مرداد و سرخوردگانشبه یاد دکتر کریم سلیمانی دهکردی که در مرداد پر کشیدگرامیداشت دو رویداد انقلاب مشر…
انتشار: 2026/08/22 08:32 UTCدریافت: 2026/08/23 22:30 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/23 22:30 UTC
مرداد و سرخوردگانشبه یاد دکتر کریم سلیمانی دهکردی که در مرداد پر کشیدگرامیداشت دو رویداد انقلاب مشروطیت در ۱۳ مرداد ۱۲۸۵ و کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ هر دو در مرداد، برای من همواره یادآور یک سالگشت دیگر نیز بوده است. آن هم سالگشت دراز آهنگ سرخوردگان از شکست آرمانهای هنوز محقق نشده مشروطیت و نهضت ملی است؛ امسال این سومی به واسطه وقایع اخیر کشور حال و هوای خاصی دارد. گویی ما ایرانیان امروز نیز پس از آنکه فاجعه از پی فاجعه را از سر گذراندیم و هنوز نیز در بطن آن زیست میکنیم با شتاب در حال پیوستن به همان جرگه هستیم. واکنشها اما، همواره از سوی مردمان این دیار یکسان نبوده است.روانِ دغدغهمندان وطن، همیشه زخمیتر و آسیبپذیرتر بوده است شاید به حکم آنکه مفهوم «وطن» را جور دیگری در مییافتند و شاید هم گاهی نزدیک بودن مقصد، ایشان را از شکست بهتزده میکرده است. 🔸سرخوردگان از آرمانهای انقلاب مشروطیت همواره انگیزههای خوبی برای ادامه، داشتند.چرخههای شکست و پیروزی،گویی هنوز آنقدر اعتبار و امید را در خود داشت تا روشنفکر زمانه را به حرکت وادارد. با این حال بعد از فتح تهران، ماجرای پارک اتابک، دعوی اعتدالیون و عامیون و اولتیماتوم روس کسی همچون بهار با آنکه «درد ایران بی دواست» را میسرود همچنان امیدی به ادامه داشت. 🔸در هر حال آمال آزادیخواهانه را اینبار دیگرانی با مشت آهنین جلو بردند و خودشان نیز بتدریج زیر همان مشت له شدند و سرنوشتی بهتر از سرخوردگان مشروطه نصیبشان نشد. گرچه بهار و میرزاده عشقی هنوز با سرودن «جمهوری نامه» در مخالفت با رضاشاه توانی داشتند. 🔸شکست نهضت ملی تأثیرات عمیقتری را بر روشنفکران و آرزومندان رسیدن به نوعی دموکراسی ایجاد کرد.کودتا مُهر پایانی بر مسیر دموکراسی بود و اینبار استبداد با فرمتی مدرن مشت آهنین را به کار میبست. در دوره جدید تمام مولفههای دموکراسی ـ پارلمان ،قانون اساسی، تفکیک قوا، احزاب ،روزنامهها و... ـ ظاهراً حاضر بود. اما همانگونه که هویدا در مجلس بیمحابا در پاسخ به منتقدین میگفت: «قانون اساسی من، منویات علی حضرت است» این استبداد بود که در باطنی تمامیتخواهانه به دنبال تحقق «دموکراسی اقتصادی» دموکراسی غربی را نامناسب به حال ایران و ایرانی میدانست.🔸کودتا ۲۸مرداد ۱۳۳۲ اما بر سر، سرخوردگانش مصائب دیگری را نیز آور کرد. نادر نادرپور یکی از شاعران برجسته ایرانی و از اعضای برجسته حزب توده بود که همراه خلیل ملکی از آن جدا شد و در نهایت تسلیم افیون تریاک شد. 🔸شفیعی کدکنی معتقد است که مرگ و ناامیدی همراه با یافتن تسلی در تریاک، هرویین، حشیش و شراب یکی از مضامین اصلی شعر بعد از کودتا را تشکیل میداد. هنرمندان، آگاهی سیاسی و اندوه خود را در نشئهکنندهجات غرق کردند تا از نکبت ایرانی بگریزند.