واران

چون چشمه‌ی آبیست درون واحهوحی است به قلب کودکی شش ماههفرموده‌ی "بیژن الهی"ست که شعر "تعقیب حقیقت است از بی راهه"#واران

چون آینه سنگ برتن خود دارم یک زخم قشنگ بر تن خود دارم با بخیه و چسب ، جوش کی خواهد خورد؟من زخم پلنگ بر تن خود دارم#واران

شعر:#جلیل_صفربیگیصدا:#حسام_لرنژادشیشه ها باوشمەو دەس یەقه وەرد سانمدڵ کەنیمه ده خۆەم و ، ها قۆل مێشتم گێانمقاێقێگم ک  ولاو بۆمه ده ئوقیانوسێوەرد توفانه فەقەت  نێشتنم و ئەڵسانمدەس وراو هەرچگه بەم دووگه کوچگ دێ ده سەرم هامشوو هەرچگه کەم  وەرد خودا  ،  شەێتانمدەم گێانم چگه ده تاق ده ئی بازاره جامەکێگم ک کوچگ ها ده سەرم حەێرانمژان و ژینم ده یەکەو نێەوگ هه چۊ مرگ و زنەێشێخ و شا دەس وه دەسم کەن م چمان ئێرانمکی ده مانێشت دراوردگەسەم ، بردگەسەمدار هشک بەڕۊێگم تیەنگ وارانمپاتشای قەڵب م بایه د ت  بویت و خەم تتەخت جەمشێرم ئەگر، بێ ت وەلێ وێرانمکەێ کونەێ ئاو بونجم ده کیەنی لێوت دەرد هەرچگ کەێنی سەرتەزنه ئەڵ گێانمدین و ئێمان م ئشقەو پەرەسم  دووس فەقەتئەر  دنانم شکنیت و کەیه سانێ نانم

یادم رفته دنبال چه می‌گشتم صبح‌ها همین‌جوریپنجره را باز می‌کنم یک روزنامه که صفحه‌ی شعری ندارد #رضا_نظری_ایلخانی #همیشه_حق_با_زیبایی‌ست

یکعمر شکستم دل غم پرور رابر روی تو ناشیانه بستم در راامروز به احترامت ای حضرت عشقبرداشته‌ام جای کلاهم سر را#واران

مامای عزیز سیم را قطع نکنمن می خواهم به مادرم برگردم#واران #نورباعی

از ماه بریده‌اند و درهم شده‌انددور از همه‌ی عالم و آدم شده‌اندغاری هستم که اهل کردستانمدر من دو پلنگ عاشق هم شده‌اند#واران

با قلبم رقص پات را می شنومموسیقی گامهات را می شنوممن تک تک حرفهات را می بوسمبا لبهایم صدات را می شنوم#واران

پاییز شد وبهار آزادی رفتما تخم نداشتیم تا سبز شویم#واران #نورباعی

«یهوشوع بن لوی با ایلیای نبی [که ۹ قرن پیش از میلاد مسیح می‌زیست] رو به رو شد. او از ایلیا پرسید: مسیحا کی می‌آید؟ ایلیا پاسخ داد: برو خودت از او بپرس.- او کجاست؟- بر دروازه‌ی شهر نشسته است. - چگونه او را می‌توانم شناخت؟- او در میان فقرایی نشسته است که پوشیده از جراحت‌اند. دیگران همه زخم‌های خود را یکباره باز می‌کنند و سپس آن‌ها را می‌بندند. اما او زخم‌ها را تک تک باز می‌کند و می‌بندد و با خود می‌گوید: شاید به من نیاز باشد، اگر این‌گونه است باید همیشه آماده باشم تا لحظه‌ای به تأخیر نیاندازم.یهوشوع بن لوی به سوی مسیحا رفت و به او گفت: سلام بر تو ای آقا، ای معلم.مسیحا پاسخ داد: سلام بر تو، ای پسر لوی.او پرسید: ای آقا کی می‌آیید؟مسیحا پاسخ داد: امروز.یهوشوع نزد ایلیا برگشت و ایلیا از او پرسید: او به تو چه گفت؟- او به من دروغ گفت چون گفت من امروز می‌آیم و او نیامده است.ایلیا گفت این آن چیزی است که او به تو گفته: امروز؛ "اگر شما صدای او را بشنوید [مزامیر ۹۵:۷]"».

