یادداشت: عەبدولقادر نیازیتێکەڵبوونی هێزی ڕۆژئاوا و سوپای سووریە: دەرفەت یا مەترسی؟ــــــــــــــت…
انتشار: 2026/08/22 22:40 UTCدریافت: 2026/08/23 05:51 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/23 05:51 UTC
یادداشت: عەبدولقادر نیازیتێکەڵبوونی هێزی ڕۆژئاوا و سوپای سووریە: دەرفەت یا مەترسی؟ــــــــــــــتێکەڵبوونەوەی هێزی ڕۆژئاوا لەگەڵ سوپای سووریە، تەنیا ڕووداوێکی سەربازی یا بەرهۆکارییەکی تاکتیکی نییە، بەڵکوو گواستنەوەی قووڵتری هاوسەنگی هێزە لە ڕۆژهەڵاتی ناویندا کە سووریە، تورکیە، ئیسڕائیل، PKK و هەرێمی کوردستان، ڕاستەوخۆ دەخاتە نێو هاوکێشەیەکی ژێئۆپۆلێتیکییەوە جۆرێک کە هیچ گۆڕانکارییەکی ناوچە بەبێ ڕەچاوکردنی پێوەندییەکانی نێوان ئەو هاوکێشەیە چێ ناکرێ. دەبەستێنی ڕێئاڵ پۆلێتیکی ڕۆژهەڵاتی ناویندا، کە توانایی گۆڕینی دەسەڵاتی سەربازی بۆ دەسەڵاتی سیاسی، پەیوەستە بە پڕستیژی سیاسی، خۆی کێشەیەک بووە کە نەک ڕۆژئاوا بەڵکوو کورد بەگشتی، بەدرێژایی سەدەی ڕابردوو تووشی بووە بەڵام بە هەندێ هۆکاری سیاسی و ستڕاتژی حکوومەتەکانی ناوچە، گواستنەوەی ئەو تواناییە بۆ مسۆگەرکردنی یاسایی و دەستووری و مافی سیاسی کورد نەلواوە. لەو ڕووەوه، تێکەڵبوونەوە لەگەڵ سوپای سووریە، خۆی دەخۆیدا نە سەرکەوتنە نە شکست، بەڵکو پرۆسەیەکی سیاسییە و بەهای ژێئۆئستڕاتژیکییەکەی، ڕاستەوخۆ پەیوەستە بە دەستکەوتە سیاسی و لۆجێستیکییەکان و ئەوەیکە دە درێژخایەندا بگۆڕدرێ بۆ ماف و یاسا و دەستوور بۆ کورد لە ڕۆژئاوا، ڕەنگە وەک پێشکەوتێکی ستڕاتژی بکرێ لێی بڕوانرێ بەڵام ئەگەر تێکەڵبوونەوە، تەنیا ڕۆڵی نێوانگرێک بگێڕێ بۆ ئیزۆلەبوون و لەدەستدانی هێز لە ڕۆژئاوا، ئەوکات کۆتایی ئەزموونێکی سیاسییە نەک پێکهاتنی دۆخێکی تۆپۆ/پۆلێتیکی بۆ کورد. ئەوەی گرینگە و شیاوی سەرنج ئەوەیە کە دەو دۆخەدا، PKK و تورکیا ڕۆڵێکی ناوەندی دەگێڕن دەو بوارەدا. دۆخی کورد لە ڕۆژئاوا لەلایەن تورکیەوە پەیوەست کراوە بە دۆخی نێوخۆی تورکیە. ئەویش کاتێ کە تورکیە هەر ڕێکخستنێکی کوردی لە دەرەوەی سنوورەکانی خۆی، وەک هەڕەشەیەک بۆ ئاسایشی ناوخۆیی دەبینێ، بۆیە ئەگەر پرۆسەی ئاشتی لە تورکیا بتوانێ PKK لە شێوەی سەربازییەوە بگوازێتەوە بۆ بوونێکی سیاسی، ئەوا دۆخی کورد لە چوارچێوەی کێشەی ئاسایشەوە دەگۆڕێ بۆ پرسی سیاسی و دەستووری لە ڕۆژئاواش دا، کە چارەسەری تێیدا لە ڕێگەی گفتوگۆ و یاساوە دەست دەکەوێ نەک چەک و سنوور. وێڕای ئەوە، پشتگوێ خستنی ئیسڕائیل وەک هێزێکی دەرەکی، بەهیچ شێوەیەک بە واتای نەبوونی شوێندانەری ئەو لەسەر بارودۆخی کورد نییە لە ڕۆژئاوا. بەمەرجی بەسیاسی و یاسایی کرانی مافی کورد لە سووریە و تورکیە، وێناچێ ئیسڕائیل بەهیچ شێوەیەک پشتیوانی لە کورد بکا بەڵکوو، بەپێی بەرژەوەندییەکانی خۆی لەگەڵ کورد دەجووڵێتەوە ئەویش کاتێ ئەگەری هاتنەئارای شەڕ لە نێوان ئیسڕائیل و تورکیەدا هەیە ئەو ستڕاتژییەی ئیسڕائیل لە بەرامبەر کورددا ڕەنگە بەهێزتریش بێ. ئەوەی بۆ کورد لێرەدا ڕوو دەدا ئەوەیە کە لە ئەگەری توندبوونی ململانێی تورکیە و ئیسڕائیل لە سووریەدا، کورد دەکەوێتە نێو دۆخێکی دووانەیی و دوو جەمسەرییەوە. لە لایەک بۆشاییەکی نوێ بۆ مانۆڕی تاکتیکی و ستڕاتژی کورد دەکرێتەوە و لە لایەکی تریشەوە مەترسی ئەوە هەیە کە کورد دیسان ببێتە کارتێکی ململانێیی هێزە دەرەکییەکان. لەو ڕوانگەیەوە ستراتیژی ژیرانە لەلایەن کورد نە وەک بەشێک لە ململانێی تورکیە و سووریە و ئیسڕائیل بەڵکوو توانای مانۆڕ لێدان لە نێوان لایەنەکاندا و پاراستنی پڕستیژی سیاسی و لۆجێستیکییە ئەویش کاتێ کە حکوومەتی هەرێم، بەهۆی تێکەڵاوی دەستووری و دامەزراوەییەوە خۆی دەو دۆخەدا تەواو پوتانسییەلێکی سیاسی و ژێئۆپۆلێتیکییە، بەڵام پێوەندییەکانی لەگەڵ بەغدا، تورکیە و ئێران و کێشەی PKK لە سنوورەکانیدا، دەریخستووە کە داهاتووی ڕۆژئاوا و باشوور، بەهیچ شێوەیەک دوو کێشەی لێک جودا نین، بەڵکوو دوو ڕووی ئاڵوگۆڕێکی ژێئۆپۆلیتیکین کە دە پلەتفۆڕمی گۆڕانکارییەکانی ڕۆژهەڵاتی ناویندا گونجێندراون و بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ کاریگەرییان لەسەر یەکتر هەیە. ئەوەی دیارە ئەوەیە کە کێشەی بنەڕەتی کورد دەوەدایە کە لەلایەک نەیتوانیوە ببێتە سووژەی سیاسی ژێئۆپۆلیتیک و لەلایەکی تریشەوە هێزە دەرەکییەکان وەک ئامرازێک بۆ گۆڕینی هاوسەنگی و باڵانسی سیاسی خۆیان بەکاریان هێناوە، نەک وەک پڕستیژێکی سەربەخۆ. دەو دۆخە پێش بینی نەکراوەی سووریەدا، پرسیارەکە ئەوە نییە کێ لەگەڵ کورد یا دژییەتی، بەڵکوو ئەوەیە کە کورد چۆن دەتوانێ لە نێوان هێزەکاندا ببێتە سووژە نەک ئامراز یا کارت؟ وڵام هەرچی بێ، لە توانای گۆڕینی هێزەوە لەلایەن کوردەوە دەست پێدەکا بۆ دەستوور، یاسا و دیپلۆماسی. ئەگەر کورد بتوانێ ئەو گواستنەوەیە بە ئەنجام بگەیێنێ، تێکەڵبوون لەگەڵ سوپای سووریە دەبێتە دەروازەی قۆناغێکی نوێ، نەک کۆتایی. داهاتووی ژێئۆپۆلێتیکی ڕۆژئاوا بەوە مسۆگەر دەگرێ کە خۆی وەک بەرهەمهێنەری هاوسەنگی هێز بێنێتە ئاراوە نەک وەک بەرهەمی هاوسەنگی.
