تجلیِ شکوهِ هویت هویت فرهنگی و زبانی، همواره با محیط جغرافیایی خود در پیوند نزدیک است. وقتی ملتی از…

تجلیِ شکوهِ هویت هویت فرهنگی و زبانی، همواره با محیط جغرافیایی خود در پیوند نزدیک است. وقتی ملتی از کانون اصلی زیست خود فاصله می‌گیرد، بقای اصالت، نه امری خودکار، بلکه محصول مبارزه ای آگاهانه میان ریشه‌های تاریخی و محیط پیرامونی است. کوردهای خراسان نیز از این امر مستثنی نبوده‌اند و گسست فیزیکی از سرزمین مادری، محیطی مداوم برای تغییر تدریجی بافت هویتی و در عین حال مقاومت فرهنگی، برایشان فراهم ‌کرده‌است. در نخستین لایه‌ی این ایستادگی، نقش حیاتی کانون های کوچک خانواده قابل ملاحظه است. پیش از آنکه نهادهای فرهنگی شکل بگیرند، پدران و مادران با زمزمه‌ی زبان کوردی و پافشاری ستایش‌برانگیز بر تکلم به زبان مادری، سدی دفاعی در برابر فراموشی ایجاد کردند. اینها با نوعی تعصب نسبت به زبان، هویت خود را از طریق کلام به عنوان اولین میراث در حافظه‌ی کودکان حک کردند. این ریشه خانوادگی، در کنار هنر زنده موسیقی اصیل و آوازهای سوزناک خوانندها، بستری را فراهم آورد تا پیوند عاطفه با اصالت ها، علیرغم دوری از زادگاه اصلی خود هرگز گسسته نشود. به‌همین منوال، کوردهای خراسان طی قرنهای متمادی، نجیبانه در میان کوه های سرسخت شمال خراسان در شمال شرقی ایران، در سکوت سنگین تاریخ و غربت، «هویت» خویش را همچون گوهری گرانبها در صندوقچه ی سینه حفظ کردند. پیوند قلبی و تعصب مثبت آنها نسبت به زبان مادری به حدی بود که حتی در مواجهه با سایر زبان ها تکلم به غیر از کوردی را روا نمی دانستند و بعضا از مترجم استفاده می‌شد. گویی سخن گفتن به زبانی غیر از کوردی فراموشی خویشتن بود. اما با گذشت زمان و توسعه ارتباطات شهری و روستایی، این حصار محکم به تدریج دچار فرسایش شد و سایه سنگین زبانهای پیرامونی بر سر زبان مادری سنگینی کرد. رانده‌شدگان تاریخ که در غربت جغرافیا، به دور از سرزمین اجدادی، سال ها رنج بی مهری و گمنامی را به جان خریدند. آنها نه به کسی ستم کردند و نه در هیاهوی قدرت طلبی غرق شدند، بلکه در روستاها و شهرهای دورافتاده در سختی با«حیا» و «نجابت»با زندگی ساختند.در روزهایی که خطر نابودی هویت و اصالت و زبان براثر گسست و فراموشی، احساس می‌شد، پدر معنوی کوردهای خراسان یعنی عزیز و بزرگوار جناب کلیم الله توحدی همچون دیدبانی دردمند، آستین همت بالا زد. او خطر را احساس کرد، ردای سفر به تن کرد و با پای پیاده دشت به دشت، روستا به روستا و شهر به شهر سفر کرد تا اسناد متفرق هویت یک ملت را از سینه تاریخ بیرون کشد. او با نگارش مجموعه‌ی گراسنگ «حرکت تاریخی کورد به خراسان» حقیقتی را به اثبات رساند. مسیر استاد توحدی، مفروش به گُل نبود. در طو ل دهها سال تلاش، او با مخالفتها و مشکلات متعدی روبرو شد. همان روح سختکوش وی که در اجداد او در مسیر کو چ بزرگ جاری بود، در کالبد این پژوهشگر نیز وجود داشت. او با استقامت، انتقادها و بی مهری ها را تحمل کرد تا مبادا چراغ هویت کوردهای خراسان خاموش شود. سرانجام، تلاشها ی او نه تنها به ثمر نشست، بلکه مسیر پژوهشهای کوردی را برای نسل های بعد هموار کرد. اگرچه بسیاری سعی در انکار آن داشتند، اما هویت و زبان کوردی در خراسان، ریشه ای استوار دارد که با هیچ طوفانی از جا کنده نمی شود. امروز، اگر نسل های جوان کورد در خراسان، سر بلند کرده و با افتخار به اصالت و زبان مادری خود می بالند، مرهون مجادهدت های بی وقفه این مرد بزرگ است. او نه تنها پژوهشگر،بلکه یک رهبر دلسوز بود که «خودباوری» را به این مردم نجیب باز گرداند. ایشان با قلم و گام های استوار ثابت کرد که می توان سدی در برابر زوال فرهنگ یک ملت بود. در ادامه این مسیر در کنار سایر فعالین حفظ زبان مادری، جریان حیات و بیداری در تجلی «کانیا دل» تبلور یافت. آن چشمه ی زلال و گوارایی که همچون جانی تازه،ا ز میان صخره های سخت غربت و از دل کوه های هزار مسجد، گلیل و شاه جهان، می جوشید. این جوشش، با تمام طراوت و اصالتی که در بطن خود دارد، گواهی بر زنده بودن ریشه ها است. این پدیده حاصل هم‌افزایی جمعی از اساتید نخبه و هنرمندانی است که با دغدغه ای بی‌امان، برای بازگرداندن شکوه زبان مادری به جایگاه نخست خود، از میان غبار سالیان دوری، آن را از فرسایش نجات دادند. این حرکت فرهنگی،با درک درست از گستره ی پیوندهای انسانی، از مرز جغرافیایی فراتر رفت و با ایجاد فضاهای تعاملی، بزرگان اهل هنر و موسیقی را در سراسر مناطق هم زبان به نشست های فرهنگی و فکری فرا خواند و آنان با اشتراک گذاری آثار و اندیشه‌های ارزنده خود، با هم پیوندی عمیق برقرار کردند، چنانکه گویی فاصله ها از میان رفته اند. تلاش های این جمع متحد از دلسوزان، شکوفایی و شادی به ارمغان آورد. انگیزه این حرکت فراتر از هر گونه پاداش مادی در «تعلق خالصانه به ریشه ها»نهفته است، تا به امید خدا و با پیوستن دیگر پتانسیل‌های بالقوه، این شکوه به ماندگاری ابدی بدل شود و شعله ی اصالت در ج