانی تبریز برگزار شدیازاکو- آیین رونمایی از کتاب «من و رسانه» با ترجمه محمود ابراهیمی سعید با حضور جمعی از اساتید دانشگاه، فعالان رسانه، مدیران روابط عمومی و اصحاب فرهنگ و ارتباطات در اتاق بازرگانی تبریز برگزار شد.حضور در این رونمایی برای بار چندم به من یاد داد که رونمایی از کتاب راه و رسم متداولی دارد .در رونمایی فوق نیز مدیر جلسه اطلاعات کلی در مورد کتاب به اطلاع رساند و سپس سوابق کاری مترجم کتاب را برای آشنایی حاضرین مطرح کرد و سپس با دعوت ایشان چهار نفر از مهمانان مراسم هر کدام از زاویه ای کتاب فوق را مورد بررسی قرار داده و ایرادات و نقاط ضعف و قوت اثر را مطرح نمودند و در آخر کار مترجم اثر آقای محمود ابراهیمی سعید به موارد گفته شده پاسخ داد و در پایان کتاب برای خرید علاقمندان عرضه شد. ( نظرات در کامنت آمده است)برای من جای تاسف است که " کتاب اول دبیرستان فردوسی تبریز که از شهریور ۱۴۰۳ تا مرداد ۱۴۰۵ برایش زحمت کشیده شده بود مثل کتابهای دیگر نه تنها مورد نقد و بررسی قرار نگرفت بلکه در جلسه ای با حضور بسیاری از اهالی فرهنگ و حدود چهارصد نفر مهمان کلمه ای در مورد محتوایش و مفاخر و مشاهیر دبیرستانی که خاطرات و بیوگرافی آنها در کتاب توضیح داده شده است بر زبان جاری نشد طوریکه در پایان جلسه شاید تعداد کثیری از حاضرین هیچ اطلاعاتی راجع به کتاب به دست نیاورده و نشنیدند.....
کدام تبریز بود که پل روگذر حیدر عمواوغلو داشت و مجتمع هنری بیگجه خانی و پژوهشکده دکتر مبیّن و بزرگراه دکتر هشترودی؟!
خوابِ چهارده امرداد و روز تبریز را دیدم !!!- سلام- سلام ،صبح شمابه خیر،چه کمکی از دست من ساخته است؟- ممنونم ، راستش دیروز رسیده ام به شهر زیبای شما تبریز، دنبال آدرسی میگشتم ، نمیتوانم پیدا کنم ، کمکم میکنید؟- بله ، حتما البته شرمنده که شهرداری از نظر اطلاع رسانی کمی ضعیف عمل کرده...اما من درخدمتتان هستم ، بفرمائید - راجع به باباباغی و زندگی جذامیان در آنجا زیاد شنیده ام میخواستم بروم پژوهشکده مبارزه با جذامِ " دکتر محمد حسین مبیّن" راهنمایی ام میکنید؟!- بله ،چرا که نه ! خوشحالم که بعد از مدتها انتظار اسم این پژوهشکده را به " دکتر مبین" تغییر دادند ،نمیدانم چقدر در جریان هستید، دکتر مبیّن حق بزرگی بر گردن مردم ما و بر گردن جذامیان دارد طوریکه این پزشک عالیقدر و مردم دوست لقب " پدر جذامیان" را از همشهریانش گرفته است.- بله در جریان هستم " دکترمبین" عزیز را همه میشناسند...- خوب ، اما حالا آدرس....اون پارکی که آنور خیابان مشاهده میکنید پارک کودکان " جبار باغچه بان" است ، طرف شمال این پارک ،بغل کتابخانه عمومیِ " دکتر غلامحسین ساعدی " ایستگاه مترو قرار دارد ،اونجا سوار خط ۱ مترو خواهید شد و تا جاییکه در ذهنم مانده بعد از شش یا هفت ایستگاه جلوی بیمارستان قلب " دکتر جواد هیئت" پیاده میشوید البته در مسیر حتما از بغل باغ گلستان ،مقابلِ ارک علیشاه ، از میدان ساعت و جلوی مسجد کبود و موزه آذربایجان خواهید گذشت ،جلوی بیمارستان که پیاده شدید از پل روگذرِ " حیدر عمواوغلو" رد شده ،کنار بلوار استاد شهریار ایستگاه اتوبوسهای باباباغی قرار دارد سوار شوید و به مقصد برسید.