پستهای تلگرام — ناوەندی مێژووی کورد و کوردستان
سخنان د.محمدباقر پیری در مراسم ختم استاد محمدصالح سعیدی نویسنده، معلم و مترجم برجستەی کورد در مسجد ملاویسی سنندجباسپاس ازکاک صدیق یوسفیt.me/kurdokurdistan
🔹پسرجوان کورد نجاتبخش زندگی چند نفر شد.▪️یاسین مولان نژاد پسر ۳۳ ساله کورد اهل مهاباد در اثر تصادف در اثر سکته و خونریزی مغزی دچار مرگ مغزی شده بود.▪️خانواده یاسین با نهایت بخشندگی اعضای قابل اهداء بدن یاسین رو به چند بیمار نیازمند پیوند اهدا کردندو به چند نفر جان دوباره بخشید.t.me/kurdokurdistan
وێنەیەکی مێژوویی ڕەوانشادان:- سەرۆک مام جەلال تاڵەبانی- شێخ لەتیفی حەفید کوڕی شێخ مەحمودی نەمرساڵی ١٩٦٣ وێنەکە لەشاری کۆیە گیراوەt.me/kurdokurdistan
📘 دومین شماره فصلنامه فرهنگی/اجتماعی "بیر و بیرمهند " ویژه تابستان به زودی منتشر میشود. " هۆرامانوو ژاوەرۆی "ئەوەگێڵنای ژیڤگایە فەرهەنگی گەردوونیە جە زوانو خەڵکەیشەوە و هەر پاسە مامۆسایا؛ حەمەی فەهیم، دکتۆر شیخ مختار هاشمی و دکتۆر جهلال جهلالیزاده#بهم_زووانه 📚@khanehonarj1roodــــــــــــــt.me/kurdokurdistan
اهمیت این تحول تنها در حضور کوردها در ساختارهای قدرت نیست بلکه در تغییر نقشی است که آنان در معادلات منطقهای بر عهده گرفتهاند. کوردها در مواردی دیگر صرفاً موضوع مناقشه نیستند بلکه میتوانند بخشی از راهحل باشند و برای کاهش تنش و ایجاد مسیرهای گفتوگو میان طرفهای مختلف نقشآفرینی کنند.شاید بتوان این تحول را گذار کوردها از «موضوع مسئله» به «بازیگر حل مسئله» نامید. گذاری که اگر با تدبیر انسجام سیاسی و دیپلماسی مسئولانه ادامه یابد میتواند جایگاه کوردها را در آینده معادلات خاورمیانه بیش از پیش تثبیت کند.شاید زمان آن رسیده باشد که خاورمیانه به جای تداوم چرخه حذف انکار و سرکوب به سوی پذیرش واقعیتهای تاریخی و اجتماعی و ایجاد رفاه و توسعه پایدار خود حرکت کند. کوردها دیگر صرفاً «فراموششدگان دیروز» نیستند بلکه میتوانند و باید به عنوان یکی از بازیگران مؤثر امروز و آینده خاورمیانه دیده شوند.حل مسئله کوردها نه تهدیدی برای آینده منطقه بلکه میتواند بخشی از راهحل برون رفت خاورمیانه از چرخه تاریخی خشونت و بیثباتی و توسعه نیافتگی باشد.t.me/kurdokurdistan
کوردها فراموششدگان دیروز و بازیگران نوین خاورمیانه✍️ مهندس کامیل سیدی مقدمجغرافیایی که کوردها در آن زیست میکنند از نظر وسعت سرزمینی در میان چندین کشور خاورمیانه گسترده است. این جغرافیا از منظر ژئوپلیتیک و ژئواستراتژیک یکی از مهمترین و حساسترین مناطق خاورمیانه به شمار میآید و به دلیل موقعیت ویژه خود همواره مورد توجه قدرتهای منطقهای و فرامنطقهای بوده است.جغرافیای کوردها در همجواری با ملتهای گوناگون قرار دارد و از تنوع زبانی، قومی ،فرهنگی ،دینی و مذهبی فراوانی برخوردار است. این تنوع از یک سو میتواند منشأ پویایی قدرت و تابآوری جوامع منطقه باشد و از سوی دیگر در برخی مقاطع تاریخی به زمینهای برای شکلگیری کشمکشهای داخلی و مداخله قدرتهای بیرونی تبدیل شده است.در میان ساکنان دیرینه این جغرافیا کوردها جایگاهی ویژه دارند. مردمانی با پیشینهای تاریخی ،فرهنگی و اجتماعی عمیق که طی سدههای گذشته نتوانستهاند به شکلی پایدار از استقلال حاکمیت یا مشارکت مؤثر و عادلانه در اداره سیاسی سرزمینهای خود برخوردار شوند.