و شبها، شبچره و شنیدن رستمنامه و اسکندرنامه و مختارنامه در منزل همسایه که سواد داشت، به ترکی این…
انتشار: 2026/07/06 18:27 UTCدریافت: 2026/08/01 00:01 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/01 00:01 UTC
و شبها، شبچره و شنیدن رستمنامه و اسکندرنامه و مختارنامه در منزل همسایه که سواد داشت، به ترکی اینها را میخواند، و برای پدر و پدران و پسران دیگر که سواد نداشتند. و در روز لذت بردن از کوچهی نجبای تبریز و دیدن خانههای تجّار دیگر که خانواده به آنها رفتوآمد میکرد و بیشتر برای کار. و ناگهان بازگشت حاجی غلامعلی همان و بازگشت ما به گود مردهشوخانه همان. تا اینکه دری به تخته بخورد، پدر خود پول و پلهای جمع کند و خانهی محقری در کوی «سنجران» در همان راسته کوچه بخرد. و از این بابت احساس دین به پدر، که جوان شانزدهسالهی تازه «هدایت» خوانده، در بازارچهی «راسته کوچه» شاهدانه میخرید و میریخت توی جیبش و درمیآورد و میریخت روی زبانش، و بعدازظهر کنار مغازهی حاجی صمد، زنی زیبا را در کنار سرگردی شیک در درشکه تماشا میکرد، و نمیدانست که زمانی از دختر کوچولوموچولویی که بین آن دو نشسته صاحب سه پسر خواهد شد. حالا نصف آن خیابان راسته کوچه، حتی مسجد آقا میرزا کاظم شبستری را هم کوبیدهاند تا خیابان را وسیعتر کنند. و این اواخر، هر وقت از آنجا رد شدهام، فقط نیمی از سرم با من بوده.و «ایکی قالا» دور دنیا در خانهها، گاهی پا روی فرشهایی گذاشتهام که خالهها و داییهای بیشمارم گرههای آنها را انداختهاند. «ایکی قالا»، در فاصلهی گود مردهشوخانه و راسته کوچه، از جنوب هممرز «چوخولار» و «گجیل»، از شمال، نزدیک به «قوری چای» مرکز قالیبافها، آوازخوانها، تار زنها، و نمایشهای ارتجالی و نقالی. مرکز اولین تولدها، اولین عیدیها، اولین مرگها، اولین چشمهای عاشق و منتظر، و عربدهکشیها و چاقو زدنها و افسانهها. در سال ۶۶، پس از چاپ رازهای سرزمین من، موقعی که یکی در حضور مادرم گفت آن هجده بچهی «نایب محمد» در ایکی قالا از صد سال تنهایی «مارکز» برداشت شده، و من جملهی او را برای مادرم ترجمه کردم، گفت: «تو بیخود هجده تا نوشتی، بیست و چهار تا بودند.» اتهامزننده نمیدانست که پیش از پیدایش چیزی به نام «رئالیسم جادویی» در پشت خاکریز تمدن در دنیای سوم، در عصر پیش از علم در گجیل، باغ گلستان، ایکی قالا، در گود مردهشوخانه زندگی همین جادو بود. مثلاً ما به بقعهی صاحبالامر به این خاطر نمیرفتیم که ببینیم آنجا چه می گذرد، و یا همانطور که در تواریخ نوشتهاند در زمان امیرکبیر گاوی از دست قصابی در رفت و به بقعه پناه برد و قصاب جان به جان آفرین تسلیم کرد و گاو را اهل شهر تقدیس کردند. نه، من سیاح خارجی شهر خودم نیستم که اینها برایم اهمیت داشته باشند. بین آن رفتن به غرفههای اطراف آن بقعه، و مثلاً پیش قره سید، که آسمان و ریسمان تخیلاش را به هم میبافت و در واقع ترکیب بدیعی از خضر نبی و فروید و یونگ، پزشک و بیطار و روانپزشک بود، و آن نقش چلیپای فرش، و یا «ماندالا»ی وسط ماهیِ پنج، هفت، نه یا یازده متن، و شعر هجایی بومیِ پنج هجایی، هفت هجایی، نه هجایی و یازده هجایی یک رابطه بود که بر آن حاکمیت «سوژه» این سو و «ابژه»ی آن سو وارد نبود. بین صدور نفت و صدور قالیِ تبریز یک فرق اساسی هست. دومی صدور نقشهی روح آدمی است. درچنین دنیایی، جهان به «سوژه» و «ابژه» ی «دکارتی» قسمت نشده. انگشتهای خالهی شصت سالهی من شاهد این است. حضور در مسجد جامع در بچگی با پدربزرگ و پدر و داییها و برادر بزرگ برای تمرین عربی و یا تمرین خط نبود. نوجوان نمیخواست خوشنویس شود. خوشنویسی افادهی ذهنی و سوبژکتیو بعدی است، بلکه آن «یای» علی به آن درازی و به آن زیبایی در مسجد یا علی و یا آن حروف فیروزهای مسجد کبود طراوتی داشتند که با آسمان میخواند، مثل لوح وسط ماهی پنج متن. در پشت سر همان مسجد جامع بود که من گذاشتم حسین میرزای رازها... سرش را روی شانهی آن مرد کمی مسنتر از خود بگذارد. بین آنها و زنی که از گوشهای مخفی آنها را در آن لحظه تماشا میکرد، فاصلهای نبود. پدیده را بیفاصله با خود داشتن یعنی جادو، و حرکات انقلابی شهر هم در همان بیفاصلگی واقع میشد، و تبریز انقلابیترین شهر کشور است.فاصلهی انتقادی مال بعدهاست. دوست دارم شما را با بزرگترین مظهر شهر به صورت دیگر آشنا کنم. اول باید آن پدیده را از روند خاص «غریبگردانیِ» مخصوص آن رد کنم. همهجا عکس ارک را دیدهاید. پدرم از عشق اولش میگفت: «آلوده [عاشق ]بودم، از این کوچه به آن کوچه میرفتیم. یواش یواش، همهچیز یواش یواش. چشمها درشت و سبز، آلوده بودم. شب و روز هم اگر خودش نبود، فکرش بود. ولی چهار ماه بعد یکی دستم را گرفت، سوار درشکه کرد، از دوهچی [شتربان ]رفتیم باغ ملی، پای ارک و بعد پرده را از روی چشمم برداشت. سه میز آن ورتر با یک قزاق نشسته بود. عرق میخورد.