- ممنون از لطفتان ،کامل متوجه شدم ، اما سوالی به ذهنم رسید ،مگر دکتر ساعدی اهل تبریز هستند که اسمش را روی کتابخانه عمومی شهر شما گذاشته اند؟- بله ،دکتر ساعدی متولد تبریز هستند و حتی دوره دانشجوییِ رشته پزشکی شان را در دانشگاه تبریز گذرانده اند. ایشان از مفاخر شهر ما هستند و یکی از برجسته ترین نمایشنامه نویسان ایران به شمار میروند...واقعا دست مسئولین شهر درد نکند که اسم کتابخانه عمومی شهر را برای قدردانی از زحمات این نویسنده بزرگ " دکتر ساعدی " گذاشتند...- بله با دکتر ساعدی و آثار ایشان آشنا هستم کتاب " چوب به دستان ورزیل" ایشان را خیلی دوست دارم . حسودی یم میشود که در شهر شما از مفاخر علمی و ادبی و هنری تان اینگونه تجلیل میشود در شهر ما ازین خبرها نیست- اینجا حق با شماست ،در چند سال اخیر پارک " حبیب ساهر" ، دانشکده موسیقی " استاد سلیمی" ،بزرگراه " دکتر محسن هشترودی" و چند مکان علمی و هنری و ورزشی دیگر مثل استادیوم ده هزار نفری " عظیم قیچی ساز" با نام و اسمِ بزرگان علم و ادب و هنر تبریز مزین شده اند....- چقدر جالب ، ببخشید که وقتتان را گرفتم یک سوال دیگر که حالا یادم افتاد بپرسم و بروم سراغ آدرسی که فرمودید..- خواهش میکنم ، من امروز کار چندانی ندارم ،خوشحال میشوم که کاری برایتان بکنم هر سوالی دارید بفرمایید- شرمنده ،دیروز از موزه قاجار و موزه مشروطیت و خانه پروین اعتصامی و مقبره الشعرا دیدار کردم همه شان بسیار عالی و دیدنی بودند آنجا یکی از دوستان پیشنهاد کرد حتما به خانه تاریخی " علی موسیو" سر بزنم ،قرار بود امروز صبح بروم که ازبس تبریز شما محل دیدنی زیاد دارد همه را قاطی کردم و یادم رفت . میشود بفرمایید خانه علی موسیو کجاست؟- با کمال میل ، خانه تاریخی " علی موسیو" بغل مجتمع فرهنگی هنری بیگجه خانی قرار دارد ( بیگجه خانی را که میشناسید؟استاد مسلم تار؟) وقتی در بازگشت از بابا باغی ،در همان جایی که سوار اتوبوس شده بودید پیاده شدید ، صد متر پایین تر ،میدان بزرگ " صمدبهرنگی" قرار دارد که مجسمه نیم تنه صمد در ورودی شمالی میدان گذاشته شده است ،بغل مجسمه سوار تاکسی بشوید که مستقیم وارد بلوار " صمد بهرنگی" میشوند ،با این تاکسیها تا بازار و اول خیابان دارایی خواهید آمد ، همانجا پیاده شده و عرض خیابان را رد شوید ،حدود دویست متر پیاده بطرف جنوب بیایید دست چپ کوچه صدر را پیدا کنید خانه علی موسیو آخر همین کوچه است....دارم آدرس را تکمیل میکنم که متوجه میشوم مخاطب من نیست وغیبش زده است ،یکنفر از پشت بر شانه ام میکوبد با چشمهای خمار و نیم بسته لحاف را کنار میزنم اونی که دارد بیدارم میکند میگوید : این موسیو موسیو کیه که دو ساعته داری موسیو موسیو میکنی؟ نکند رفتی مسافرت خارج ما خبر نداریم؟ جوابی ندارم که بدهم هنوز نیمه خواب و نیمه بیدارم ولی آنقدر حواسم سرجایش است که تبریز خوابَم را از تبریز بیداری ام بیشتر دوست داشته باشم ،هاج و واج به دور وبر نگاه میکنم.....راستش این کدام تبریز بود که من از بلوار بهرنگی اش وارد پارک حبیب ساهر شده و از روبروی بیمارستان قلب دکتر هیئت تا کتابخانه عمومی دکتر ساعدی اش دویدم و از جلوی نرده های دانشکده موسیقی استاد سلیمی گذشتم و .....این