حماسه تا هنرروایتی تصویری از داستان‌های شاهنامهٔ فردوسی با حضور دکتر محمدجعفر یاحقی، مدیر مؤسسۀفره…

‍ 🔻🔻استاد علی سامی و خرد و دانش و کوشش، به شیوهٔ فردوسی🔸🔸به بهانه بیست‌ودوم مردادماه، سالروز درگذشت علی سامی، نخستین کاوشگر ایرانی🔸معلم کاوشگرعلی سامی، فرزند آقابزرگ سامی از نقاشان و شاعران کازرونی، در ۱۲۸۹ در شیراز متولد شد. در ۱۳۱۰ وقتی تحصیلات پایه‌ای خود را به پایان برد، به عنوان معلم تاریخ و ادبیات فارسی وارد دبیرستان‌های شیراز شد و به سرعت در کار خود ارتقا پیدا کرد؛ چنانکه پس از مدتی، مدیریت چند دبیرستان به او سپرده شد. او فقط به معلمی بسنده نمی‌کرد و در همین دوره بود که بر آرامگاه جدید حافظ، تجهیز موزه پارس و تعمیر مسجد عتیق نظارت کامل داشت. اما در این میان، «پاسارگاد» برای او جایگاه ویژه‌ای داشت. در ۱۳۱۸ حفاری و کاوش در منطقهٔ پاسارگاد را آغاز کرد. این جست‌وجوگری تا ۱۳۳۶ ادامه داشت و در این مدت طولانی، او بخش‌های زیادی از تخت جمشید را که در دل خاک پنهان بود، کشف کرد.🔸خرد و دانش و کوششعلی سامی در مقاله‌ای که با عنوان «خرد و دانش و کوشش در شاهنامه فردوسی» نوشته، به ویژگی‌ها و ارزش‌های خرد در ایران باستان و شاهنامه فردوسی پرداخته است. وی اشاره کرده که چگونه مردم در ایران باستان، به دانش و ادب احترام می‌گذاشتند و فرزندان خود را از کودکی برای تحصیل به دانشمندان می‌سپردند. او فردوسی را پیرو چنین آیینی می‌داند و عنوان می‌کند که فردوسی خوب دریافته بود که مرگ و نابودی ملت‌ها هنگامی صورت می‌گیرد که آن‌ها از شعائر و آیین‌ها و سنت‌های خود دور می‌شوند و تا وقتی دانش و کوشش و جنبش و احترام به این آیین‌ها باشد، هیچ‌گاه از یاد نخواهد رفت و چنین بود که خود او نیز از این آداب و آیین باستانی حمایت و حفاظت می‌کرد و سال‌ها دل در گرو دوستداری به فرهنگ ایران باستان داشت. او پژوهشگری پرکار بود و به همان اندازه که در کاوشگری، خستگی‌ناپذیر و با اراده بود، دیده‌ها و کشفیات خود را در قالب کتاب‌ها و مقالات می‌نوشت تا برای آیندگان بماند. علی سامی، بیش از سی جلد کتاب و مقالات متعدد درباره آثار تاریخی ایران، فرهنگ ایرانی، به ویژه درباره تمدن ساسانی نوشته که همگی  روایت‌گر  دقت بسیار و انگیزه‌ها و عشق او به ایران است. 🔸 دلدادگی به «پاسارگاد» کتاب «پاسارگاد»،  از مهم‌ترین نوشته‌های علی سامی و حاصل مشاهدات و کاوش‌های مسقیم وی در این منطقه است. در این کتاب، گزارش‌هایی از کاخ‌ها، آرامگاه کوروش و دیگر بخش‌های پاسارگاد ارائه می‌کند، به طوری که این کتاب، هنوز یکی از منابع دست اول در پژوهش‌های مربوط به این منطقه به شمار می‌رود. سامی تلاش کرد که نشان دهد منطقهٔ پاسارگاد، بخش بنیادینی از تاریخ شهرسازی، هنر و دولت‌سازی ایرانیان بوده است. این کتاب از نظر تحقیقات باستان‌شناسی برای ایران و خارج از ایران، بسیار سودمند بوده است، چنانکه ترجمه انگلیسی آن را «رالف نرمن شارپ» در ۱۳۳۶ انجام داد تا این کتاب در دسترس همه باستان‌شناسان جهان قرار گیرد.  