چون شیشه درون سنگ پنهان شده‌ام آیینه ام و قشنگ پنهان شده‌ام در سینه‌ام آهوبچه‌ای خوابیدهدر پوست یک پلنگ پنهان شده‌ام#واران

با ظلم ، وجود از عدم گرم گرفت همراه شد و قدم قدم گرم گرفتهیزم کش آتش ستمگر نشویبیچاره کسی که با ستم گرم گرفت#واران

🔸رباعی بخوانیم: بعد از تو شکست دست و پای دل من بدجور گرفته شد هوای دل من دلتنگ چنانم که غروب جمعه از شنبه شروع شد برای دل من...#جلیل_صفربیگی (واران)@alikameli80

پروانه‌ای از روی لبانم پر زدیک هایکو_بوسه شدبه روی لب تو#واران #نورباعی

وقت است که صبر عشق سرریز کنددر کشتن من چقدر پرهیز کند؟بر گردن من گذاشته تیغش راتا تیز کند تیز کند تیز کند#واران

از سرو تو انگار ثمر خورده جلیل گویا رطب تازه و تر خورده جلیل گفتند جلیل گفته لبهای تو را...لبخند زد و گفت شکر خورده جلیل#واران

ای زخم ببخش ما نمک نشناسیمبی دردبه تو چسب تعارف کردیم#واران #نورباعی

در پیچ و خم موی رهایش هستی؟یا در بم و زیر خنده‌هایش هستی؟شب ها را در کدام نت می خوابی؟ای گنجشکی که در صدایش هستی#واران

تنهایی مثل دارکوبی بدمستافتاده به جان من دریلی در دستمن : پیر بلوط خسته‌ی ریشه به دوش خشکش زده بر درگه غاری بن بست#واران

بگذار که عشق در تو دیدی بزند در باور بسته‌ات کلیدی بزند اسرار زبان عشق را یاد بگیر بگذار دلت حرف جدیدی بزند #جلیل_صفر_بیگی

یک زخمه به جان زار من نیز بزن ناخن به تنِ سه تار من نیز بزنهیزم دارم ، چراغ هم ، همسایه!یک بار سری به غار من نیز بزن#واران

سس می ریزدبه روی مغز تازهضحاککه مرگ مابه کتفش هم نیست#واران #نورباعی

با تشتِ سَرِ بریده‌ی من بر دستمی‌چرخد و می‌چرخد و می‌چرخد مسترگهای مرا تیغ زده آزادیتا خون مرا درآوَرَد از بن بست#واران

