#سلام بر عقل و عقلانیتجلوه های عقل جلوه دهم:چرا باید به خردِ جمعی احترام گذاشت؟ (بایستهها و پیامده…
انتشار: 2026/07/16 07:27 UTC
#سلام بر عقل و عقلانیتجلوه های عقل جلوه دهم:چرا باید به خردِ جمعی احترام گذاشت؟ (بایستهها و پیامدها)احترام به «خرد جمعی» ریشه در تجربهی زیستهی بشر و آموزههای وحیانی دارد. خرد جمعی، حاصلجمعِ ریاضیِ آراء نیست، بلکه فرآیندی است که در آن خطاهای فردی خنثی و تارهای پراکندهی دانش، به پودی مستحکم از حقیقت تبدیل میشوند.🌿در ادامه، این ضرورت را در سه ساحت بررسی میکنیم:۱. تحلیلِ منطقی و تجربی:🔸تصحیحِ سوگیریها: هر انسان دارای «نقاط کور» فکری است. خرد جمعی با ایجاد میانگین از نظرات متنوع، سوگیریهای شخصی را حذف کرده و به حقیقت نزدیکتر میشود.➖جادوی تنوع: هیچکس همهچیز را نمیداند، اما «همه»، «همهچیز» را میدانند. خرد جمعی تصویر پازلگونهی واقعیت را کامل میکند.➖مشروعیتِ اجرا: تصمیمی که محصولِ مشارکت باشد، در مرحلهی اجرا با کمترین مقاومت و بیشترین پایداری روبرو میشود.۲. بایستهها و شروط از منظر اندیشهی اسلامی:🔹خرد جمعی در اسلام زمانی اعتبار دارد که واجد شرایط زیر باشد: ➖آگاهی و تخصص (مشورت با اهل ذکر): قرآن کریم میفرمایند: «فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ» [نحل: ۴۳]. خرد جمعی باید بر پایهی دانش بنا شود، نه جهلِ عمومی.➖ حریت و آزادی بیان: برای شکلگیریِ خردِ واقعی، افراد باید بدون ترس ابراز نظر کنند؛ همانگونه که سیره نبوی در جنگهای احد و خندق نشاندهندهی احترام به آراءِ یاران است.➖نزاهت از هوای نفس: ابوحامد غزالی معتقد است عقل جمعی زمانی به حقیقت نائل میشود که از غرضورزی دور باشد ،کیمیای سعادت، رکن سوم.۳. ضرورتها و پیامدها:🔸جلوگیری از استبداد: امام علی (ع) میفرمایند: «مَنِ اسْتَبَدَّ بِرَأْیِهِ هَلَکَ وَ مَنْ شَاوَرَ الرِّجَالَ شَارَکَهَا فِی عُقُولِهَا»؛ هر کس استبداد رأی ورزد هلاک شود و هر کس با مردان مشورت کند در عقلهای آنان شریک شده است ،نهجالبلاغه، حکمت ۱۶۱.۴. مصونیت از خطا:🔹 حدیث نبوی «لا تجتمع اُمّتی علی الخطأ» ،الفصول المختاره، ص ۲۳۹. نشاندهندهی نوعی نگاه قدسی به برآیندِ فکریِ نخبگان و جامعه است.➖ رشد شخصیت اجتماعی: شهید مطهری معتقد بود حتی اگر خرد جمعی در مقطعی دچار خطا شود، احترام به آن واجب است؛ زیرا پیامدِ تربیتیِ مشارکت و تجربه کردنِ نتایجِ تصمیمات، باعث بلوغِ پایدارِ جامعه میشود اسلام و مقتضیات زمان.➖عدالت اجتماعی:علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، شورا و خرد جمعی را روشِ اساسیِ اسلام برای جلوگیری از پایمال شدن حقوق عامه میداند ، تفسیر المیزان، ج ۴، ذیل آیه ۱۵۹ آلعمران.💠خلاصه نهایی:خرد جمعی زمانی کارآمد است که افراد «استقلال رأی» داشته باشند و از روی تقلید نظر ندهند. احترام به آن، نه یک قراردادِ ساده، بلکه تنها راهِ مصونیت از فرعونیتِ فکری و استبدادِ رأی است.«خرد جمعی، اقیانوسی است که از جویبارهای کوچکِ اندیشه پدید میآید؛ هر کس به این اقیانوس نپیوندد، در برکهی تنهاییِ خویش راهی به حقیقت نخواهد یافت.»