🟥 روایتی ازامارت اردلان از صفویان تا قاجار 🔺خاندان محترم اردلان(اردلان بە معنای راست کردار وجنگاور)…
انتشار: 2026/08/25 17:46 UTCدریافت: 2026/08/25 22:31 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/25 22:31 UTC
🟥 روایتی ازامارت اردلان از صفویان تا قاجار 🔺خاندان محترم اردلان(اردلان بە معنای راست کردار وجنگاور)بنابر منابع تاریخی چون تاریخ مستوره اردلان وتاریخ بدلیسی دریک سلسله مراتب این خاندان به ساسانیان برمی گردند:پادشاه احمدمروان (دیاربکر) به شاه حسین باز دوستک-مروان،به(بازوند)به زاماس(جاماسب فرزندپادشاه قباد (پدرانوشیروان ساسانی)وهمچنین به فیروز ودگرشاهان ساسانی.برخی به نوادگان صلاح الدین ایوبی برگردانده اند.حکومت ملوک الطوایفی خاندان اردلان بااستقلال اداری نسبی دراین ادوار وهرزگاهی بنابر مقتضیات درمتن اطاعت ازحکومت مرکزی درمی آمدند. 🔴صفویانتبار سلسله صفوی شیخ صفیالدین ابوالفتح اسحاق اردبیلی مشهور به شیخ صفیالدین اردبیلی (۶۵۰–۷۳۵ قمری)دردوره حکومت ایلخانی که اهل سنت وجماعت وشافعی مذهب از تبار کرد سادات به فیروزشاه زرین کلاه وداماد شیخ تاج الدین زاهد گیلانی بود(منبع :احسن التواریخ ـجستجوی تصوف اززرین کوب). 🔴شاه اسماعیل بنیان رسمی سلسله صفوی شاه اسماعیل صفوی درمسیری دیگر با تغیرات مذهبی و..حرکت نمود.دردوره وی با سیاست کنترل امرای اردلان وحوداث اسارت برخی از بزرگان آن گرایش به سمت عثمانیان بیشتر شدکه اساسا شکست درجنگ چالدران بایستی درپیوند با این سیاست ها وتفرقه درصفوف سپاه وخروج اکراد دانست.🔴 شاه تهماسب صفوی خاندان اردلان دراین دوره تاپایان حکومت صفویان یک سیاست همگرایی وواگرایی را با دول عثمانی وصفویان و...اتخاد نمودند..هرجا فرصت مساعد بودخواهان امارت بر مناطق کردنشین وجغرافیای غرب وشمال غرب وشهرزور وموصل و...بودند.🔴دردوره شاه تهاسب صفویکه عثمانیان به قلمرو اوتاختند وی با همراهی سرخاب بیگ وسیاست همگرایی، توانست سپاه عثمانی شکست دهد این رابط سیاسی مستحکم تامرگ سرخاب بیگ ادامه داشت شایان ذکر است که مأمون بیگ قلمرو حکومتی خود را میان سه فرزندش، بیگه بیگ، سرخاب بیگ و محمد بیگ، تقسیم کرد و دو برادر کوچک تر را به اطاعت از برادر بزرگ خود توصیه کرد که البته بعدها درمتن دوامپراطوری عثمانی میانشان اختلاف افتاد.دردوره شاه طهماسب تیمورخان به اردوی سلطان مراد عثمانی پیوست ولقب تیمورپاشاه دریافت کرد.وی با ضمیمه کردن کرمانشاه ودینور وشکست حکام کلهر قلمرو اردلان توسعه داد.🔻ازهلوخان مقتدر به بعدهلوخان اردلان مدتی باعثمانیان روابط داشت. دردوره شاه عباس اول ابتدا حاکمان اردلان بدانها توجهی نکردندوشاه عباس حاکم لرستان حسین خان را بسوی سپاه اردلان فرستاد که هلوخان مقتدر که فصل نوینی را آغاز نموده بود وسپاه قزلباش را شکست داد.شاه عباس یک لشکر دیگر فرستاد که میانجی گری شد. احمدخان(بعدهافاتح بغداد)فرزندش را به دربار فرستاد ونتیجه این اتفاق ،ازدواج زرین کلاه دخترشاه عباس بود وتابعدها وصلت ماندگار بود.دراین زمان قلعه پلنگان بجای قلعه زلم یک مرکز مهم گردید.🔴شاه صفی به بعداما دردوران شاه صفی اتفاقی بد موجب تیرگی روابط شد وسرخاب فرزند احمدخان گویا بدست شاه صفی کور می گردد.باسیاست صفویان مناطق امارت اردلان دوقسمت شداحمدخان درموصل وکرکوک وپسرعمویش سلیمان خان نماینده شاه صفی درسنندج.امپراطوری عثمانی هم ازاین فرصت برای نزدیک کردن احمدخان بهره می برد.شاه صفی ونابودی دژهای پالنگان وحسن آباد با این کار عثمانیان راحت به ایران هجوم می آوردند.این قلعه ها برای امارت اردلان بسیارمهم بود.🔴 شاه سلطان حسین صفوی درزمان وی،رضاقلی خان اردلان ضمن خواباندن شورش های حکام لر وحتی مقابله با شورش های افاغنه نشان دادند که تمامیت خاک ایران برایشان مهم است.بامعاده ذهاب بین عثمانیان وصفویان قلمرو حاکمان اردلان هم تغیرنمود.اقتدار زمان هلوخان وپسرش احمدخان(که دردرسلیمانیه دفن شد) به اتمام می رسد.هلوخانی که درمتن نظم به سپاه وقلعه ها توانست عظمتی برپاکند واحمدخان هم باتمام کش وقوس ها درمتن این قدرت باقی ماند.🔴ازخسروخان بزرگ تاحکومت زند ،قاجار وپهلویخلاصه وار درزمان نادرشاه افشار کرد تبار وخروج عثمانیان امرای اردلان بهتر بر کردستان مسلط شدند.با روی کارآمدن حکومت زندیان وحمله کریمخان به سنندج واتفاقات دوره،حکام اردلان بعدها چون خسروخان بزرگ(پسر احمدخان )باشکست الله قلی خان زنگنه ونیروی بیست هزارنفری وشکست جعفرخان زند توانستند که بعنوان یک نیروی قوی خود را مطرح کنند.🔴 امان الله خان بزرگ(پسرخسروخان بزرگ)،خسروخان یا پسرش راداماد فتحعلیشاه نمود) واین پیوندهای سیاسی درمتن حفظ خاک مهم بود واین روابط تا زمان ناصرالدین شاه قاجاروفوت غلام شاخان اردلان ادامه یافت.🔴 دیگر وارثان امارت اردلانازجمله زنده یادان محمدصالح خان پسرعموی سرداررسید که درروانسر ۷۰۰۰ نیروی روس وانگلیس را نابودکرد وسردار کریشه تسلیم شد،مجیدخانان ،شهیدسیف الدین خان حاکم سقز دوره احمدشاه...وسردار رشید اخرین وارث اردلان بودکه دریاداشت قبل درباره سرداررشید(دوره پهلوی) سخن راندیم.✍محمدلایق نصری