درآمدی بر بوطیقای نو‌رباعی (۱۲)بازخوانی مبانی نظری نورباعی بر پایهٔ نوشته‌ها و آثار جلیل صفربیگیپایان یک آغازآنچه در این مجموعه یادداشت‌ها بررسی شد، در حقیقت در دو قلمرو متفاوت، اما به‌هم‌پیوسته قرار می‌گیرد، قلمرو بوطیقای نورباعی و قلمرو امضای شخصی جلیل صفربیگی. هرچند این دو حوزه در عمل بر یکدیگر اثر می‌گذارند، اما از منظر نظری، تمایز میان آن‌ها برای شناخت دقیق‌تر نورباعی ضرورتی انکارناپذیر دارد.در بخش نخست، کوشش بر آن بود تا ویژگی‌هایی شناسایی شوند که به خودِ قالب نورباعی تعلق دارند: ویژگی‌هایی همچون نسبت نورباعی با رباعی، فرم دیداری و تقطیع در تولید معنا، تمرکز بر کانون کشف و حذف الزام قافیه. این عناصر، نه وابسته به یک شاعر، بلکه ظرفیت‌هایی هستند که نورباعی به عنوان یک قالب ادبی در اختیار هر شاعر قرار می‌دهد، ویژگی‌هایی که در صورت گسترش این قالب، انتظار می‌رود در آثار دیگران نیز، هرچند با شیوه‌ها و شدت‌های متفاوت، حضور داشته باشند.در بخش دوم، اما موضوع از اساس تغییر می‌کند. در اینجا دیگر سخن از قواعد و ظرفیت‌های قالب نیست، بلکه از ویژگی‌هایی است که با بسامدی چشمگیر در آثار صفربیگی تکرار شده‌اند و به تدریج جهان شعری او را از دیگر شاعران متمایز کرده‌اند. واژه‌سازی و ترکیب‌آفرینی، عینیت‌بخشی به مفاهیم انتزاعی، پیوند دادن حوزه‌های معنایی دور از هم، حضور اسطوره و روایت دینی در بستر زندگی روزمره، روایت‌پردازی‌های مینیاتوری و طنزهای پنهان و اندیشمندانه، بیش از آنکه قواعد نورباعی باشند، نشانه‌های سبک شخصی و امضای شاعرانهٔ صفربیگی به شمار می‌آیند.با این همه، باید به نکته‌یی مهم توجه داشت، نکته‌یی که شاید مهم‌ترین نتیجهٔ نظری این یادداشت‌ها باشد:نورباعی هنوز قالبی نوپدید است و بخش عمدهٔ تجربهٔ عملی آن، بر آثار خودِ پیشنهاددهندهٔ این جریان، یعنی جلیل صفربیگی، استوار است. از این رو، مرزبندی میان آنچه «بوطیقای نورباعی» است و آنچه «امضای شخصی صفربیگی» است، نمی‌تواند مرزبندیی کاملاً قطعی و نهایی باشد. این تفکیک، بیش از آنکه حکمی نهایی باشد، فرضیه‌یی پژوهشی است. درواقع، نخستین شاعری که افق‌های یک قالب تازه را می‌گشاید، ناگزیر بخشی از جهان شخصی خود را نیز با آن قالب درهم می‌آمیزد. به همین دلیل، در سال‌های آغازین هر جریان ادبی، همواره این احتمال وجود دارد که برخی ویژگی‌های فردی شاعر، به اشتباه بخشی از قواعد آن قالب تلقی شوند یا برعکس، ویژگی‌هایی که بعدها به عنوان مؤلفه‌های اصلی قالب شناخته خواهند شد، در آغاز صرفاً خصیصه‌هایی شخصی به نظر برسند.