✍🏻 از دگرسانسوری به خودسانسوری ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ…
انتشار: 2026/07/29 12:26 UTCویرایش: 2026/07/31 23:50 UTCدریافت: 2026/07/31 23:50 UTCآخرین مشاهده: 2026/07/31 23:50 UTC
✍🏻 از دگرسانسوری به خودسانسوری ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ🔰 اکنون که سخن از سانسور در «روسیۀ تزاری» به میان آمد، بد نیست به سانسور در «اتحاد جماهیر شوروی» هم نگاهی بندازیم.⚜️ بهسانِ شماری از انقلابهای تاریخ جهان، در سالهای آغازینِ انقلاب فوریۀ ۱۹۱۷ روسیه (برابر با مارس ۱۹۱۷ میلادی)، نوعی رواداری و آزادیِ نسبی برقرار بود که شماری از تاریخنگاران به آن «بهار آزادی» میگویند. در این برهه، تقریباً اثری از سانسور نبود و مطبوعات آزاد بودند. در نتیجۀ این رواداری و آزادی، صدها روزنامه انتشار یافتند و فضای ادبی شکوفا شد.⚜️ در سالهای نخستِ پس از انقلاب اکتبر ۱۹۱۷ روسیه (برابر با نوامبر ۱۹۱۷ میلادی)، یعنی در زمان سلطۀ بلشویکها و راهبَری لنین، علیرغم بستهشدن روزنامههای مخالف و تأسیسشدن سازمان «چکا» و محدودشدن احزاب سیاسی، رواداری و آزادیِ پیشگفته همچنان برای ادبیان و هنرمندان تا حدی برقرار بود و به همین سببْ جریانهای نوگرای ادبی و هنری گسترش یافتند و بالیدن گرفتند.⚜️ در زمان راهبَری استالین، بهویژه در دهۀ ۱۹۳۰، آزادی و رواداری به حضیض و بگیروببندها به اوج رسید. سانسور استالینی علیرغم چندگانگی و چندلایگی، بر نظارت مستقیم و مرکزیِ سفتوسختی استوار بود، یعنی مدیرانِ مطبوعات و انتشاراتْ آثار نویسندگان را پیش از چاپ و انتشار، به نهادهای رسمی سانسور میدادند تا در صورت لزوم آن را سانسور کنند.⚜️ در زمان راهبَری خروشچف، به دنبال جریانِ انتقاد از استالین و اصلاح سیاستهای استالینی که بعدتر به دوران «استالینزدایی» مشهور شد، سانسورِ مستقیم و مرکزی تا حدی کاهش یافت و مسئولیت اِعمال محدودیت به عهدۀ مدیرانِ مطبوعات و انتشارات گذاشته شد؛ بماند که خودِ آنها نیز عمدتاً حزبی یا حکومتی بودند.⚜️ مطابق این سازوکار جدیدِ سانسور، بسیاری از آثار بدون اینکه با تیغ سانسورِ مستقیم و مرکزیِ حکومت جراحی شوند، اقبال چاپ و انتشار مییافتند؛ بااینحال پس از این مرحله نیز اگر حکومت شوروی آن را خلاف قوانین و موازین خود میدید، میتوانست ادامۀ انتشار آن مطلب را متوقف و نیز نویسنده و ناشرش را مجازات کند.⚜️ این سازوکار سانسور گرچه در قیاس با سازوکار سانسورِ زمان استالینْ روادارانه و آزادانه مینمود، اما در عملْ مدیرانِ مطبوعات و انتشارات را همچنان دستبسته نگه میداشت؛ چراکه پیش از آنکه مطلبِ آمادۀ انتشار به نهادهای نظارتی حکومت برسد، دستکم ۲ بار از صافی خودسانسوری میگذشت: یک بار از خاطر هراسآلود نگارندهاش و دیگربار از نگاه احتیاطآمیز ناشرش. ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ🔰 معین پایدار🆔 @moeennaamak
