نگاهی به کتاب «گفتوگو، آیین حقجویی»؛ شاهراهی برای عبور از تکگویی در جامعهچرا در ایران نمیتوانیم…
انتشار: 2026/07/02 08:32 UTC
نگاهی به کتاب «گفتوگو، آیین حقجویی»؛ شاهراهی برای عبور از تکگویی در جامعهچرا در ایران نمیتوانیم به درستی با هم بحث کنیم و گفتگوهایمان خیلی زود به قهر، جدال و کلکل ختم میشود؟دکتر یاسر میردامادی در کتاب خوشخوان و مختصر خود با عنوان «گفتوگو، آیین حقجویی» (نشر کرگدن)، تلاش کرده از منظر فلسفه گفتوگو به این پرسش کلیدی جامعه ما پاسخ دهد. او معتقد است بحران گفتگو در ایران پیش از آنکه ریشه در روانشناسی یا سرشت قومیت ما داشته باشد، یک مسئله معرفتی است؛ یعنی ما آداب و قواعد گفتوگو را یاد نداریم یا از یاد بردهایم.در سنت ایرانی-اسلامی ما ژانری غنی به نام «آداب بحث و مناظره» وجود دارد. این سنت به ما یادآوری میکند که «مناظره» یعنی گفتوشنود روشمند برای دستیابی به حقیقت، در حالی که «مکابره» (جدل یا کلکل) یعنی تلاش برای ساکت کردن طرف مقابل به هر قیمتی، حتی با پنهان کردن حق. میردامادی معتقد است برخلاف ادعای برخی روشنفکران، ما به سرحد «گفتوگو ناپذیری» نرسیدهایم؛ بلکه تحت تاثیر فشارهای ساختاری و اقتصادی، در عصر «غلبه جدل و دشواری گفتوگو» به سر میبریم. گفتوگو ممتنع نشده، بلکه بسیار سخت شده است.کتاب استدلال میکند که حتی با کسی که چارچوب فکری کاملاً متفاوتی با ما دارد، در صورت وجود یک «مسئله مشترک»، میتوان گفتوگو کرد. چطور؟ با استفاده از مفروضات خودِ او (مسلمات خصم) و نشان دادن تناقضات درونی تفکرش؛ همان روشی که نمونه درخشانش در مناظره امام رضا (ع) با جاسلیق مسیحی دیده میشود.یکی از بخشهای جذاب کتاب، هشدار درباره تبدیل گفتوگو به یک بت است. گفتوگو هدف نیست، بلکه راهی برای کشف حقیقت است. گاهی اوقات برخی ادعاها (مثل مضرات سیگار) به قدری روشن و علمی هستند که درخواست گفتوگوی مجدد درباره آنها، شگردی برای حقیقتستیزی است. بنابراین، آیین حقجویی علاوه بر آداب گفتگو، شامل «آداب گفتگو نکردن»، سکوت و پایان دادن به موقع به بحث نیز میشود. این کتاب به ما یادآوری میکند که برای تمرین رواداری و نقد سالم، نیازی نیست حتماً از صفر شروع کنیم؛ در سنت خودمان ابزارهای ارزشمندی داریم که با بازسازی و بهروزرسانی آنها میتوانیم چراغ گفتوگو را در جامعه روشن نگه داریم.✅@mellimazzhabi