فتحالله مجتبایی اشکهای جگرسور فریدون توللی یکی دیگر از غولهای شعر و شاعری ایران را به یاد میآورد که او نیز خود را تسلیم افیون کرد. مهدی اخوان ثالث یکی از نمادهای شعر نو ایران، بیست و پنج ساله بود که کودتا شد او در شعر معروفی که «خانهام آتش گرفته»نامیده میشود حال و هوای چنددستگی و ایام سیاه پس از مصدق را به طور جاودانهای به تصویر کشید:خانه ام آتش گرفتست، آتشی جانسوزهر طرف میسوزد این آتش؛ پرده ها و فرش ها را… تارشان با پود…من به هر سو میدوم گریان؛ در لهیب آتش پر دودوز میان خندههایم تلخ و خروش گریهام ناشاداز درون خستهی سوزان؛ میکنم فریاد ای فریاد…خانهام آتش گرفتست؛ آتشی بیرحمهمچنان میسوزد این آتش؛ نقشهایی را که من بستم به خون دل... برای بسیاری، کودتا معادل ایرانی روز نکبت فلسطینیها «روز فاجعه و تاریکی » بود. اخوان در ۱۳۳۵ شاهکار دیگری به نام «زمستان» را منتشر کرد که مرورگر زندگی شبحگون ایرانیها بعد از کودتا بود:سلامت را نمی خواهند پاسخ گفتسرها در گریبان استکسی سربرنیارد کرد پاسخ گفتن و دیدار یاران رانگه جز پیش پا را دید نتواندکه ره تاریک و لغزان استوگر دست محبت سوی کس یازی،به اکراه آورد دست از بغل بیرونکه سرما سخت سوزان است....منبع:ظهور استبداد مدرن در ایران، علی رهنما،ترجمه پوریا پرندوش، نشر نگاه معاصر.✍️داود الهی، دانشجوی دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام،دانشگاه شهید بهشتی تهران.t.me/mardomnameh
نخستین مشاهده و پستهای مشابه
این برچسبها فقط زمان نخستین مشاهده متن عمومیِ همسان در این فهرست را نشان میدهند و اثباتکننده نویسنده اصلی نیستند.
- بشرویه نیوز · تطابق نزدیکِ متصل به نمونه مبنا — ۲۶ مرداد ۱۴۰۵، ۲۱:۳۷
- مصدق به روايت تاريخ و اسناد · تطابق نزدیکِ متصل به نمونه مبنا — ۳۱ مرداد ۱۴۰۵، ۱۹:۵۵
- مردمنامه (تاریخ مردم) · تطابق دقیق — ۱ شهریور ۱۴۰۵، ۲۲:۳۰
- صدای تاریخ(تاریخ بی دروغ) · تطابق نزدیکِ متصل به نمونه مبنا — ۲ شهریور ۱۴۰۵، ۳:۳۰
اثر انگشت فشرده دقیق و تطابق نزدیکِ متصل به یک نمونه مبنا · زمان ناشناخته، ناموجود باقی میماند
پستهای تلگرام — مردمنامه (تاریخ مردم)
🔹اتحاد در چه چیزی؟ بررسی وضعیت کنونی جامعه از منظر مقاله روشنگری چیست کانت.🔹بسیاری از رسانه های داخلی و حتی غربی ابراز شگفتی از اتحاد مردم، علیالخصوص بسیجیها در این دوران کردهاند؛ عدهای که هر شب در میادین تجمع کرده و گاه تا نیمه های شب نیز شعار میدادند و همچنان نیز ما شاهد آن هستیم.اما تفسیر دیگری که از این عملِ به ظاهر متحدانه، میتوان به آن دست یافت، چیز دیگری است که به لطف مقالهی «روشنگری چیست» ایمانوئل کانت امکان بررسی آن از زاویه دیگری هست.ابتدا من این عمل را به عنوان گونهای از اتحاد قبول میکنم؛ اما سؤال اینجاست: اتحاد در چه چیزی؟بگذارید کمی موضوع را با کمک نگاه کانت به روشنگری روشنتر کنم.«اما به ویژه این موضوع را باید در نظر داشت که توده ها را که برای نخستین بار قیم ها زیر یوغ بردهاند ممکن است آن قیم هایی تحریکشان کنند که ابداً توانایی روشن شدن را ندارند و توده ها نیز همه ی قیم ها را ناگزیر سازند که زیر یوغ بمانند.»