عاشوراشناسی درغیبت اندیشه سیاسی!جواد رنجبر درخشیلرامسال نیز عاشوراشناسی ترکیبی از جامعه شناسی و معن…
انتشار: 2026/07/02 07:15 UTC
عاشوراشناسی درغیبت اندیشه سیاسی!جواد رنجبر درخشیلرامسال نیز عاشوراشناسی ترکیبی از جامعه شناسی و معناتراشی های روشنفکرانه و مبارزه جویانه و اخلاق گرایانه بود. گزاره هایی از این دست که «قاتلان امام مسلمان جاهل بودند» یا «عاشورا درس صلح است» یا «ضرورت قیام در برابر حاکم فاسد» و …آنچه نبود و یا دست کم من ندیدم تبیین عاشورا بر مبنای اندیشه سیاسی بود. گویی سرشت و ماهیت قدرت در واقعه عاشورا تاثیری نداشته است و آنچه گفتنی است جز اخلاق گرایی و دین شناسی نیست.عاشورا واقعه ای است عظیم و از منظرهای مختلف دیدنی. نقطه کانونی تحلیل عاشورا تبیین آن به مثابه تقابل دو اندیشه ی سیاسی است: خلافت و امامت.امام حسین در برابر انحطاط خلافت اموی با اتکا به مبانی اندیشه سیاسی شیعه ایستاد. نهاد خلافت اموی که متکی بر رای جمعی یا نصب و شورا بود آشکارا در برابر امامت (نور یا فر) قرار می گرفت. پس از رحلت پیامبر تا عاشورا در میانه ی تقابل دواندیشه، مصلحتی وجود داشت که همکاری با خلفای راشدین یا سکوت را توجیه می کرد. پتیارگی یزید مصلحتی جز مقابله با خلافت در پی نداشت. امام حسین با بیعت نکردن، در زمانه غیبت مصلحت عمومی منجر به همکاری یا سکوت، به مصاف خلافت فاسد رفت.ایرانیان اندیشه سیاسی امامت را به آسانی دریافتند و محرم را که آغاز سال قمری است، با سوگ، به ابزار تقابل با عرب برتری طلب تحت سلطه خلافت تبدیل کردند. بدین نشان عاشورا چون تداومی از اندیشه ایرانشهری متجلی شد و در بازسازی ایران در برابر عرب، پس از شکست ساسانیان، نقشی اساسی یافت.امام حسینی که شاه حسین ایرانیان شد نسبتی با فرهنگ و اندیشه سیاسی غالب عرب ندارد. ایرانیان او را چون گوهری یافتند و نگه داشتند.عزاداری امام حسین تا دوره جدید، حدود مشروطه، در نگهداری اسلام راستین و ایران در برابر خلافت و امت گرایی خلیفه گرای اهل سنت موثر بود.در دوره جدید مداحی های بی ذوق و تقلیدی و مبتذل و آرای جامعه شناسان پیرو علی شریعتی عاشورا را از مفهوم اصلی یعنی مبانی اندیشه سیاسی شیعه دور کردند و آن را که صراحتا بر مبنای امامت و نور است به گزاره هایی عجیب همچون مبارزه و دموکراسی و پلورالیسم فرو کاستند. جمله درخشان: «اگر دین ندارید آزاده باشید!» به روشنی نشانه رد دین و آیین امویان توسط امام است. اندیشه سیاسی عاشورا دقیقا برعکس آنچه جامعه شناسان می گویند دموکراسی خواهی نیست.استفاده ابزاری از عاشورا پس از شریعتی و آن را جزو مولفه های سیاسی داخلی کردن ستمی است مضاعف به امام و دور کردن اصل اندیشه ای آن. عاشورا جزو مولفه های ملی است و نباید در زد و خوردهای سیاسی داخلی به کار رود.t.me/melliiran