🔸نثر پخته و دلپذیریکی از مواردی که در مقالات و کتاب‌های علی سامی به خوبی جلوه‌گری می‌کند، نثر پخته و دلپذیر اوست که پشتوانه دانش و ادبیات‌دانی او را نشان می‌دهد. به عنوان نمونه، کتاب «پاسارگاد» که در ارائه اطلاعات علمی و میدانی و تاریخی، بی‌همتا است، نثری به غایت زیبا نیز دارد. نثر گزارش‌گونه‌ای که با چینش کلمات، دیده‌های  او  را با خیال مخاطب گره می‌زند؛ چنانکه خواننده متن، گاهی خود را دقیقاً در همان منطقه احساس می‌کند. این کتاب، استنادات و منابع تاریخی بسیاری دارد اما نثر زیبای آن، مانع می‌شود که خواننده احساس خستگی کند و آن را کنار بگذارد. 🔸نامگانی علی سامیسرانجام علی سامی، پس از سال‌ها ارادت و مهرورزی به تاریخ و فرهنگ ایران، در روز یکشنبه، بیست‌و‌دوم مردادماه ۱۳۶۸ چشم از جهان فروبست و در دارالرحمه شیراز آرام گرفت. سامی از نسل اول باستان‌شناسان ایران بود و در کار خود به خوبی درخشید و میراثی ماندگار بر جای گذاشت، بنابراین حق بزرگی بر گردن همه دوستداران ایران و پژوهشگران حوزه باستان‌شناسی دارد. کتاب «نامگانی» که پس از دو سال از درگذشت او به همت محمود طاووسی در شیراز به چاپ رسید، تلاشی برای سپاسگزاری از مقام ارجمند علمی او بودـ این کتاب، مجموعه‌ای از مقالات دربارهٔ فرهنگ و ادب و تاریخ ایران باستان است که استادان ادبیات و باستان‌شناسی و فرهنگ‌دوستان به وی تقدیم کرده‌اند.نامش همراه ایران، جاودانه باد! به قلم: دکتر فاطمه محمدزاده#علی_سامی#باستان_شناس #کاوشگر_ایرانی#شاهنامه_فردوسی @kheradsarayeferdowsi

‍ 🔻«تمنا هروی» و مشرب «جهان‌وطنی» فردوسی🔸به بهانه بیستم مردادماه، سالروز درگذشت عبدالکریم تمنا هروی، شاعر افغانستانی🔻از سروستان تا کتابخانهعبدالکریم تمنا در سال ۱۳۱۹ در روستای سروستان در جنوب شرق هرات متولد شد. او هرگز به مدارس سبک امروزی نرفت و آنچه از شعر و ادب آموخت، از پشتکار و ذوق خود بود و البته کسانی که شوق ادبیات داشتند، مثل همان بانویی به نام «قریش» که تمنا، دیوان حافظ را در سال‌های کودکی‌اش نزد او خواند. گفته‌اند که بر دیوارهای کاهگلی سروستان، مشق عشق می‌کرد تا آنکه کتابخانهٔ هرات نیز شیفتگی او را به کتاب و پژوهش دریافت. از سال ۱۳۴۰ بود که سروده‌ها و نوشته‌های تمنا در روزنامهٔ «اتفاق اسلام» به چاپ رسید و در ۱۳۵۴ مدیریت کتابخانهٔ عامه هرات را پذیرفت. دلدادگی‌اش به شعر و ادب و پژوهش آن قدر بود که وقتی در سال ۱۳۵۶ به سمت فرمانداری «زنده‌جان»  یا پوشنگ کهن رسید، پس از مدت کوتاهی از این سمت کناره گرفت و دوباره به همان مدیریت کتابخانهٔ عامه هرات پرداخت. 