پستهای تلگرام — جولفالی
آیین رونمایی از کتاب «من و رسانه» در اتاق بازرگانی تبریز برگزار شدیازاکو- آیین رونمایی از کتاب «من و رسانه» با ترجمه محمود ابراهیمی سعید با حضور جمعی از اساتید دانشگاه، فعالان رسانه، مدیران روابط عمومی و اصحاب فرهنگ و ارتباطات در اتاق بازرگانی تبریز برگزار شد.حضور در این رونمایی برای بار چندم به من یاد داد که رونمایی از کتاب راه و رسم متداولی دارد .در رونمایی فوق نیز مدیر جلسه اطلاعات کلی در مورد کتاب به اطلاع رساند و سپس سوابق کاری مترجم کتاب را برای آشنایی حاضرین مطرح کرد و سپس با دعوت ایشان چهار نفر از مهمانان مراسم هر کدام از زاویه ای کتاب فوق را مورد بررسی قرار داده و ایرادات و نقاط ضعف و قوت اثر را مطرح نمودند و در آخر کار مترجم اثر آقای محمود ابراهیمی سعید به موارد گفته شده پاسخ داد و در پایان کتاب برای خرید علاقمندان عرضه شد. ( نظرات در کامنت آمده است)برای من جای تاسف است که " کتاب اول دبیرستان فردوسی تبریز که از شهریور ۱۴۰۳ تا مرداد ۱۴۰۵ برایش زحمت کشیده شده بود مثل کتابهای دیگر نه تنها مورد نقد و بررسی قرار نگرفت بلکه در جلسه ای با حضور بسیاری از اهالی فرهنگ و حدود چهارصد نفر مهمان کلمه ای در مورد محتوایش و مفاخر و مشاهیر دبیرستانی که خاطرات و بیوگرافی آنها در کتاب توضیح داده شده است بر زبان جاری نشد طوریکه در پایان جلسه شاید تعداد کثیری از حاضرین هیچ اطلاعاتی راجع به کتاب به دست نیاورده و نشنیدند.....
کدام تبریز بود که پل روگذر حیدر عمواوغلو داشت و مجتمع هنری بیگجه خانی و پژوهشکده دکتر مبیّن و بزرگراه دکتر هشترودی؟!
