دیروز، امروز و فردا؛ گفتوگو با فریدون مجلسی(2/2)🔹 او میگوید تقریباً همه همکاران از تصمیم اخراجش ا…
انتشار: 2026/08/07 09:27 UTCدریافت: 2026/08/08 15:45 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/08 15:45 UTC
دیروز، امروز و فردا؛ گفتوگو با فریدون مجلسی(2/2)🔹 او میگوید تقریباً همه همکاران از تصمیم اخراجش اطلاع داشتند جز خودش و تا آخرین روز همچنان سر کار میرفت. شنیدن اینکه «صلاحیت ادامه خدمت» ندارد، برایش احساس تحقیرآمیزی به همراه داشت؛ هرچند بعدها این اتفاق را آغاز مسیری تازه دانست که امکان نوشتن، ترجمه، مطالعه و تحلیل سیاسی بیشتری در اختیارش گذاشت.🔹 درباره محبوبترین شخصیت سیاسی صد سال اخیر، مجلسی میگوید انتخاب یک نفر آسان نیست. در نوجوانی، مانند بسیاری از ایرانیان، شیفته دکتر محمد مصدق و نهضت ملیشدن نفت بود. اما با گذشت زمان، آن محبوبیت عاطفی به احترام همراه با پرسش و نقد تبدیل شد.🔹 از نظر او، محمدعلی فروغی برجستهترین و محترمترین رجل سیاسی یک قرن اخیر ایران است. مجلسی فروغی را شخصیتی چندوجهی، خودساخته و مسلط به زبان، فلسفه، سیاست و دیپلماسی میداند که در مقاطع دشوار برای حفظ منافع و موجودیت ایران تلاش کرد.🔹 او به نقش فروغی در دفاع از منافع ایران پس از جنگ جهانی اول، عبور کشور از بحران پایان سلطنت رضاشاه و تنظیم رابطه محمدرضاشاه جوان با نظام مشروطه اشاره میکند. از نگاه مجلسی، فروغی در دوره اشغال ایران نیز کوشید کشور را در صف متحدان متفقین قرار دهد و زمینهای حقوقی و سیاسی برای خروج نیروهای خارجی پس از جنگ فراهم کند.🔹 مجلسی میان «محبوبترین»، «محترمترین» و «مؤثرترین» شخصیت سیاسی تفاوت میگذارد. مصدق برای او نماد یک محبوبیت تاریخی است، فروغی محترمترین رجل سیاسی محسوب میشود و رضاشاه، با وجود همه جنبههای مثبت و منفی عملکردش، مؤثرترین شخصیت در روند دولتسازی و دگرگونی ایران معاصر بوده است.🔹 در میان دیپلماتهای برجسته ایران، او از چهرههایی چون میرزا حسینخان مستشارالدوله، مشاورالممالک انصاری، حسین علاء و محمدعلی فروغی نام میبرد. از نسلهای بعدی نیز فریدون زندفرد، دکتر تیموری، حسین شهیدزاده، ایرج پزشکزاد، علیقلی اردلان، نصرالله انتظام، عبدالله انتظام و علیاصغر حکمت را از دیپلماتهای کاردان ایران میداند.🔹 برخی از این دیپلماتها در مذاکرات مهمی چون توافق ۱۹۷۵ ایران و عراق و توافقهای مربوط به جزایر سهگانه در سال ۱۹۷۱ نقش داشتند. مجلسی تأکید میکند که اهمیت آنان فقط در دانش دیپلماتیک نبود؛ بلکه در توانایی انجام مأموریتهای دشوار و دفاع حرفهای از منافع کشور نیز نمود پیدا میکرد.🔹 یکی از شخصیتهایی که مجلسی با احترام فراوان از او یاد میکند، عباسعلی خلعتبری، وزیر امور خارجه ایران در دهه ۱۳۵۰ است. او خلعتبری را دیپلماتی پاکیزه، منظم، درستکار، باسواد و برخوردار از اطلاعات گسترده توصیف میکند؛ الگویی که خود آرزو داشت در مسیر حرفهای به او شبیه شود.🔹 یکی از خاطرات شیرینش به سال ۱۳۵۷ بازمیگردد؛ زمانی که خلعتبری پس از برگزاری آزمون ارتقای دیپلماتها، آنان را به دفتر خود دعوت کرد و درباره وظایف، رفتار حرفهای، شخصیت انسانی و ضرورت جلب احترام دیگران سخن گفت. خلعتبری در پایان، موفقیت مجلسی در آزمون را شخصاً به او تبریک گفت.🔹 تلخترین خاطره او درباره خلعتبری، تماشای محاکمهاش پس از انقلاب بود؛ بهویژه هنگامی که مسئله پذیرش و دفن زبالههای اتمی خارجی بهعنوان یکی از اتهامات مطرح شد.🔹 مجلسی میگوید خودش در جلسهای حضور داشت که یک مقام اتریشی پیشنهاد کرده بود در صورت ساخت محل دفن پسماند نیروگاههای اتمی ایران، بخشی نیز به زبالههای اتمی اتریش اختصاص یابد و در مقابل، اتریش هزینه ساخت و نگهداری را بپردازد. به روایت او، خلعتبری صریحاً گفته بود که این موضوع در حوزه مسئولیت و تخصصش نیست و هیچ وعدهای نیز نداده بود.🔹 از همین رو، مجلسی طرح چنین موضوعی در محاکمه خلعتبری را نسبتدادن گناهی ناکرده به او میداند؛ خاطرهای که همچنان از دردناکترین تجربههای زندگی حرفهایاش است.🔹 در پایان گفتوگو، مجلسی نگاه امیدوارانهای به آینده ایران ارائه میکند. از نظر او، آینده هر کشور به سه عامل اصلی بستگی دارد: نیروی انسانی، موقعیت جغرافیایی و منابع طبیعی؛ و ایران از هر سه عامل به میزان قابلتوجهی برخوردار است.🔹 او پیشینه تاریخی و فرهنگی ایران و تجربه بیش از یک قرن قانونخواهی از زمان انقلاب مشروطه را نیز پشتوانهای مهم میداند. به باور او، جامعه ایران در این مدت دگرگون شده، گروههای گستردهتری وارد عرصه عمومی شدهاند و سطح دانش، تخصص و انتظارات اجتماعی افزایش یافته است.🔹 مجلسی معتقد است جامعه ایران اکنون به مرحلهای از پختگی رسیده که ظرفیتهای انسانی، علمی، صنعتی، جغرافیایی و طبیعی آن سرانجام میتواند بر محدودیتهای سیاسی و حاکمیت اقلیت غلبه کند. به همین دلیل، با وجود همه بحرانهای امروز، درباره سرنوشت بلندمدت ایران خوشبین است.✅@mellimazzhabi


