🌐سامانه شفافیت عملکرد وکلا ؛ تأملی بر چالش حکمرانی ، امنیت و حقوق عمومی نويسندگان یادداشت : ✍دکتر م…
انتشار: 2026/06/30 19:49 UTC
🌐سامانه شفافیت عملکرد وکلا ؛ تأملی بر چالش حکمرانی ، امنیت و حقوق عمومی نويسندگان یادداشت : ✍دکتر محمدرضا نظری نژاد رئیس کانون وکلای دادگستری گیلان ✍دکتر محمد خان میرزایی مدیر داخلی و مشاور فاوا کانون وکلای دادگستری گیلان 📝اصل شفافیت، بیتردید یکی…🌐سامانه شفافیت عملکرد وکلا ؛تأملی بر چالش حکمرانی ،امنیت و حقوق عمومی نويسندگان یادداشت : ✍دکتر محمدرضا نظری نژاد رئیس کانون وکلای دادگستری گیلان ✍دکتر محمد خان میرزاییمدیر داخلی و مشاور فاوا کانون وکلای دادگستری گیلان ◻️بخش نخست یادداشت :📝اصل شفافیت، بیتردید یکی از مهمترین دستاوردهای دولت مدرن و از ارکان حکمرانی مطلوب است. هیچ نهاد عمومی یا حرفهای نمیتواند با اصل شفافیت مخالفت کند؛ زیرا شفافیت، مقدمه پاسخگویی، پاسخگویی مقدمه اعتماد عمومی و اعتماد عمومی سرمایه اجتماعی هر نظام حقوقی و سیاسی است.۱- شفافیت؛ فضیلت حکمرانی یا ابزار حکمرانیاما پرسش بنیادین اینجاست که شفافیت برای چه کسی، نسبت به چه کسی و با چه منطقی؟اگر پاسخ این پرسش روشن نباشد، آنچه «شفافیت» نامیده میشود، ممکن است در عمل چیزی جز «شفافیت گزینشی» نباشد؛ یعنی شفافیتی که نه برای اصلاح ساختار قدرت، بلکه صرفاً برای نمایش کنترل بر برخی نهادهای اجتماعی طراحی شده است .در نظریههای جدید حکمرانی، شفافیت پیش از آنکه متوجه نهادهای مدنی باشد، متوجه نهادهای دارای قدرت عمومی است؛ زیرا فلسفه وجودی شفافیت، کنترل قدرت است. هر اندازه قدرت یک نهاد بیشتر باشد، ضرورت شفافیت آن نیز بیشتر است. به همین دلیل، در اغلب نظامهای حقوق عمومی جهان، نخستین مخاطب شفافیت، دولت، دستگاههای اجرایی، نهادهای عمومی و مراجع تصمیمگیر هستند؛ نه نهادهایی که خود، در برابر قدرت عمومی قرار دارند.از همین منظر، پرسش نخست درباره سامانه شفافیت عملکرد وکلا و کارشناسان رسمی این نیست که «شفافیت خوب است یا بد؟» بلکه این است که چرا شفافیت از این نقطه آغاز شده است؟اگر قرار باشد عملکرد وکلا با جزئیات آماری در معرض افکار عمومی قرار گیرد، آیا همان منطق درباره عملکرد سایر ارکان عدالت نیز اجرا خواهد شد؟ آیا اطلاعات مربوط به کیفیت رسیدگیها، میزان نقض آرای قضایی، زمان رسیدگی، آمار شکایات علیه قضات، نتایج رسیدگیهای انتظامی و شاخصهای عملکردی سایر نهادهای مؤثر در دادرسی نیز به همان میزان در معرض دید عموم قرار خواهد گرفت؟اگر پاسخ مثبت باشد، میتوان این اقدام را آغاز یک پروژه ملی شفافیت دانست؛ اما اگر پاسخ منفی باشد، دیگر با «شفافیت» مواجه نیستیم، بلکه با «انتخاب موضوع شفافیت» روبهرو هستیم؛ انتخابی که خود نیازمند توضیح و توجیه است.شفافیت، هنگامی که تنها بخشی از ساختار عدالت را در معرض دید قرار دهد، نه تنها اعتماد عمومی را افزایش نمیدهد، بلکه این تصور را ایجاد میکند که شفافیت، به جای آنکه ابزار نظارت بر قدرت باشد، به ابزاری برای جهتدهی افکار عمومی نسبت به برخی نهادهای اجتماعی تبدیل شده است.۲- تعارض با قوانین موضوعهاز منظر حقوقی نیز این سامانه با یک تعارض قابل توجه مواجه است.در نظام حقوقی ایران، قانونگذار در بسیاری از موارد، انتشار اطلاعات مربوط به جریان رسیدگی قضایی، آراء و حتی هویت اشخاص را با محدودیتهای متعدد مواجه کرده است. فلسفه این محدودیتها نیز روشن است؛ حفظ حیثیت اشخاص، اصل برائت، جلوگیری از آسیبهای اجتماعی و حمایت از اعتبار حرفهای افراد تا پیش از احراز تخلف.حال این پرسش مطرح میشود که چگونه همان ملاحظاتی که درباره متهمان، اصحاب دعوا و حتی بسیاری از فرآیندهای قضایی پذیرفته شده است، درباره وکلایی که هنوز شکایت انتظامی آنان ممکن است در مرحله ابتدایی یا حتی بیاساس باشد، نادیده گرفته میشود؟شکایت، دلیل تخلف نیست.در حرفه وکالت، بخش قابل توجهی از شکایات، محصول نارضایتی از نتیجه دعواست، نه تخلف حرفهای وکیل. انتشار چنین اطلاعاتی، بدون تفکیک دقیق میان شکایت، قرار منع تعقیب، برائت و محکومیت انتظامی، میتواند حیثیت حرفهای اشخاص را تحت تأثیر قرار دهد؛ آن هم در حرفهای که اعتبار، مهمترین سرمایه آن است.۳- ناکارآمدی شاخصهای ارزیابی عملکرداز منظر مدیریت عمومی نیز کارآمدی هر سامانه، وابسته به شاخصهایی است که تولید میکند.این پرسش اساسی مطرح است که دانستن تعداد پروندههای یک وکیل، چه مسئلهای از جامعه را حل میکند؟آیا کثرت پرونده، نشانه تخصص است؟آیا وکیلی که پروندههای کیفری بیشتری دارد، الزاماً متخصص حقوق کیفری است؟آیا وکیلی که پرونده کمتری دارد، لزوماً از صلاحیت علمی پایینتری برخوردار است؟پاسخ همه این پرسشها منفی است.تخصص حرفهای، نتیجه آموزش، تجربه، ارزیابیهای تخصصی و نظام اعتبارسنجی حرفهای است؛ نه صرف شمارش پروندهها. حتی ممکن است وکیلی آگاهانه، تعداد محدودی پرونده اما با پیچیدگی بسیار بالا را بپذیرد، در حالی که وکیل دیگری صدها پرونده کماهمیت را مدیریت کند. تبدیل این واقعیت پیچیده به چند شاخص آماری، نه تنها تصویری واقعی از کیفیت حرفهای ارائه نمیکند، بلکه ممکن است شهروندان را نیز در انتخاب خود به خطا بیندازد.🌐همایش ها و رویدادهای حقوقی🆔 @LAWCONFERENCES