آنچه امروز در قالب‌هایی چون رباعی، غزل یا مثنوی، به عنوان بوطیقا شناخته می‌شود، حاصل تجربهٔ یک شاعر نبوده، بلکه محصول قرن‌ها آزمون، تکامل، نقد و بازآفرینی در آثار شاعران گوناگون است. از همین رو، طبیعی است که نورباعی نیز برای رسیدن به بوطیقایی تثبیت‌شده، نیازمند گذر زمان و حضور صداهای متنوع باشد.از این منظر، تفکیکی که در این یادداشت‌ها صورت گرفته است، نه به معنای جدایی کامل این دو، بلکه تلاشی برای روشن‌تر شدن میدان بحث است. این تقسیم‌بندی کمک می‌کند تا از یک سو، ظرفیت‌های ذاتی نورباعی مستقل از سبک یک شاعر دیده شوند و از سوی دیگر، دستاوردهای فردی صفربیگی نیز در جایگاه واقعی خود مورد توجه قرار گیرند هرچند ناگفته‌ها بسیار بیش از مطالبی است که در این یادداشت‌ها به آنها پرداختیم.با این حال، این امکان کاملاً وجود دارد که در آینده، با گسترش تجربهٔ نورباعی و ورود شاعران بیشتر به این عرصه، برخی از ویژگی‌هایی که امروز در این پژوهش ذیل عنوان «امضای شخصی صفربیگی» بررسی شده‌اند، به تدریج به بخشی از بوطیقای نورباعی تبدیل شوند. •این نوشتار را به هیچ‌وجه نباید پایان گفت‌وگو دربارهٔ نورباعی دانست، بلکه باید آن را گامی در آغاز این گفت‌وگو تلقی کرد. در پایان امید آن دارم که نورباعی، با گذر زمان و در پرتو تجربهٔ شاعران و داوری مخاطبان و منتقدان، جایگاه شایستهٔ خود را در شعر فارسی بیابد و برای استاد جلیل صفربیگی تندرستی و توفیق بیش از پیش آرزو می‌کنم.دوسلدورفتیرماه ۱۴۰۵/ جولای ۲۰۲۶#دکتر_محمدعلی_شیوا #نورباعی#جلیل_صفربیگی@zhazh_o_vazhفهرست درآمدی بر بوطیقای نورباعی:۱. نورباعی و تفاوت آن با تک‌بیتی (فرد)۲. نورباعی و نسبت آن با رباعی۳. حذف، ایجاز و لحظهٔ کشف۴. فرم دیداری، تقطیع و استقلال سطر۵. حذف الزام قافیه۶. تمرکز بر کانون کشف۷. نورباعی قالبی نو یا آغاز یک تجربهٔ شاعرانه؟۸. تصرف در جهان واژه‌ها۹. عینیت‌بخشی به امر انتزاعی/ پیوند دادن حوزه‌های دور از هم۱۰. حضور پررنگ اسطوره و روایت دینی در بستر زندگی روزمره/ روایت‌مندی و داستان‌پردازی مینیاتوری۱۱. طنز پنهان و وارونگی‌های جهان/غلبهٔ زبان گفتاری بر زبان فاخر۱۲. پایان یک آغاز

در شهر کسی همنفسی می بیندتا یک دلِ سیر پیش او بنشیند؟هر کس غاری درون قلبش کندهدارد هیزم درون آن می چیند#واران

