#سلام بر عقل و عقلانیتجلوه های عقل جلوه یکم :✨تراز عقل در فهم قرآن برای درک علمیترِ رابطه «عقل و ف…
انتشار: 2026/06/29 08:32 UTC
#سلام بر عقل و عقلانیتجلوه های عقل جلوه یکم :✨تراز عقل در فهم قرآن برای درک علمیترِ رابطه «عقل و فهم قرآن»، باید از منظر علم تأویل شناسی اسلامی، تفسیر و معرفتشناسی دینی به موضوع نگریست. در این دیدگاه، عقل نه صرفاً یک ابزار جانبی، بلکه «حجت باطنی» و پیششرطِ استنتاج از وحی تلقی میشود به بیان دیگر فهم قرآن و عقل در سنت اسلامی، یک رابطهی «تقابلی» نیست؛ بلکه عقل معمولاً ابزار فهم، سنجش و تدبر در آیات معرفی میشود. به زبان ساده: قرآن بدون عقل، درست فهم نمیشود؛ و عقل بدون هدایت وحی، ممکن است به خطا برود🌿در ادامه، این موضوع را در چهار محور بنیادین به همراه منابع تخصصی مورد نقد و نظر قرار می دهیم : ۱. عقل به مثابهی «مفتاح» (کلید) و «مصباح» (چراغ)🔸در معرفتشناسی صدرايي ، عقل دو نقش ایفا میکند: اول، نقش تأسیسی ؛ یعنی اثباتِ ضرورت وحی و حقانیت پیامبر که امری عقلی است. دوم، نقش تنويري یا روشنگرانه ؛ یعنی پس از پذیرش وحی، عقل به عنوان چراغی برای استخراج بطون و مقاصد آیات عمل میکند. بدون عقل، متن وحیانی در سطح «ظواهر ابتدایی» متوقف میماند. ۲. تقابل عقلانیت و اخباریگری در فهم دین 🔹نزاع تاریخی میان «اصولیون» و «اخباریون»، نبرد بر سر اعتبار عقل در فهم دین[ متن ] بود. عقلگرایان معتقدند فهم قرآن بدون قواعد عقلی (مانند اصل عدم تناقض و درک سیاق کلام)، به برداشتهای قشری و «تجسیم» (جسم انگاشتن خدا) منجر میشود. در این رویکرد، عقل یک «قرینهی لُبّی» (عقلی) است که همواره در کنار متن حضور دارد.۳. تلازم و دیالوگ عقل و وحی:🔸بر اساس قاعده «کُلُّ ما حَکَمَ بِهِ الْعَقْلُ حَکَمَ بِهِ الشَّرْع»، عقل و وحی دو منبع هماهنگ معرفتی هستند. از منظر زبانشناختی، چون وحی به «لسانِ قوم» (زبان عقلا) نازل شده، قواعد حاکم بر «تفاهم عقلایی» بر فهم قرآن نیز حاکم است. عقل در اینجا وظیفهی«روشسازی» برای تفسیر را بر عهده دارد. ۴. تدبر: پردازشِ عقلانیِ وحی:🔹واژهی «تدبر» در قرآن (از ریشه دُبُر)، به معنای نگریستن در عواقب لایههای ژرف کلام است. این یک کنشِ فعالِ ذهنی است که از سطح قرائت عبور کرده و به سطح «تحلیل سیستمی» میرسد تا هماهنگی اجزای قرآن را کشف کند. عقل در تدبر، مانع از تناقضگویی در فهمِ آیات.خلاصه:فهم روشمند قرآن، محصولِ دیالکتیک میان «متن» و «عقل» است. عقل نه تنها مانعِ تعبد نیست، بلکه تنها راه نیل به «تعبدِ آگاهانه» است.💠جمله نهایی:«عقل، ترازوی وحی در ساحتِ اندیشه است؛ بدون این ترازو، گوهرِ وحی با سنگریزههای سلیقه و جهل جابجا میشود.» منابع معتبر و تخصصی زیر جهت مطالعه معرفی می شوند:۱. جوادی آملی، عبدالله، دینشناسی، مرکز نشر اسراء. (تبیین نظریه عقل به عنوان هندسهی معرفت دینی و جایگاه آن در کنار نقل).۲.بابایی، علیاکبر،منطق فهم قرآن (روششناسی تفسیر)، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه. (ارائهی قواعد فرموله شده برای نقش عقل در استنباط).۳.طباطبایی، سید محمدحسین، *المیزان فی تفسیر القرآن*، ذیل آیات مربوط به عقل و تدبر. (تبیین عدم تعارض عقل قطعی و وحی قطعی).۴.شبستری، محمد مجتهد، هرمنوتیک، کتاب و سنت، نشر طرح نو. (بررسی نقش پیشفرضهای عقلی مفسر در فهم متن).۵.صدرالدین شیرازی (ملاصدرا)، مفاتیح الغیب، ترجمه و تعلیق محمد خواجوی. (بررسی مراتب عقل در مواجهه با مراتب وحی).۶.شجاعی، محمد، ساختار ملکوتی قرآن، نشر کانون اندیشه جوان. (تحلیل نسبت قوای ادراکی انسان با لایههای وحی).#گرگان#موسسه_فرهنگی_میرداماد تلگرام l واتس اپ l ایتا l اینستاگرام l بله l آپارات l روبیکا l توئیتر |یوتیوب ┗━━━🍃🌺🍃━━━┛