از همین منظر شاید بتوان کوردها را در چند دهه اخیر «فراموششدگان» این پهنه جغرافیایی نامید. مسئلهای که بارها در معادلات سیاسی منطقهای و بینالمللی مورد استفاده قرار گرفته اما کمتر به عنوان یک واقعیت پایدار سیاسی اجتماعی و انسانی مورد توجه قرار گرفته و در بسیاری از مقاطع با اجحاف و محرومیت همراه بوده است.با این حال پیامدهای حذف و به حاشیه راندن کوردها تنها متوجه آنان نبوده است. تجربه چند دهه گذشته نشان داده است که محروم کردن یک جامعه از حقوق سیاسی اجتماعی فرهنگی و اقتصادی نه تنها به رفاه سایر ملتهای منطقه منجر نمیشود بلکه میتواند همه طرفها را در چرخهای از بیثباتی خشونت عقبماندگی و هزینههای سنگین اقتصادی گرفتار کند.دولتهای منطقه طی دهههای گذشته میلیاردها دلار را صرف تجهیزات نظامی و ابزارهای جنگ و سرکوب کردهاند. بخش قابل توجهی از این هزینهها در منازعاتی مصرف شده که پیامدهای آن تنها متوجه کوردها نبوده و زندگی میلیونها انسان دیگر را نیز تحت تأثیر قرار داده است.به بیان دیگر مسئله کوردها تنها مسئله کوردها نیست. هر گلولهای که برای سرکوب یک جامعه هزینه شده هر شهری که ویران شده و هر خانوادهای که آواره شده بخشی از هزینهای است که تمام منطقه پرداخته است. گویی آنچه قرار بوده تنها «سوزنی به کوردها» باشد در نهایت «جوالدوزی به خود» نیز بوده است.با وجود این کوردها صرفاً در جایگاه قربانی یا موضوع مناقشه باقی نماندهاند. آنان در دفاع از کیان و هویت خود و پیگیری حقوق سیاسی، اجتماعی و فرهنگی خویش حضوری فعال داشتهاند و در کنار مقاومت و دفاع از خود در مقاطع مختلف از گفتوگو مذاکره و راهکارهای مسالمتآمیز نیز استقبال کردهاند.در سالهای اخیر این نقش ابعاد گستردهتری پیدا کرده است. کوردها در برخی مناسبات سیاسی و دیپلماتیک میان طرفهای دیگر نیز نقشآفرینی کردهاند و نشان دادهاند که میتوانند از ظرفیت سیاسی و دیپلماتیک خود برای کاهش تنش و گشودن مسیر گفتوگو استفاده کنند.در این میان نمیتوان نقش شادروان مام جلال طالبانی رئیس جمهور سابق عراق و تورگوت اوزال رئیسجمهور وقت ترکیه را در گشودن مسیرهای سیاسی برای طرح مسئله کوردها در ترکیه از یاد برد. مام جلال با درایت سیاسی و توانایی ایجاد ارتباط میان طرفهای مختلف توانست موضوع کوردها را که در آن دوران طرح علنی و سیاسی آن بسیار دشوار بود وارد فضای سیاسی ترکیه کند.اهمیت این تلاش در آن بود که مسئله کوردها را از یک موضوع صرفاً امنیتی به موضوعی قابل طرح در عرصه سیاست و گفتوگو تبدیل کرد. همین رویکرد را میتوان در تلاشهای مام جلال برای ایجاد ارتباط و کاهش تنش میان ایران و آمریکا در برخی مقاطع نیز مشاهده کرد.نمونه دیگری از این ظرفیت را میتوان در تلاشهای کاک نچیروان بارزانی رئیس اقلیم کوردستان عراق برای کاهش تنش میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا مشاهده کرد. بهرهگیری از ظرفیت سیاسی و دیپلماتیک اقلیم کوردستان برای ایجاد ارتباط و گشودن مسیر گفتوگو میان طرفهای درگیر نشاندهنده تغییر تدریجی جایگاه کوردها در معادلات منطقهای است.البته سیاستمداران و شخصیتهای دیگری از جامعه کوردها نیز در مقاطع مختلف برای کاهش تنشها و حل مناقشات منطقهای تلاش کردهاند که پرداختن به نام همه آنان مجال دیگری میطلبد.این تحولات نشان میدهد که کوردها به تدریج از جایگاه جامعهای که صرفاً موضوع مناقشه بوده به جایگاه بازیگران سیاسی ارتقا یافتهاند. حضور آنان در سطوح بالای سیاسی و تصمیمگیری در برخی کشورهای منطقه میتواند در افزایش اعتماد ملی تقویت خودباوری و شکلگیری رویکردی مسئولانهتر نسبت به آینده مؤثر باشد.t.me/kurdokurdistan