درآمدی بر بوطیقای نو‌رباعی (۱۲)بازخوانی مبانی نظری نورباعی بر پایهٔ نوشته‌ها و آثار جلیل صفربیگیپایان یک آغازآنچه در این مجموعه یادداشت‌ها بررسی شد، در حقیقت در دو قلمرو متفاوت، اما به‌هم‌پیوسته قرار می‌گیرد، قلمرو بوطیقای نورباعی و قلمرو امضای شخصی جلیل صفربیگی. هرچند این دو حوزه در عمل بر یکدیگر اثر می‌گذارند، اما از منظر نظری، تمایز میان آن‌ها برای شناخت دقیق‌تر نورباعی ضرورتی انکارناپذیر دارد.در بخش نخست، کوشش بر آن بود تا ویژگی‌هایی شناسایی شوند که به خودِ قالب نورباعی تعلق دارند: ویژگی‌هایی همچون نسبت نورباعی با رباعی، فرم دیداری و تقطیع در تولید معنا، تمرکز بر کانون کشف و حذف الزام قافیه. این عناصر، نه وابسته به یک شاعر، بلکه ظرفیت‌هایی هستند که نورباعی به عنوان یک قالب ادبی در اختیار هر شاعر قرار می‌دهد، ویژگی‌هایی که در صورت گسترش این قالب، انتظار می‌رود در آثار دیگران نیز، هرچند با شیوه‌ها و شدت‌های متفاوت، حضور داشته باشند.در بخش دوم، اما موضوع از اساس تغییر می‌کند. در اینجا دیگر سخن از قواعد و ظرفیت‌های قالب نیست، بلکه از ویژگی‌هایی است که با بسامدی چشمگیر در آثار صفربیگی تکرار شده‌اند و به تدریج جهان شعری او را از دیگر شاعران متمایز کرده‌اند. واژه‌سازی و ترکیب‌آفرینی، عینیت‌بخشی به مفاهیم انتزاعی، پیوند دادن حوزه‌های معنایی دور از هم، حضور اسطوره و روایت دینی در بستر زندگی روزمره، روایت‌پردازی‌های مینیاتوری و طنزهای پنهان و اندیشمندانه، بیش از آنکه قواعد نورباعی باشند، نشانه‌های سبک شخصی و امضای شاعرانهٔ صفربیگی به شمار می‌آیند.با این همه، باید به نکته‌یی مهم توجه داشت، نکته‌یی که شاید مهم‌ترین نتیجهٔ نظری این یادداشت‌ها باشد:نورباعی هنوز قالبی نوپدید است و بخش عمدهٔ تجربهٔ عملی آن، بر آثار خودِ پیشنهاددهندهٔ این جریان، یعنی جلیل صفربیگی، استوار است. از این رو، مرزبندی میان آنچه «بوطیقای نورباعی» است و آنچه «امضای شخصی صفربیگی» است، نمی‌تواند مرزبندیی کاملاً قطعی و نهایی باشد. این تفکیک، بیش از آنکه حکمی نهایی باشد، فرضیه‌یی پژوهشی است. درواقع، نخستین شاعری که افق‌های یک قالب تازه را می‌گشاید، ناگزیر بخشی از جهان شخصی خود را نیز با آن قالب درهم می‌آمیزد. به همین دلیل، در سال‌های آغازین هر جریان ادبی، همواره این احتمال وجود دارد که برخی ویژگی‌های فردی شاعر، به اشتباه بخشی از قواعد آن قالب تلقی شوند یا برعکس، ویژگی‌هایی که بعدها به عنوان مؤلفه‌های اصلی قالب شناخته خواهند شد، در آغاز صرفاً خصیصه‌هایی شخصی به نظر برسند.آنچه امروز در قالب‌هایی چون رباعی، غزل یا مثنوی، به عنوان بوطیقا شناخته می‌شود، حاصل تجربهٔ یک شاعر نبوده، بلکه محصول قرن‌ها آزمون، تکامل، نقد و بازآفرینی در آثار شاعران گوناگون است. از همین رو، طبیعی است که نورباعی نیز برای رسیدن به بوطیقایی تثبیت‌شده، نیازمند گذر زمان و حضور صداهای متنوع باشد.از این منظر، تفکیکی که در این یادداشت‌ها صورت گرفته است، نه به معنای جدایی کامل این دو، بلکه تلاشی برای روشن‌تر شدن میدان بحث است. این تقسیم‌بندی کمک می‌کند تا از یک سو، ظرفیت‌های ذاتی نورباعی مستقل از سبک یک شاعر دیده شوند و از سوی دیگر، دستاوردهای فردی صفربیگی نیز در جایگاه واقعی خود مورد توجه قرار گیرند هرچند ناگفته‌ها بسیار بیش از مطالبی است که در این یادداشت‌ها به آنها پرداختیم.با این حال، این امکان کاملاً وجود دارد که در آینده، با گسترش تجربهٔ نورباعی و ورود شاعران بیشتر به این عرصه، برخی از ویژگی‌هایی که امروز در این پژوهش ذیل عنوان «امضای شخصی صفربیگی» بررسی شده‌اند، به تدریج به بخشی از بوطیقای نورباعی تبدیل شوند. •این نوشتار را به هیچ‌وجه نباید پایان گفت‌وگو دربارهٔ نورباعی دانست، بلکه باید آن را گامی در آغاز این گفت‌وگو تلقی کرد. در پایان امید آن دارم که نورباعی، با گذر زمان و در پرتو تجربهٔ شاعران و داوری مخاطبان و منتقدان، جایگاه شایستهٔ خود را در شعر فارسی بیابد و برای استاد جلیل صفربیگی تندرستی و توفیق بیش از پیش آرزو می‌کنم.دوسلدورفتیرماه ۱۴۰۵/ جولای ۲۰۲۶#دکتر_محمدعلی_شیوا #نورباعی#جلیل_صفربیگی@zhazh_o_vazhفهرست درآمدی بر بوطیقای نورباعی:۱. نورباعی و تفاوت آن با تک‌بیتی (فرد)۲. نورباعی و نسبت آن با رباعی۳. حذف، ایجاز و لحظهٔ کشف۴. فرم دیداری، تقطیع و استقلال سطر۵. حذف الزام قافیه۶. تمرکز بر کانون کشف۷. نورباعی قالبی نو یا آغاز یک تجربهٔ شاعرانه؟۸. تصرف در جهان واژه‌ها۹. عینیت‌بخشی به امر انتزاعی/ پیوند دادن حوزه‌های دور از هم۱۰. حضور پررنگ اسطوره و روایت دینی در بستر زندگی روزمره/ روایت‌مندی و داستان‌پردازی مینیاتوری۱۱. طنز پنهان و وارونگی‌های جهان/غلبهٔ زبان گفتاری بر زبان فاخر۱۲. پایان یک آغاز