🔻روشنایی‌های غربتجنگ‌ها در طول تاریخ، بیش از آنکه جان و مال انسان‌ها را متلاشی کرده باشند، بر روان آن‌ها تأثيرات عمیق گذاشته‌اند، زخم‌هایی که تا پایان زندگی، با انسان همراه است. تمنا که تمنایی جز خلوت کتابخانه نداشت، باید به مهاجرتی اجباری می‌رفت. در ۱۳۵۸ که ضربه‌های ارتش شوروی و جنگ‌های داخلی بر پیکر افغانستان فرود می‌آمد، تمنا راهی ایران شدـ سرزمینی که دل و درد و زبان او را خوب می‌فهمید، اما «هیچ‌جا خانه خود آدم نمی‌شود». در این دوران بود که با بزرگان شعر و ادب، همچون ناتل خانلری، شغیعی کدکنی، ایرج افشار، مظاهر مصفا، علی دهباشی و...ـ آشنا شد و روشنایی حضور آن‌ها بود که از سیاهی غربت در زندگی تمنا می‌کاست. همین آشنایی‌ها و روشنایی‌ها سرانجام، تمنا را وادار کرد که پس از فروتنی بسیار، برخی از اشعارش را به اصرار دوستانی، همچون علی دهباشی، در مجلهٔ «بخارا» به چاپ رساند و پس از آن نیز در ۱۳۵۹ سروده‌هایش در مجموعه‌ای به نام «پیوند عمر» منتشر شد.🔻از وطن گفتن شاعری که دلداده وطن است، هرجا که برود، وطنش را با خودش می‌برد و تمنا هم هرات را با خود به ایران آورده بود و هرچه می‌سرود، از درد دوری از وطن کم نمی‌شد و انگار شعله بر جان خود می‌زد و می‌افروخت و می‌سوخت:«چون نوبهار بر رخ من خنده می‌کنددر دل مرا هوای وطن زنده می‌کند» یا:«زان دم که بسته‌ام از برت بار ای هراتاز دل نرفت یاد تو یک بار ای هرات».🔻مشرب آزادگانتمنا همواره از وطن می‌سراید، اما مقصود او فقط سرزمینش، افغانستان نیست، گویا از فردوسی به خوبی آموخته است که فراتر از مرزهای جغرافیایی کشورش بیندیشد. فردوسی از ایران و ایرانیان سخن می‌گوید، اما آنچه پیش چشم دارد، فقط ایران نیست، او سامان دادن به جهان را در نظر دارد. جایی که سایه دیوهای بی‌خردی از جهان هستی برداشته شود و روشنایی و مهربانی همه جا را فراگیردـ تمنا از ترک «منیت» و خودخواهی می‌سراید و همگان را به مواجهه در مقابل اهریمنان زمان برمی‌انگیزد. همان جا که از خطر کردن می‌گوید:«خوشا به اوج خطر رفتن و خطر کردنز کام مرگ، جسورانه جان به در کردن؛ شعار و شیوه خود ساختن، قفس‌شکنیستیزه‌جوی شدن با نظام اهرمنی».تا آنجا که اندیشه نجات وطن خود را بیان می‌کند: «به ما رسیدن و یک‌باره ترک من گفتنبه بام قله آزادی وطن رفتن» و در ادامه، از وطن به عنوان زادگاه، گریزی به وطنی بزرگ‌تر می‌زند: «اگرچه غزنی و پروان و بامیان وطن استولی به مشرب آزادگان، جهان وطن است». او از بیدادی فراگیر سخن می‌گوید که: «پی اسارت مرغان خاطر افسردهبه هرکجا نگری، دام‌هاست گستردهفریب حیله صیاد را نباید خوردبه دوش، کوله بیداد را نباید برد». از این جهات است که می‌توان تمنا را از آن دست شاعرانی دانست که از شخصیت‌های شاهنامه، زبان شاهنامه و اندیشه فردوسی بهره‌های بسیار برده است. او ادامه همان مسیری را سروده است که فردوسی آغاز کرده بود. راهی که به جهانی آرمانی و بدون ستم می‌رسد. و سرانجام، در بیستم مردادماه ۱۴۰۲ بود که تمنا هروی در ۸۳ سالگی درگذشت و پیکرش را در کنار پیر هرات، خواجه عبدالله انصاری در هرات به خاک سپردند و او به وطن بازگشت. یادش گرامی باد. به قلم: فاطمه محمدزاده#عبدالکریم_تمنا_هروی#شاهنامه_فردوسی #وطن@kheradsarayeferdowsi