💠فرجامشناسی خرد جمعی؛ از رشد سیاسی تا تعدیل قدرتاحترام به خرد جمعی تنها یک توصیه اخلاقی نیست، بلکه راهبردی بنیادین برای صیانت از پویاییِ جامعه و پیشگیری از انحطاطِ سیاسی است. اندیشمندان معاصر مسلمان بر دو پیامد استراتژیک در این زمینه تأکید دارند:۱. اولویتِ رشدِ جمعی بر تصمیمِ بینقص ،دیدگاه شهید مطهری :شهید مطهری معتقد است که حتی اگر خرد جمعی در مقطعی دچار اشتباه شود، باز هم احترام به آن بر «دیکتاتوریِ مصلحانه» (تصمیمِ درستی که به مردم تحمیل شود) برتری دارد. به باور او، بلوغ و رشد سیاسی یک ملت تنها در پرتو تجربه کردن، مشارکت و حتی درس گرفتن از اشتباهاتِ گروهی حاصل میشود. اگر فرصتِ انتخاب و خطا از مردم گرفته شود، آنها هرگز به بلوغ فکری نخواهند رسید._ مطهری، مرتضی، پیرامون انقلاب اسلامی، بخش «آزادی»، زیرعنوان «رشد اجتماعی و سیاسی»، صص ۹۱–۹۶. ۲. خرد جمعی به مثابهی مهارِ استبداد ،دیدگاه علامه نائینی:در اندیشهی سیاسی شیعه، خرد جمعی و شورا، مهمترین ابزار برای «تعدیل قدرت» و محدود کردن ارادههای مطلقه است. علامه نائینی تبیین میکند که تکیه بر آراء جمعی، مانع از تبدیل شدن حکومت به «سلطنت استبدادی» و تملکِ شخصیِ قدرت میشود. در واقع، خرد جمعی ترازویی است که از سنگینیِ کفه استبداد جلوگیری میکند.- نائینی، محمدحسین، تنبیه الامة و تنزیه الملة (با مقدمه سید محمود طالقانی).🌟 نتیجهگیری نهایی :در منظومهی تفکر اسلامی، احترام به خرد جمعی یک «مانع بزرگ» در برابر فرعونیتِ فردی و یک «نردبان» برای نیل به واقعیت است. عقل، آن «حجتِ باطنی» است که وقتی از انزوای فردی خارج شده و با عقلهای مستقل دیگر تلاقی میکند، نورانیت و دقت آن در تشخیص «مصلحت عمومی» دوچندان میشود.ادامه مطلب👇
پستهای تلگرام — موسسه فرهنگی میرداماد گرگان
📣 #اطلاعیه🔶 بهمنظور آشنایی بیشتر با تاریخ و فرهنگ سرزمین استرآباد، #موسسه فرهنگی میرداماد و سرای فرهنگ و رسانه برگزار میکنند:📰 پانزدهمین نشست از سلسله نشستهای فرهنگی سرزمین مادری و بیست و چهارمین دورهمی فرهنگیبا موضوع: «مطبوعات در استرآباد و گرگان»⏰ زمان: سهشنبه، ۲۷ مرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۷:۳۰🏢 مکان: تالار اندیشه موسسه فرهنگی میردامادمفتخریم در این نشست فرهنگی، همنشین شما عزیزان باشیم.📍 گرگان، بلوار شهید مفتح- موسسه فرهنگی میرداماد#گرگان #موسسه_فرهنگی_میردامادتلگرام l واتس اپ l ایتا l اینستاگرام l بله l سروش l آپارات l روبیکا l توئیتر |یوتیوب l سایت┗━━━🍃🌺🍃━━━┛
حلول ماه ربیعالاول، ماه دمیدن خورشید نبوت، ماه شکفتن گل وجود آخرین پیامآور الهی، بر همه دلدادگان مکتب عشق و معرفت مبارک 🌹#گرگان#موسسه_فرهنگی_میرداماد تلگرام l واتس اپ l ایتا l اینستاگرام l بله l سروش l آپارات l روبیکا l توئیتر |یوتیوب l سایت┗━━━🍃🌺🍃━━━┛
🏴سالروز رحلت پیامبر اکرم(ص) و امام حسن مجتبی(ع) بر عموم مسلمانان جهان تسلیت.#گرگان#موسسه_فرهنگی_میرداماد تلگرام l واتس اپ l ایتا l اینستاگرام l بله l سروش l آپارات l روبیکا l توئیتر |یوتیوب l سایت┗━━━🍃🌺🍃━━━┛
🏴 مراسم عزاداری ایام آخر ماه صفر در مسجد جامع گلشن 🕌این مراسم به صورت همزمان با اقامه نمازهای جماعت مغرب و عشا، با امامت حضرت آیتالله نور مفیدی برگزار خواهد شد. برنامهها شامل سخنرانی، قرائت زیارت وارث و مداحی میباشد. 🎙👤 سخنران: حجتالاسلام والمسلمین ابراهیمی📅 زمان: از دوشنبه ۱۹ مرداد تا چهارشنبه ۲۱ مرداد (به مدت سه شب)همراه باپذیرایی وصرف شام📍 مکان: مسجد جامع گلشن#ماه-صفر #مسجد @masjed_jame_golshan
💠بمناسبت روز خبرنگار مدیرکل اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی استان گلستان و همراهان در موسسه فرهنگی میرداماد حضور یافتند .#گرگان #موسسه_فرهنگی_میردامادتلگرام l واتس اپ l ایتا l اینستاگرام l بله l سروش l آپارات l روبیکا l توئیتر |یوتیوب l سایت┗━━━🍃🌺🍃━━━┛