🔹کانت میگوید: در ابتدا، قیمها مردم را وابسته کردهاند که خود به جای مردم فکر کنند و در نتیجه ی ترس از اشتباهی که در مردم از مستقل اندیشیدن ایجاد کردهاند مردم دست از مستقل اندیشی کشیده و آنقدر به قیمومت عادت کردهاند که حتی خودشان هم از قیمها میخواهند این نقش را ادامه دهند و به جای آنها فکر کنند. در ادامه سخن کانت، من فکر میکنم جامعهای که این چنین است از جایی به بعد مردم، خود برای یک دیگر و حتی همان قیم ها نقش قیم را البته با تکرار همان اندیشه هایی که قیم های اصلی در اذهان آنها گنجاندهاند بازی میکنند.حال با همین دید به وضع کنونی جامعه خود نگاهی بیندازیم؛ چه میبینیم؟🔹آیا چیزی جز عدهای که مدام در حال تکرار شعارها و گزاره های هستند که پیش تر از سوی صاحبان قدرت و قیم های سیاسی_دینی مطرح شدهاند دیده میشود؟شعارهایی چون انتقام و یا این ادعا که با آمریکا نمیتوان به تفاهم و توافق رسید و مواردی از این دست که برخی از آن ها توسط قیم ها از زبان مردم به مردم گفته میشود؛ به این گونه که خواست مردم ما است که این شعار ها تحقق یابد.کاری به درستی یا نادرستی این شعارها ندارم چون نه تخصصی در سیاست دارم و نه ادعایی؛ اما، تعجبم از افرادی است که بدون ذرهای تفکر آزادانه آنها را تکرار میکنند و حتی به زبان کودکانشان نیز میدهند.دل خوشی این افراد آن است که دولت کنونی آزادی بیان و تفکری نقادانه را «به ظاهر» تبلیغ میکند، اما متوجه آن نیستند که در نهایت سخن قیم های بالا سر جامعه ما، مانند اکثر مستبدان به ظاهر آزاد اندیش، آن است که آزادی اندیشه خوب است اما تا آنجا که به نتیجه ای برسید که ما رسیده و ما میخواهیم وگرنه ...اگر اسم این عمل را تناقض نگذاریم، پس آن را چه نامیم و چه صفتی بدهیم؟ از یک سو، گفته میشود که انسان باید آزادانه بیندیشد، اما از سوی دیگر، نتیجهی مطلوب این اندیشه از پیش تعیین شده است!در چنین شرایطی، آزادی اندیشه عملاً به آزادی برای رسیدن به یک نتیجه از پیش تعیین شده تبدیل میشود؛ در حالی که معنای عمیقتر و حقیقی روشنگری نزد کانت را باید در امکان استفادهی عمومی و مستقل انسان از عقل خود فهم کرد؛ حتی اگر به نتیجه ی مطلوب صاحبان قدرت نرسد.اما هنوز هم می شود به این پرسش ها فکر کرد:آیا امکان دارد جامعه ای در ظاهر بسیار متحد باشد، اما این اتحاد الزاماً حاصل استفاده مستقل افراد از عقل خود نباشد، بلکه نتیجه درونی شدن همان قیمومتی باشد که کانت آن را مانع روشنگری میداند؟و نیز آیا میتوان جامعهای را از نظر اندیشه آزاد دانست، که افراد در آن اجازه اندیشیدن دارند، اما تنها تا زمانی که نتیجهی اندیشهی آنان با نتیجهی مطلوب صاحبان قدرت ناسازگار نشود؟✍مریم باقری، دانشجوی کارشناسی تاریخ، دانشگاه تهران، ۳۱ امرداد ۱۴۰۵t.me/mardomnameh
📢 مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی بهمناسبت یکوصدوبیستمین سال امضای فرمان مشروطیّت برگزار میکند:« مشروطه و اندیشهی توسعه در ایران » 🔸سخنرانان: منصوره اتحادیهداریوش رحمانیانعلی بهرامیانجواد مرشدلوعلیرضا ملّایی توانیعبّاس قدیمی قیداریگودرز رشتیانیاسماعیل حسنزادهحسن حضرتیمصطفیٰ محقّق دامادکاظم موسوی بجنوردینصرالله صالحیاحمد مسجدجامعی🔸زمان: یکشنبه، ۱۸ مرداد ۱۴۰۵ ، ساعت ۱۵ 🔸مکان: نیاوران، کاشانک، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی ♦️دبا@cgie_org_irانتشار با ذکر منبع بلامانع است .کانال سخنرانی ها ، درس گفتارها و گفت و گوها :t.me/Vortrags