نوزدهم مرداد، سالگرد درگذشت امیرهوشنگ ابتهاج(۱۳۰۶-۱۴۰۱)تو در من زنده‌ای، من در توما هرگز نمی‌میریم ...#هوشنگ_ابتهاج #محمدرضا_شجریان@kheradsarayeferdowsi

‍ 🔻🔻کمال‌الدین عینی و «خط‌مشق» نیاکانی🔸به بهانه هجدهم مردادماه، سالروز درگذشت کمال‌الدین عینیدر یادداشت‌های صدرالدین عینی، پدر کمال‌الدین عینی، آمده است که چگونه صدرالدین به پدرش التماس می‌کرد تا او را نزد استادی ببرد تا «خط‌مشق» کند، یعنی نوشتن را به خوبی فرابگیرد و پدر صدرالدین، او را به بازار «غجدوان» می‌برد و قلم و قلمدانی برایش می‌خرد تا نزد استادی به «خط‌مشق» بپردازد. همان خط‌مشق صدرالدینی است که با اندیشه و ذوق و دورنگری‌اش درآمیخت و فرزندش، کمال‌الدین، آن را چنان در پیش گرفت و نوشت که یکی از برجسته‌ترین ادیبان و دانشمندان تاجیکستان شد و همان‌قدر که صدرالدین عینی، قهرمان ملی تاجیکستان بوده و هست، پسر نیز پرچم قهرمانی را بر زمین نگذاشت و راه را روشن نگاه داشت.🔸روزهای سخت کمال‌الدینکمال‌الدین عینی در ۱۹۲۸ در سمرقند متولد شد. او روزهای پر تنشی را پشت سر گذاشت، از آن جهت که پدرش، صدرالدین به همراه ابوالقاسم لاهوتی راهی را برگزیده بودند که نمی‌دانستند چگونه از خفقان استالینی جان به در خواهند برد. با این همه، کمال‌الدین از تحصیل بازنماند، چراکه بهترین راه برای ادامه‌دادن راه پدر، همین آموختن بود. جنگ جهانی دوم که به پایان رسید، کمال‌الدین در بخش خاورشناسی دانشگاه سنت پترزبورگ به آموختن ادبیات فارسی پرداخت و در ۱۹۴۹ از این دانشگاه فارغ‌التحصیل شد.🔸تنفس در هوای دست‌نویس‌هاهنوز ۲۵ سال بیشتر نداشت که در ۱۹۵۳ به ریاست پژوهشکده متون دست‌نویس شرقی رسید. نفس کشیدن در هوای زلال و آسمان بی‌کران این متون بود که کمال‌الدین را بیش از پیش، شیفته متون کلاسیک فارسی نمود؛ چنانکه مسیر پژوهش در این حوزه را آغاز کرد و آنچه دربارهٔ رودکی، ناصرخسرو، خیام و دیگر بزرگان ادب فارسی نوشته، حاصل همان روزها است. 🔸 تصحیح و انتشار متونورود کمال‌الدین به فرهنگستان علوم تاجیکستان و عضویت او در پژوهشکدهٔ خاورشناسی و زبان و ادبیات، زمینه‌ساز مسیر دیگری برای او بود؛ انتشار و تصحیح متون ادب فارسی. در همین سال‌ها بود که کمال‌الدین، سهم بزرگی از انتشار «شاهنامه نه‌جلدی»، تدوین پنج جلدی منتخب آثار عبدالرحمان جامی و متن انتقادی «همای و همایون» و «گل و نوروز» خواجوی کرمانی را از آن خود کرد. 🔸اندیشه «پیوند فارسی‌زبانان» کمال‌الدین، میراث‌دار زبان و فرهنگ بااصالتی بود که باید آن را فراگیر می‌کرد. او از پدرش آموخته بود که چگونه از هر فرصتی برای احیای فرهنگ و ادبیات بهره ببرد و هیچ ترسی به خود راه ندهد. این‌گونه بود که از  فروپاشی اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی، برای پژوهش‌های بیشتر و راه‌کارهای فرهنگی بهره برد.