درآمدی بر بوطیقای نو‌رباعی (۱۱)بازخوانی مبانی نظری نورباعی بر پایهٔ نوشته‌ها و آثار جلیل صفربیگیفراتر از بوطیقا: امضای شخصی جلیل صفربیگی در نورباعیطنز پنهان و وارونگی‌های جهانیکی از برجسته‌ترین مؤلفه‌های جهان شعری صفربیگی، حضور مداوم اما پنهان طنز است، طنزی که بیشتر در خدمت کشف شاعرانه قرار دارد تا خندان مخاطب. طنز در نورباعی‌های او از جنس هجو، مطایبه یا شوخی‌های لفظی نیست بلکه حاصل برهم زدن عادت‌ ذهنی است. شاعر با جابه‌جا کردن نسبت میان اشیا، انسان‌ها و مفاهیم، خواننده را ناگهان با جهانی روبه‌رو می‌کند که در آن، آنچه بدیهی می‌نمود، دیگر بدیهی نیست. اگر هم لبخندی بر لب مخاطب بنشیند، بیش از آنکه حاصل شوخی باشد، نتیجهٔ کشفی است که جهان را از زاویه‌یی تازه پیش چشم او می‌گذارد.یکی از شیوه‌های شکل‌گیری این طنز، «وارونه کردن منطق معمول زندگی» است:در شهرکسی نمی‌شناسد من رایادم رفتهنقاب خود را بزنمنقاب که وسیله‌یی برای پنهان شدن است، در جهان شاعر، به شرط شناخته شدن تبدیل می‌شود. انسان اصیل ناشناس می‌ماند و آنکه نقاب بر چهره دارد، هویت اجتماعی پیدا می‌کند. طنز شعر از همین وارونگی برمی‌خیزد و در عین حال، تصویری تلخ از جامعه‌ی پیرامون ارائه می‌دهد.گونهٔ دیگری از طنز صفربیگی، بر «غافلگیری در پایان روایت» استوار است. شاعر خواننده را تا واپسین سطر در مسیری آشنا پیش می‌برد، اما ناگهان با جمله‌یی کوتاه، مسیر معنا را تغییر می‌دهد:باحوصلهچید بوسه‌ییروی لبشلبخند زد وگفت: «بفرما! سیب است.»مخاطب انتظار ادامه‌یی عاشقانه دارد، اما پایان شعر، هم با روایت کهنِ سیب و هم با فضای عاشقانه بازی می‌کند. طنز از همین شکستن انتظار شکل می‌گیرد، انتظاری که شاعر آگاهانه آن را ساخته و در آخرین لحظه فرو می‌ریزد.در برخی نورباعی‌ها، طنز از «انتقال واژگان و تصاویر میان حوزه‌هایی کاملاً نامرتبط» زاده می‌شود:مرغوب‌ترین خاک جهان است لبمهر بوس توهفت خوشهٔ بوسه شدهدر جهان شاعر لب به زمین حاصلخیز بدل می‌شود، بوسه به بذر و محصول، خوشه‌های بوسه. این جابه‌جایی هم تصویری تازه می‌آفریند و هم طنزی لطیف در خود دارد، طنزی که از عادی سازی امری ذاتاً محال حاصل می‌شود.اما شاید عمیق‌ترین لایهٔ طنز در شعر صفربیگی، «طنز فلسفی» باشد، طنزی که به جای خنداندن، مخاطب را با بن‌بست‌های وجودی انسان روبه‌رو می‌کند:دنبال کلیدبی‌جهتمی‌گردیماز پشتدرِ حیات ماقفل شدهدر اینجا مشکل، یافتن کلید نیست بلکه اساساً در از سمتی قفل شده است که هیچ راهی برای گشودنش وجود ندارد. مخاطب با طنزی برای بیان بیهودگی تلاش انسان در برابر وضعیت‌های اجتناب‌ناپذیر زندگی مواجه است، طنزی که مخاطب را بیش از خنده، به اندیشیدن وا می‌دارد.او با شوخی کردن، جهان را نمی‌سازد بلکه با برهم زدن روابط تثبیت‌شدهٔ آن، امکان نگاهی تازه را فراهم می‌آورد. شاید بتوان گفت طنز در شعر صفربیگی نه آرایه‌یی برای تلطیف کلام، بلکه شیوه‌یی برای اندیشیدن است، شیوه‌یی که با وارونه کردن جهان، حقیقتی پنهان را آشکار می‌کند.غلبهٔ زبان گفتاری بر زبان فاخریکی دیگر از ویژگی‌های مهم نورباعی‌های صفربیگی، گرایش آشکار او به زبان گفتاری و روزمره است.شاعر به ندرت به سراغ واژگان دشوار یا ترکیبات متکلف می‌رود. برعکس، بسیاری از نورباعی‌های او با زبانی نوشته شده‌اند که به زبان روزمره و گفت‌وگوی عادی نزدیک است، زبانی که خواننده احساس می‌کند آن را پیش‌تر در زندگی شنیده است.حتی وقتی که شاعر به سوی تصویرهای پیچیده یا ترکیب‌های غافلگیرکننده حرکت می‌کند، زبان، ساده، روان و گفتاری باقی می‌ماند. شاید یکی از رازهای موفقیت بسیاری از کشف‌های زبانی صفربیگی نیز همین باشد زیرا پیچیدگی تصویر در بستری از سادگی زبانی رخ می‌دهد.این سادگی البته به معنای سهل‌انگاری یا فقدان ظرافت نیست. برعکس، شاعر با حذف لایه‌های زبانی غیرضروری، تمام انرژی شعر را بر لحظهٔ کشف متمرکز می‌کند.در نتیجه، خواننده پیش از آنکه درگیر دشواری زبان شود، مستقیماً با تصویر، کشف و ضربهٔ نهایی شعر روبه‌رو می‌شود، ویژگیی که به‌ویژه در قالبی فشرده مانند نورباعی، اهمیتی دوچندان پیدا می‌کند.#دکتر_محمدعلی_شیوا #نورباعی#جلیل_صفربیگی@zhazh_o_vazhفهرست درآمدی بر بوطیقای نورباعی:۱. نورباعی و تفاوت آن با تک‌بیتی (فرد)۲. نورباعی و نسبت آن با رباعی۳. حذف، ایجاز و لحظهٔ کشف۴. فرم دیداری، تقطیع و استقلال سطر۵. حذف الزام قافیه۶. تمرکز بر کانون کشف۷. نورباعی قالبی نو یا آغاز یک تجربهٔ شاعرانه؟۸. تصرف در جهان واژه‌ها۹. عینیت‌بخشی به امر انتزاعی/ پیوند دادن حوزه‌های دور از هم۱۰. حضور پررنگ اسطوره و روایت دینی در بستر زندگی روزمره/ روایت‌مندی و داستان‌پردازی مینیاتوری۱۱. طنز پنهان و وارونگی‌های جهان/غلبهٔ زبان گفتاری بر زبان فاخرادامه دارد...