خوابِ چهارده امرداد و روز تبریز را دیدم !!!- سلام- سلام ،صبح شمابه خیر،چه کمکی از دست من ساخته است؟- ممنونم ، راستش دیروز رسیده ام به شهر زیبای شما تبریز، دنبال آدرسی میگشتم ، نمیتوانم پیدا کنم ، کمکم میکنید؟- بله ، حتما البته شرمنده که شهرداری از نظر اطلاع رسانی کمی ضعیف عمل کرده...اما من درخدمتتان هستم ، بفرمائید - راجع به باباباغی و زندگی جذامیان در آنجا زیاد شنیده ام میخواستم بروم پژوهشکده مبارزه با جذامِ " دکتر محمد حسین مبیّن" راهنمایی ام میکنید؟!- بله ،چرا که نه ! خوشحالم که بعد از مدتها انتظار اسم این پژوهشکده را به " دکتر مبین" تغییر دادند ،نمیدانم چقدر در جریان هستید، دکتر مبیّن حق بزرگی بر گردن مردم ما و بر گردن جذامیان دارد طوریکه این پزشک عالیقدر و مردم دوست لقب " پدر جذامیان" را از همشهریانش گرفته است.- بله در جریان هستم " دکترمبین" عزیز را همه میشناسند...- خوب ، اما حالا آدرس....اون پارکی که آنور خیابان مشاهده میکنید پارک کودکان " جبار باغچه بان" است ، طرف شمال این پارک ،بغل کتابخانه عمومیِ " دکتر غلامحسین ساعدی " ایستگاه مترو قرار دارد ،اونجا سوار خط ۱ مترو خواهید شد و تا جاییکه در ذهنم مانده بعد از شش یا هفت ایستگاه جلوی بیمارستان قلب " دکتر جواد هیئت" پیاده میشوید البته در مسیر حتما از بغل باغ گلستان ،مقابلِ ارک علیشاه ، از میدان ساعت و جلوی مسجد کبود و موزه آذربایجان خواهید گذشت ،جلوی بیمارستان که پیاده شدید از پل روگذرِ " حیدر عمواوغلو" رد شده ،کنار بلوار استاد شهریار ایستگاه اتوبوسهای باباباغی قرار دارد سوار شوید و به مقصد برسید.- ممنون از لطفتان ،کامل متوجه شدم ، اما سوالی به ذهنم رسید ،مگر دکتر ساعدی اهل تبریز هستند که اسمش را روی کتابخانه عمومی شهر شما گذاشته اند؟- بله ،دکتر ساعدی متولد تبریز هستند و حتی دوره دانشجوییِ رشته پزشکی شان را در دانشگاه تبریز گذرانده اند. ایشان از مفاخر شهر ما هستند و یکی از برجسته ترین نمایشنامه نویسان ایران به شمار میروند...واقعا دست مسئولین شهر درد نکند که اسم کتابخانه عمومی شهر را برای قدردانی از زحمات این نویسنده بزرگ " دکتر ساعدی " گذاشتند...- بله با دکتر ساعدی و آثار ایشان آشنا هستم کتاب " چوب به دستان ورزیل" ایشان را خیلی دوست دارم . حسودی یم میشود که در شهر شما از مفاخر علمی و ادبی و هنری تان اینگونه تجلیل میشود در شهر ما ازین خبرها نیست- اینجا حق با شماست ،در چند سال اخیر پارک " حبیب ساهر" ، دانشکده موسیقی " استاد سلیمی" ،بزرگراه " دکتر محسن هشترودی" و چند مکان علمی و هنری و ورزشی دیگر مثل استادیوم ده هزار نفری " عظیم قیچی ساز" با نام و اسمِ بزرگان علم و ادب و هنر تبریز مزین شده اند....- چقدر جالب ، ببخشید که وقتتان را گرفتم یک سوال دیگر که حالا یادم افتاد بپرسم و بروم سراغ آدرسی که فرمودید..- خواهش میکنم ، من امروز کار چندانی ندارم ،خوشحال میشوم که کاری برایتان بکنم هر سوالی دارید بفرمایید- شرمنده ،دیروز از موزه قاجار و موزه مشروطیت و خانه پروین اعتصامی و مقبره الشعرا دیدار کردم همه شان بسیار عالی و دیدنی بودند آنجا یکی از دوستان پیشنهاد کرد حتما به خانه تاریخی " علی موسیو" سر بزنم ،قرار بود امروز صبح بروم که ازبس تبریز شما محل دیدنی زیاد دارد همه را قاطی کردم و یادم رفت . میشود بفرمایید خانه علی موسیو کجاست؟- با کمال میل ، خانه تاریخی " علی موسیو" بغل مجتمع فرهنگی هنری بیگجه خانی قرار دارد ( بیگجه خانی را که میشناسید؟استاد مسلم تار؟) وقتی در بازگشت از بابا باغی ،در همان جایی که سوار اتوبوس شده بودید پیاده شدید ، صد متر پایین تر ،میدان بزرگ " صمدبهرنگی" قرار دارد که مجسمه نیم تنه صمد در ورودی شمالی میدان گذاشته شده است ،بغل مجسمه سوار تاکسی بشوید که مستقیم وارد بلوار " صمد بهرنگی" میشوند ،با این تاکسیها تا بازار و اول خیابان دارایی خواهید آمد ، همانجا پیاده شده و عرض خیابان را رد شوید ،حدود دویست متر پیاده بطرف جنوب بیایید دست چپ کوچه صدر را پیدا کنید خانه علی موسیو آخر همین کوچه است....دارم آدرس را تکمیل میکنم که متوجه میشوم مخاطب من نیست وغیبش زده است ،یکنفر از پشت بر شانه ام میکوبد با چشمهای خمار و نیم بسته لحاف را کنار میزنم اونی که دارد بیدارم میکند میگوید : این موسیو موسیو کیه که دو ساعته داری موسیو موسیو میکنی؟ نکند رفتی مسافرت خارج ما خبر نداریم؟ جوابی ندارم که بدهم هنوز نیمه خواب و نیمه بیدارم ولی آنقدر حواسم سرجایش است که تبریز خوابَم را از تبریز بیداری ام بیشتر دوست داشته باشم ،هاج و واج به دور وبر نگاه میکنم.....راستش این کدام تبریز بود که من از بلوار بهرنگی اش وارد پارک حبیب ساهر شده و از روبروی بیمارستان قلب دکتر هیئت تا کتابخانه عمومی دکتر ساعدی اش دویدم و از جلوی نرده های دانشکده موسیقی استاد سلیمی گذشتم و .....این