او با سفرهای متعدد به شرق و غرب در نظر داشت که ارزش‌ها و سنت‌های مشترک تاریخی و فرهنگی فارسی‌زبانان را استحکام بخشد و گسترش دهد. بنابراین می‌توان کمال‌الدین را بنیانگذار یک اندیشه بزرگ نامید: «اندیشه پیوند فارسی‌زبانان». او در این مورد، پشتکار بسیار داشت و آثار بسیار بر جای نهاد.  کتاب سه‌جلدی «پژوهش در فرهنگ باستانی و شناخت اوستا»، مجموعه مقالات همایشی است که از سوم تا هشتم اکتبر ۱۹۹۸ در دانشگاه هامبورگ آلمان برگزار شد و به همت کمال‌الدین عینی و دیگران به چاپ رسید. در این مجموعه، مقالاتی دربارهٔ شاهنامه فردوسی نیز دیده می‌شود.🔸روشناس ایرانی‌هاکمال‌الدین عینی، پژوهشگری است که ایرانی‌ها، به ویژه استادان و پژوهشگران زبان و ادبیات فارسی، او را به خوبی می‌شناسند، تا آنجا که پژوهش‌های ادبی‌ او را قدر می‌دانند و ارج می‌نهند. او برگزیده هفتمین دورهٔ جایزهٔ ادبی و تاریخی محمود افشار  (۱۹۹۰) و نیز جشنوارهٔ بین‌المللی فارابی (۲۰۰۸) در ایران است. 🔸یکشنبه غمگینسرانجام مردی که درد فرهنگ و زبان نیاکانی را پیشگام خود کرده بود و با جسارت این راه را می‌پیمود، در روز یکشنبه، نهم اوت ۲۰۱۰، در کنار آرامگاه پدرش، صدرالدین، در شهر دوشنبه تاجیکستان آرام گرفت.یادش سبز باد! به قلم: دکتر فاطمه محمدزاده#کمال‌_الدین_عینی#شاهنامه#زبان_نیاکان#تاجیکستان@kheradsarayeferdowsi

‍ 🔻🔻رعدی آذرخشی؛ از دبیرستان فردوسی تا اندیشه‌های فردوسی🔸به بهانه پانزدهم مردادماه، سالروز درگذشت رعدی آذرخشیغلامعلی رعدی آذرخشی، شاعر، نویسنده، محقق و سیاستمدار، در اول مهرماه ۱۲۸۸ در تبریز متولد شد. تحصیلات خود را در دبیرستان محمدیه و فردوسی تبریز گذراند و در دبیرستان فردوسی با محمدحسین شهریار، هم‌درس بود. سال ۱۳۰۶ را باید نقطه عطفی در زندگی هنری و شاعرانگی رعدی دانست. در این سال بود که او به تهران آمد و در مدرسهٔ حقوق و علوم سیاسی به تحصیل مشغول شد. علی اکبر دهخدا که استاد این مدرسه بود، استعداد رعدی را در شعر و ادب کشف کرد؛ چنانکه در تدوین کتاب «امثال و حکم» او را همراه نمود. عارف قزوینی نیز به استعداد شاعری رعدی اشاره کرده و او را «فرزند خود» خوانده است.🔻بن‌مایه‌های حماسی شعر رعدیرعدی آذرخشی در انواع قالب‌های شعری؛ همچون قصیده، غزل و مثنوی طبع روان دارد و از عهده شعر در این قالب‌ها به خوبی برآمده است، اما آنچه شعر او را در آن دوره متمایز می‌کند، بن‌مایه‌های مختلف اندرزی و اخلاقی، حماسی و وطنی و...  در شعر اوست. رعدی که سه سال پس از انقلاب مشروطه متولد شده، دوران کودکی خود را با رویدادهای پس از انقلاب مشروطه، همچون قیام مردم تبریز، اشغال تبربز توسط روس‌ها و دیگر آشوب‌های آن سال‌ها، آن هم در خاندانی نظامی و دیوانی گذرانده است، پس بی‌دلیل نیست که شرایط «وطن» را در دوره‌های مختلف، کاملا درک می‌کند و اگر می‌سراید و می‌نویسد، از عمق جان و دل اوست. 