#سلام بر عقل و عقلانیتجلوه های عقل جلوه نهم :حکم عقل به تبعیت از آراء محموده یا محاسن اخلاقی همه پس…
انتشار: 2026/07/15 09:34 UTC
#سلام بر عقل و عقلانیتجلوه های عقل جلوه نهم :حکم عقل به تبعیت از آراء محموده یا محاسن اخلاقی همه پسند آراء محموده در لغت به معنای اندیشههای ستوده و در اصطلاح منطق، به قضایایی گفته میشود که عقلِ جمیعِ انسانها (یا خردمندان) به دلیل مصالح عمومی یا سجایای انسانی، بر سر آنها توافق دارند؛ مانند «عدالت نیکو است» یا «سپاسگزاری از نیکوکار لازم است».۱🌿در ادامه، چراییِ حکم عقل به ضرورتِ تبعیت از این آراء را بررسی میکنیم:۱. تحلیلِ منطقی: مشهورات و مصلحتِ نوعی:🔸در دانش منطق، آراء محموده بخشی از «مشهورات» هستند. این قضایا برخلاف ریاضیات، واقعیتِ خارجیِ محض ندارند، بلکه «قراردادهای عقلانی» برای حفظ نظم جامعهاند.➖ شیخالرئیس ابن سینا در کتاب الاشارات و التنبیهات روشن میکند که اگر انسانی در خلاء و دور از اجتماع بزرگ شود، در درستیِ «۴=۲+۲» شک نمیکند، اما در وجوب «راستگویی» ممکن است تأمل کند. اما به محض ورود به اجتماع، عقل او حکم میکند که بدونِ این ارزشها، زندگی جمعی متلاشی خواهد شد. پس تبعیت از آنها، حکمِ عقل برای «بقاء» است.۲۲. عقل عملی و حُسن و قُبح ذاتی:🔹فلاسفه و اصولیون امامیه معتقدند عقل دارای دو ساحت است: عقل نظری (درکِ هستها) و عقل عملی (درکِ بایدها). عقل عملی مستقلاً درک میکند که برخی کارها فینفسه کمال هستند (حُسن) و برخی نقص (قُبح). تبعیت از محاسنِ اخلاقی، در واقع پاسخِ مثبتِ انسان به «فطرتِ کمالجوی» خویش است.۳۳. نظریهی «اعتباریات» علامه طباطبایی:🔸یکی از دقیقترین تحلیلها متعلق به علامه طباطبایی است. ایشان این آراء را «ادراکات اعتباری» مینامند. از نظر ایشان، عقل برای گذر از زندگی فردی به اجتماعی، مفاهیمی مانند «عدالت» و «ملکیت» را اعتبار میکند. این اعتبار نه یک امر واهی، بلکه ضرورتی برای رسیدن به کمالِ نوعِ بشر است.۴۴. سیره عقلا (بنای خردمندان):🔹در دانش اصول فقه، به این آراء «بنای عقلا» گفته میشود؛ یعنی روشی که تمام خردمندان جهان (فارغ از دین و نژاد) بر آن توافق دارند (مانند قبحِ پیمانشکنی). عقل حکم میکند که برای داشتن یک زیستِ شرافتمندانه، باید به این قواعدِ همگانی پایبند بود؛ چراکه خروج از آنها به معنای خروج از جرگهی خردمندان است.۵۵. زیربنای مدینهی فاضله:🔸حکیمانی چون فارابی و خواجه نصیرالدین طوسی معتقدند آراء محموده، ستونهای خیمهی «مدینهی فاضله» هستند. عقل میفهمد که اگر هر فردی بخواهد خلافِ محاسنِ همهپسند عمل کند، جهان به «جنگ همه علیه همه» تبدیل میشود. لذا تبعیت از اخلاق، یک «ضرورتِ عقلانی» برای تحقق صلح است.💠نتیجهگیری:عقل به دو دلیل به تبعیت از اخلاق حکم میکند: نخست، دلیل کمالی (هماهنگی با روح کمالجوی انسان) و دوم، دلیل اجتماعی (ضرورتِ حفظ نظام و پیشگیری از هرجومرج).💠و جمله نهایی:«آراء محموده، امضای خردِ جمعیِ بشریت بر پایِ پیماننامهی اخلاق است؛ کسی که از این آراء سر بپیچد، پیش از آنکه قانون را شکسته باشد، پیوندِ خود را با حقیقتِ انسانیت گسسته است».🌟منابع معتبر جهت مطالعه:۱.طوسی، نصیرالدین،اساس الاقتباس*، ص ۳۴۷، انتشارات دانشگاه تهران. (تعریف دقیق مشهورات و آراء محموده در منطق).۲.ابنسینا، حسین بن عبدالله، الاشارات و التنبیهات، کتاب منطق، نهج نهم. (تحلیل قضایای مشهوره و تفاوت آنها با یقینیات).۳.مظفر، محمدرضا،اصول الفقه، جلد ۱، بحث «ملازمات عقلیه». (تبیین حکم عقل عملی به حسن عدل و قبح ظلم).۴.طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ۲، ذیل آیه ۲۱۳ بقره؛ و اصول فلسفه و روش رئالیسم (مقاله ششم).۵.صدر، سید محمدباقر،دروس فی علم الاصول (حلقه ثالثه). (بحث تفصیلی پیرامون سیره عقلا و حجیت آن).۶.مطهری، مرتضی،عدل الهی، انتشارات صدرا. (بررسی کلامی حسن و قبح عقلی).#گرگان#موسسه_فرهنگی_میردامادتلگرام l واتس اپ l ایتا l اینستاگرام l بله l سروش l آپارات l روبیکا l توئیتر |یوتیوب l سایت┗━━━🍃🌺🍃━━━┛