درآمدی بر بوطیقای نو‌رباعی (۱۰)بازخوانی مبانی نظری نورباعی بر پایهٔ نوشته‌ها و آثار جلیل صفربیگیفراتر از بوطیقا: امضای شخصی جلیل صفربیگی در نورباعیحضور پررنگ اسطوره و روایت دینی در بستر زندگی روزمرهیکی دیگر از ویژگی‌های قابل توجه در جهان شعری صفربیگی، حضور اسطوره‌ها و روایت‌های دینی در بافت زندگی روزمره است. با این حال، آنچه این حضور را از کاربرد معمول اسطوره در شعر معاصر متمایز می‌کند، شیوهٔ مواجههٔ شاعر با این عناصر است.در بسیاری از آثار او، اسطوره و روایت دینی نه در جایگاه نمادهای فاخر و دور از دسترس، بلکه در متن زندگی روزمره و در کنار دغدغه‌های انسان معاصر ظاهر می‌شوند. گویی شخصیت‌های اسطوره‌ای و دینی نیز همانند انسان امروز، درگیر اضطراب‌ها، تنهایی‌ها و بحران‌های جهان معاصر شده‌اند.در نورباعی‌های صفربیگی، «نوح»، «اصحاب کهف»، «آدم» و حتی «سیزیف» از جایگاه تاریخی و اسطوره‌ای خود فاصله می‌گیرند و وارد زیست روزمرهٔ انسان امروز می‌شوند.در نورباعی زیر، شاعر اسطورهٔ سیزیف را نه در هیئت قهرمانی تراژیک، بلکه در قالب حلزونی تصویر می‌کند که بار سرنوشت خود را بر دوش می‌کشد:سیزیف شدهتمام عمرشحلزونبر دوش کشیدهسرنوشت خود رایا در نمونه‌یی دیگر، روایت اصحاب کهف با طنزی تلخ و نگاهی معاصر بازآفرینی می‌شود:با دلهرهکهف دست خود رابو کردترسیدسگ آدم شده باشدخوابیدهمچنین در نورباعی دیگری، روایت طوفان نوح به استعاره‌یی برای وضعیت جهان معاصر تبدیل می‌شود:کو کشتی نوحتا سوارش بشویم؟دنیا همه راسراب برداشته استدر این نمونه‌ها، اسطوره نه به عنوان زینت شعر، بلکه به عنوان بخشی از تجربهٔ معاصر انسان عمل می‌کند. صفربیگی اسطوره را از موزهٔ تاریخ بیرون می‌آورد و دوباره در خیابان‌های امروز به راه می‌اندازد.روایت‌مندی و داستان‌پردازی مینیاتوریاز دیگر ویژگی‌های قابل توجه نورباعی‌های صفربیگی، گرایش او به روایت است. بسیاری از نورباعی‌های او، با وجود کوتاهی و ایجاز، در حقیقت روایت‌هایی کامل و فشرده‌اند، روایت‌هایی که آغاز، کنش و گاه پایانی غافلگیرکننده دارند.این روایت‌ها نه به شیوهٔ داستان‌های کلاسیک، بلکه در قالب چند تصویر کوتاه و چند حرکت متوالی شکل می‌گیرند. شاعر با کمترین واژه‌ها، موقعیتی روایی می‌آفریند و مخاطب را درست در میانهٔ یک واقعه قرار می‌دهد.برای نمونه، در نورباعی زیر، تنها با چند سطر، داستانی کامل شکل می‌گیرد:باحوصلهچید بوسه‌ییروی لبشلبخند زد وگفت: «بفرما! سیب است.»در این شعر، شخصیت، کنش، گفت‌وگو و پایان‌بندی، همگی در چند سطر فشرده شده‌اند.نمونه‌یی دیگر:از شاخه‌ی منلانه‌ی خود را بردیهم طعنه به من می‌زند وهم تنهباددر اینجا نیز شعر تنها به بیان یک تصویر اکتفا نمی‌کند بلکه رویدادی را روایت می‌کند که پیامدهای عاطفی آن تا پایان شعر ادامه می‌یابد.حتی نورباعی‌هایی که بر اسطوره یا مفاهیم ذهنی استوارند، غالباً ساختاری روایی دارند. در نورباعی «کهف»، خواننده با توالی مشخصی از رخدادها روبه‌روست: دلهره، بو کردن دست، ترس، و خواب. همین توالی است که شعر را از یک تصویر منفرد فراتر می‌برد و به روایتی مینیاتوری تبدیل می‌کند.بر این اساس، شاید بتوان گفت یکی از ویژگی‌های مهم نورباعی‌های صفربیگی، توانایی او در فشرده‌سازی روایت است. روایتی که گاه اگر حتی در قالب داستان کوتاه نوشته می‌شد، به چند صفحه نیاز داشت، اما شاعر آن را در چند سطر و با حفظ ضربهٔ نهایی روایت می‌کند. این روایت‌پردازی فشرده، یکی از وجوه متمایز جهان شعری او و از عناصر مؤثر در شکل‌گیری امضای شخصی‌اش به شمار می‌آید.#دکتر_محمدعلی_شیوا #نورباعی#جلیل_صفربیگی@zhazh_o_vazhفهرست درآمدی بر بوطیقای نورباعی:۱. نورباعی و تفاوت آن با تک‌بیتی (فرد)۲. نورباعی و نسبت آن با رباعی۳. حذف، ایجاز و لحظهٔ کشف۴. فرم دیداری، تقطیع و استقلال سطر۵. حذف الزام قافیه۶. تمرکز بر کانون کشف۷. نورباعی قالبی نو یا آغاز یک تجربهٔ شاعرانه؟۸. تصرف در جهان واژه‌ها۹. عینیت‌بخشی به امر انتزاعی/ پیوند دادن حوزه‌های دور از هم۱۰. حضور پررنگ اسطوره و روایت دینی در بستر زندگی روزمره/ روایت‌مندی و داستان‌پردازی مینیاتوریادامه دارد...

