به نام خداتبرئهٔ پسینیجستاری در پیام آقای خامنهای در رابطه با تفاهمنامه✍ علیرضا کفاییاین پیام محل…
انتشار: 2026/06/19 18:47 UTC
به نام خداتبرئهٔ پسینیجستاری در پیام آقای خامنهای در رابطه با تفاهمنامه✍ علیرضا کفاییاین پیام محل بحثهای فراوانی قرار گرفته است. از یک سو، نقش و اثرگذاری رئیسجمهور بهعنوان رئیس شورای عالی امنیت ملی در فرایند تصمیمسازی و تصمیمگیری برجسته میشود و از سوی دیگر، نشان میدهد که صدور مجوز نهایی با اتکا به تعهد و تضمین تصمیمگیران صورت گرفته است.اما از منظر منطقی و حقوق عمومی، نکتهای قابل تأمل وجود دارد:در فرایند تصمیمسازی، صرفِ داشتن نظر متفاوت، لزوماً مسئولیت ناشی از تصمیم را منتفی نمیکند. اگر مقام نهایی یا تأثیرگذار، با وجود مخالفت اولیه، در نهایت تصمیم را تأیید یا مجاز اعلام کند، در چارچوب مسئولیت سیاسی و نهادی همچنان سهمی از مسئولیت باقی میماند؛ هرچند میزان آن ممکن است متفاوت از مسئولیت اجرایی باشد.اگر فرض بر این باشد که تصمیم مورد اشاره در آینده به زیان منافع ملی یا موجب هزینه برای کشور و مردم منتهی شود، این پرسش قابل طرح است که آیا مخالفت اولیه، بهتنهایی برای رفع مسئولیت کافی است یا خیر؟در اینجا باید میان چند مفهوم تفاوت گذاشت:نخست، مسئولیت اجرایی که متوجه مجریان و متولیان اجرای تصمیم است.دوم، مسئولیت مشارکتی یا نهادی که متوجه کسانی است که در شکلگیری، تأیید یا اجازه اجرای تصمیم نقش داشتهاند.وجود یکی، دیگری را از بین نمیبرد.به همین دلیل، جملهای از جنس «نظر دیگری داشتم، اما مسئولیت با رئیسجمهور است» بهخودیِ خود سفسطه محسوب نمیشود؛ اما بسته به نحوه استفاده، میتواند به چند صورت فهم شود:۱- اگر مقصود این باشد که:«با تصمیم موافق نبودم، اما در ساختار حقوقی موجود، اختیار اجرا و مسئولیت عملی بر عهده رئیسجمهور بوده است»؛در این صورت، این سخن را میتوان تفکیک میان نظر شخصی و مسئولیت نهادی دانست.۲- اما اگر مقصود این باشد که:«چون مسئولیت اجرایی با رئیسجمهور است، دیگر نقش یا مسئولیت سایر تصمیمگیران منتفی است»؛در این صورت، استدلال به انتقال مسئولیت یا سادهسازی رابطه علّی نزدیک میشود.این نوع مواجهه در تحلیل سیاسی گاه با عنوان "تبرئهٔ پسینی" شناخته میشود؛ یعنی فاصلهگذاری از پیامدها پس از روشن شدن هزینهها و نتایج.البته برای داوری دقیق، هنوز پرسشهای مهمی باقی است:آیا مخالفت صرفاً نظری بوده یا حقوقی؟آیا امکان جلوگیری وجود داشته است؟آیا هشدار یا شرطی مطرح شده؟و سهم هر نهاد در تصمیم نهایی چه میزان بوده است؟در سیاست، مسئولیت معمولاً امری صفر و صدی نیست؛ مسئولیت نهایی و مسئولیت مشارکتی میتوانند همزمان وجود داشته باشند.از این منظر، اگر فردی در تصمیمسازی نقش مؤثر داشته باشد اما پس از آشکار شدن پیامدها، سهم خود را صرفاً با استناد به مخالفت اولیه منتفی بداند، این امر نوعی فاصلهگذاری از نتیجه و محل بحث از منظر مسئولیت سیاسی و استدلال عمومی خواهد بود که به "تبرئه پسینی" تعبیر میشود.@kafaeealirezaa