🔸دل‌نگرانی‌های وطنی و حماسهٔ انسانییکی از مضامین حماسی شعر رعدی را باید در مهم‌ترین شعر او یعنی قصیده ۴۹ بیتی «نگاه»، جست‌و‌جو کرد، قصیده‌ای که در ۱۳۱۴ و به فارسی سره سروده شده است و با بیت: «من ندانم به نگاه تو چه رازی است نهان/ که من آن راز توان دیدن و گفتن نتوان» آغاز می‌شود. همان قصیده‌ای که او را بیش از حد، پایبند سبک خراسانی نشان می‌دهد و در عین حال، نوگرایی در قصیده با مضامین انتقادی و اجتماعی را در شعر او می‌نمایاند. اشارات اخلاقی و انسانی در این قصیده، حکایت از پریشانی‌های اوضاع کشور و تشویش‌های عمیق او دارد. رعدی تلاش کرده تا حماسه‌ای انسانی را با زبانی ساده، اما هنرمندانه انتقال دهد. او در کتاب «پنج آینه» و مثنوی «اردیبهشت‌نامه» نیز حماسه انسانی را در قالب گفت‌و‌گوی «زمین و آسمان» بیان می‌کند، چنانکه انسان از زبونی دهر سخن می‌گوید و اینکه روزگار و آسمان، انسان‌های بسیاری را نابود کرده است و آسمان نیز از زیاده‌خواهی‌های انسان و جنگ و نفاق و مهر و کین او شکایت می‌کند که همه چیز را قربانی طمع خود کرده است. 🔸تحقیقات حماسیرعدی در نوشتن مقالات ادبی نیز بیانی شیوا دارد و کتاب «گفتارهای ادبی و اجتماعی» او این مورد را به خوبی آشکار می‌کند. بخش بزرگی از این کتاب (صص۱۵۵_۲۱۲) به مباحثی درباره فردوسی و شاهنامه اختصاص دارد. رعدی در این بخش، به زندگی شخصی و اجتماعی فردوسی، چگونگی و ضرورت سروده شدن شاهنامه در دورهٔ تاریخی زندگی فردوسی، جهان‌بینی فردوسی و... اشاره کرده است.🔸شاهنامه و جوانانیکی از سخنرانی‌های مهم رعدی، به شاهنامه و چگونگی رواج آن در میان جوانان اختصاص دارد. او در این سخنرانی اشاره می کند که کنگره هزاره فردوسی، رونق بسیاری به شاهنامه‌شناسی بخشیده است، اما این مورد فقط می‌تواند زمینه پژوهش‌های مختلف درباره شاهنامه را فراهم کند و برای محققان و پژوهشگران ادبی اهمیت دارد و نمی‌تواند سود چندانی برای جوانان داشته باشد. رعدی ایجاد تمهیدات آموزش شاهنامه برای جوانان را بسیار مهم می‌داند و راه‌کارهایی برای این مورد، پیشنهاد می‌دهد.🔸زبان فارسی و وحدت ملییکی از مسائل مهمی که رعدی به آن پرداخته، زبان فارسی و تأثیر آن در وحدت ملی است. او در قصیده‌ای که در سال ۱۳۴۷ سروده، به فخامت و استواری زبان فارسی و نقش و تاثیر شاعران بزرگی همچون رودکی و فردوسی در استوار نگه‌داشتن آن اشاره کرده است:«ای زبان فارسی جاوید مان در روزگارزان که فرزندان ایران را تویی آموزگار». به طور کلی، رعدی آذرخشی را باید از آن شاعران و نویسندگانی دانست که در هر مقام و منصبی که هستند، «وطن» و شیوه «وطن‌دوستی» را از یاد نمی‌برند. به قلم: فاطمه محمدزاده#رعدی_آذرخشی#شاهنامه_فردوسی #زبان_فارسی #وحدت_ملی@kheradsarayeferdowsi

🔹نشست: پایداری ایران، گردشگری سبز(یازدهمین سالروز ارگ رادکان)🔸مهمانان نشست: دکتر محمد کافیدکتر محمدجعفر یاحقیدکتر کامران داوریمحمد درویش🔸میزبان نشست: دکتر کاظم کاظمیان جمعه، ۱۶ مردادماه ۱۴۰۵، ساعت ۱۷ تا ۱۹خراسان رضوی، رادکان، اقامتگاه بوم‌گردی ارگ رادکانجهت هماهنگی و حضور: ۰۹۱۵۴۰۷۰۲۴۲#ارگ_رادکان#محمد_کافی#محمدجعفر_یاحقی#کامران_داوری #محمد_درویش @kheradsarayeferdowsi