#سلام بر عقل و عقلانیتجلوههای عقل جلوه پانزدهم:عقل و قلب؛ از تقابل تا تفاهم !این موضوع یکی از زیباترین و در عین حال چالشبرانگیزترین مباحث در تاریخ اندیشه بشر است. در بسیاری از مکاتب، این دو را در مقابل هم قرار دادهاند؛ اما در حکمت اسلامی، کمالِ انسان در آشتی و تفاهم میان این دو کانونِ شناخت است.🌿در ادامه، این مسئله به بحث گذاشته شده است :در نگاهِ نخست، چنین به نظر میرسد که «عقل» و «قلب» دو ساحتِ متضاد هستند؛ عقل، سرد و استدلالی است و قلب، گرم و شهودی. اما در نظام فکری متفکران بزرگ مسلمان، این دو نه تنها دشمن یکدیگر نیستند، بلکه مانند دو بال برای پروازِ روح به سوی حقیقت عمل میکنند.تفاهمِ میان این دو ساحت را میتوان در چهار بخش تحلیل کرد:۱. عقل به مثابهی «چراغ» و قلب به مثابهی «موتور» (دیدگاه شهید مطهری):🔸شهید مطهری معتقد است که عقل، راهنمایِ انسان است و قلب، نیرویِ محرکهیِ او. عقل به ما میگوید که کجا باید رفت (نقشهخوان) و قلب به ما شوقِ رفتن میدهد (انگیزه). عقل بدون قلب، «سرد و بیحرکت» است و قلبِ بدونِ عقل، «کور و خطرناک». سعادت، محصولِ عقلانیتی است که از گرمایِ ایمان و محبتِ قلب تغذیه میکند . ۱۲. قلب در قرآن؛ کانونِ تفکرِ عمیق:🔹در زبانِ قرآن، «قلب» تنها مرکزِ عواطف نیست، بلکه ابزارِ عالیترین نوعِ ادراک است. جملهی «لَهُمْ قُلُوبٌ يَعْقِلُونَ بِها» (قلبهایی دارند که با آن میاندیشند) نشان میدهد که از منظر وحی، عقلِ واقعی در قلب ریشه دارد. این یعنی عقلانیت وقتی به کمال میرسد که از لایههایِ سطحیِ مغز عبور کرده و در اعماقِ جان (قلب) رسوخ کند تا به «باور» تبدیل شود . ۲۳. پیوندِ «برهان» و «عرفان» (در حکمتِ صدرایی):🔸ملاصدرا در «حکمت متعالیه» ثابت کرد که میان یافتههایِ عقلِ صریح و شهودهایِ قلبِ سلیم، هیچ تضادی وجود ندارد. او معتقد بود آنچه را که عقل از طریقِ «استدلال و برهان» میفهمد، قلب میتواند از طریقِ «کشفیات و شهود» مشاهده کند. در این نگاه، عرفان (کارِ قلب) و فلسفه (کارِ عقل)، دو زبانِ مختلف برای بیانِ یک حقیقتِ واحد هستند . ۳۴. عقلِ عاشق و عشقِ عاقل (دیدگاهِ عرفایِ حکیم):🔹در ادبیاتِ ما، بهویژه در اندیشهی کسانی چون عطار و مولانا، اگرچه گاهی به عقلِ جزئی (عقلِ مصلحتاندیش) تاخته میشود، اما از «عقلِ کلی» تجلیل شده است. عقلِ کلی همان عقلی است که با قلب به تفاهم رسیده است. در این ساحت، انسان نه چنان عقلگراست که از درکِ زیبایی و عشق باز بماند، و نه چنان احساساتی است که در دامِ خرافه و وهن بیفتد . ۴💠 نتیجهگیری:تقابلِ عقل و قلب، یک سوءتفاهمِ تاریخی است. عقلِ واقعی، قلبی است که میاندیشد و قلبِ واقعی، عقلی است که میتپد. تفاهمِ این دو، انسان را از «خشکیِ منطقی» و «هیاهویِ عاطفی» نجات داده و به مقامِ «حکمت» میرساند.🌟و جمله نهایی:«عقل به ما میآموزد که چگونه زندگی کنیم و قلب به ما میگوید که چرا زندگی کنیم؛ شکوهِ انسانیت در جایی است که این "چگونه" و "چرا" با هم همآوا شوند.» ◀️منابع و ارجاعات:۱. مطهری، مرتضی،مجموعه آثار (ده گفتار)، صص ۲۳۰-۲۴۰. (تبیین نسبتِ عقل و دل).۲. قرآن کریم، سوره حج، آیه ۴۶. (اشاره به پیوندِ قلب و تعقل).۳. ملاصدرا،الاسفار الاربعه، مقدمه جلد اول. (تبیین هماهنگی میانِ وحی، عقل و شهود).۴. جوادی آملی، عبدالله، معرفتشناسی در قرآن، انتشارات اسراء. (تحلیل جایگاهِ قلب و عقل در شناخت).#گرگان #موسسه_فرهنگی_میرداماد تلگرام l واتس اپ l ایتا l اینستاگرام l بله l سروش l آپارات l روبیکا l توئیتر |یوتیوب l سایت┗━━━🍃🌺🍃━━━┛