قارقار!تاریکی شد پیر کلاغی در منخشکاند به غار غار باغی در من زخمی آمد به قلب من سر بزندبیدار نشد هیچ چراغی در من#واران

درآمدی بر بوطیقای نو‌رباعی (۹)بازخوانی مبانی نظری نورباعی بر پایهٔ نوشته‌ها و آثار جلیل صفربیگیفراتر از بوطیقا: امضای شخصی جلیل صفربیگی در نورباعیعینیت‌بخشی به امر انتزاعیدر کنار گرایش صفربیگی به واژه‌سازی و ترکیب‌آفرینی، ویژگی دیگری نیز در جهان شعری او به چشم می‌خورد که شاید بتوان آن را یکی از شاخص‌ترین امضاهای شخصی او دانست: «عینیت‌بخشی به مفاهیم انتزاعی».البته در نورباعی‌های صفربیگی، جان‌بخشی به اشیا و مفاهیم نیز حضوری پررنگ دارد. اشیا سخن می‌گویند، عمل می‌کنند و گاه رفتارهای انسانی از خود نشان می‌دهند. نمونه‌هایی چون:آجردهن پنجره‌ها راجر دادیا:از شاخه‌ی منلانه‌ی خود را بردیهم طعنه به من می‌زند وهم تنهبادنشان می‌دهد که شاعر به ظرفیت‌های تشخیص و جان‌بخشی نیز توجه ویژه‌ای دارد.با این حال، آنچه در شعر او برجسته‌تر و متمایزتر جلوه می‌کند، نه صرفاً جان‌بخشی به اشیا، بلکه تبدیل مفاهیم ذهنی و انتزاعی به پدیده‌هایی عینی، ملموس و قابل مشاهده است.در بسیاری از نورباعی‌های صفربیگی، مفاهیمی که معمولاً در قلمرو ذهن، احساس یا اندیشه قرار دارند، ناگهان به ماده، شیء، حجم یا پدیده‌یی فیزیکی تبدیل می‌شوند. گویی شاعر می‌کوشد آنچه را که تنها می‌توان احساس کرد، به چیزی بدل کند که بتوان دید، لمس کرد و وزنش را حس کرد.برای مثال در نورباعی زیر، «دلتنگی» دیگر یک حالت روحی نیست، بلکه به مایعی تبدیل شده است که می‌تواند از سینه بچکد:از سینههنوزمی‌چکد دلتنگییک پیچ دگرسفت کن آغوشت رادر نمونه‌یی دیگر، «تنهایی» نه احساس، بلکه به پدیده‌یی طبیعی و دارای حجم و وزن تبدیل می‌شود:تنهایی منپشت مهی از اندوهکوهی‌ستفرو رفتهبه کولاک خودشنمونه‌یی دیگر را می‌توان در تصویری چون «رودخانه‌ی خودکشی» دید، جایی که کنشی انسانی و ذهنی، به ناگاه به یک موجودیت طبیعی و جغرافیایی تبدیل می‌شود:گیسوی تورودخانه‌ی خودکشی استهر روزجنازه‌یی از آنمی‌گیرنددر چنین لحظاتی، شعر صفربیگی از توصیف احساسات فاصله می‌گیرد و آن‌ها را به اشیایی قابل مشاهده و قابل لمس تبدیل می‌کند. شاید بتوان گفت که در جهان او، مفاهیم پیش از آنکه فهمیده شوند، دیده می‌شوند.پیوند دادن حوزه‌های دور از هماما این تنها شیوهٔ عبور صفربیگی از مرزهای معمول معنا نیست. یکی دیگر از ویژگی‌های چشمگیر نورباعی‌های او، پیوند دادن حوزه‌های معنایی دور از هم و ایجاد ارتباط میان قلمروهایی است که در نگاه نخست هیچ نسبتی با یکدیگر ندارند.در بسیاری از نورباعی‌های او، جهان خوشنویسی با جهان شراب، اسطوره با زندگی روزمره، معماری با عاطفه و طبیعت با تجربه‌های انسانی درهم می‌آمیزند و از این برخورد، تصویری تازه و غیرمنتظره متولد می‌شود.نمونهٔ مشهور این رویکرد را می‌توان در نورباعی زیر دید:انگارکه با شرابتحریر شدهخط لب توچقدر مستعلیق استدر اینجا شاعر میان سه حوزهٔ کاملاً متفاوت ــ خوشنویسی، مستی و زیبایی چهره ــ پلی می‌زند و از برخورد آن‌ها واژه‌یی تازه و تصویری نو می‌آفریند.نمونه‌یی دیگر را می‌توان در تصویر «دریغچه» مشاهده کرد جایی که شاعر با پیوند دادن فضای عاطفیِ حسرت و دریغ با معماری و پنجره، به واژه‌یی می‌رسد که هم‌زمان هم احساس است و هم شیء:مانند دو تا دریغچهرو به همیمیکبارکسیباز نکرده ما راچنین پیوندهایی در شعر صفربیگی نه حاصل بازی صرف با کلمات، بلکه بخشی از شیوهٔ نگاه او به جهان است، جهانی که در آن مرز میان اشیا، احساسات، اسطوره‌ها، طبیعت و زبان پیوسته در حال جابه‌جایی است و همین جابه‌جایی‌ها بخش مهمی از نیروی کشف در نورباعی‌های او را پدید می‌آورد.#دکتر_محمدعلی_شیوا #نورباعی#جلیل_صفربیگی@zhazh_o_vazhفهرست درآمدی بر بوطیقای نورباعی:۱. نورباعی و تفاوت آن با تک‌بیتی (فرد)۲. نورباعی و نسبت آن با رباعی۳. حذف، ایجاز و لحظهٔ کشف۴. فرم دیداری، تقطیع و استقلال سطر۵. حذف الزام قافیه۶. تمرکز بر کانون کشف۷. نورباعی قالبی نو یا آغاز یک تجربهٔ شاعرانه؟۸. تصرف در جهان واژه‌ها۹. عینیت‌بخشی به امر انتزاعی/ پیوند دادن حوزه‌های دور از همادامه دارد...