📜در سایه فردوسی | کوشنامه کاوشی در حماسه های کمتر شنیده شده ی ایرانقسمت دوم منتشر شد.تهیه کننده و مجری: محمد مهدی رئیسی، دانشجو دکتری تاریخ ایران باستان، دانشگاه تهران. 🔶 همراه ما در یوتیوب و آپارات باشید و با بازنشر و پسند ویدئو ها از ما حمایت کنید.🔗youtu.be/lUC0GLphSCY?si=GdGk_5psxkv9jfD1%…
ادامه یادداشت ☝️درباره مجلس سنا نیز پادشاه نیمی از اعضای آن را منصوب میکرد. این اختیار در اصل ۴۵ قانون اساسی پیشبینی شده بود.بنابراین، در حوزه قوه مقننه نیز قانون اساسی برای پادشاه اختیارات مشخصی در نظر گرفته بود: مشارکت در منشأ قوه مقننه، توشیح قوانین، صدور فرامین برای اجرای قوانین، اختیار انحلال مجلسین بنا بر اصل اصلاحی ۱۳۲۸، دعوت فوقالعاده مجلسین و انتصاب نیمی از اعضای مجلس سنا.۴. شاه و نیروهای نظامیدر قانون اساسی مشروطه، پادشاه فرمانده کل نیروهای مسلح بود:اصل پنجاهم متمم: فرمانفرمایی کل قشون بری و بحری با شخص پادشاه است.همچنین اعلان جنگ و عقد صلح از حقوق پادشاه دانسته شده بود:اصل پنجاه و یکم متمم: اعلان جنگ و عقد صلح با پادشاه است.پادشاه همچنین اختیار اعطای درجات نظامی و نشانها و امتیازات افتخاری را داشت:اصل چهل و هفتم متمم: اعطای درجات نظامی و نشان و امتیازات افتخاری با مراعات قانون مختص شخص پادشاه است.بنابراین، قانون اساسی در حوزه نظامی نیز اختیاراتی صریح و مشخص برای پادشاه تعیین کرده بود. البته همانگونه که اصل ۵۷ تأکید میکند، این اختیارات نامحدود نبودند و اعمال آنها باید در چارچوب «قوانین مشروطیت حاضره» صورت میگرفت.۴. نتیجهبا نگاهی به قانون اساسی مشروطه ایران و متمم آن میتوان دریافت که پادشاه در این نظام صرفاً یک نماد تشریفاتی و فاقد اختیار قانونی نبود. قانون اساسی مجموعهای مشخص از حقوق و اختیارات سلطنتی را برای او مقرر کرده بود که حوزههای مختلف قوه مجریه، قوه مقننه و امور نظامی را دربر میگرفت.در متمم قانون اساسی، اصل ۵۷ به صراحت از «اختیارات» و «اقتدارات» سلطنتی سخن گفته و این اختیارات را به آنچه در قوانین مشروطیت تصریح شده محدود کرده است. همچنین در اصل ۴۹ از «حقوق پادشاه» در صدور فرامین و احکام برای اجرای قوانین سخن گفته شده است. اصول ۴۶، ۴۷، ۴۸، ۵۰ و ۵۱ متمم و قانون اساسی نیز هر یک اختیارات مشخصی برای پادشاه مقرر کردهاند. با این حال، این اختیارات در چارچوب قانون اساسی قرار داشتند.ازاینرو، توصیف پادشاه مشروطه ایران به عنوان شخصی که صرفاً نقشی نمادین و فاقد هرگونه اختیار قانونی داشته است، با متن قانون اساسی سازگار نیست؛ همانگونه که نمیتوان اختیارات او را نامحدود و خارج از چارچوب قانون دانست.با توجه به اینکه نمیتوان بدون مطالعه قانون اساسی مشروطه خوانش کاملی از تاریخ معاصر ایران و بهویژه دوران نخستوزیری دکتر محمد مصدق و ماهیت رویداد ۲۸ امرداد ۱۳۳۲ به دست آورد، توجه دقیقتر پژوهشگران و اهل تاریخ به این سند حقوقی ضروری است.امیرمحمد بیات، دانشجوی کارشناسی تاریخ دانشگاه تهران، ۲۸ امرداد ۱۴۰۵t.me/mardomnameh