✍🏻 نیمهشب در جستوجوی ستون پنجم ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ…
انتشار: 2026/08/03 17:27 UTCدریافت: 2026/08/08 10:00 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/08 10:00 UTC
✍🏻 نیمهشب در جستوجوی ستون پنجم ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ⚜️ پاسی از شب گذشته بود که کستباکس را گشودم و دیدم پادکست «بیپلاس» اپیزود تازهای منتشر کرده با این عنوان: 🔅 وایکینگها، ستون پنجم تمدن غرب ⚜️ با دیدن این عنوان، در دَم جا خوردم؛ چون میدانستم وایکینگها هرچه بودهاند دیگر جاسوس نبودهاند، و با شنیدن مَطلع اپیزود، از اصل ماجرا مُطلع شدم. حدسم درست بود و عنوانگذار کمدقتی کرده بود. ⚜️ ولی ماجرا از چه قرار بود؟ دستکم در فارسی و انگلیسی، عبارت «ستون پنجم» اصطلاحی است برای توصیف کسانی که از درونِ محدودۀ خودی برای دشمن جاسوسی یا خرابکاری میکنند. گویا قدمت این اصطلاح به جنگهای داخلی اسپانیا میرسد. ⚜️ شخصی بهنام امیلیو مولا ویدال که از ژنرالهای ملیگرای ارتش اسپانیا بود، برای تصرف مادرید و بیرونکشیدن آن از دست جمهوریخواهان و کمونیستها و سوسیالیستها و آنارشیستها، در حالی که «چهار ستون» از نیروهایش بهسمت مادرید پیشروی میکردند، برای دشمنانش در مادرید پیامی با این مضمون فرستاد: چهار ستون از نیروهای ما به سوی مادرید پیش میروند و ستون پنجمی هم از درون شهر منتظر فرصت اقدام است. ⚜️ بنابراین عبارت «ستون پنجم»، هم یک معنای اصطلاحی دارد که به آن اشاره کردیم و هم میتواند یک معنای تحتاللفظی داشته باشد که همان منظور دستاندرکاران پادکست بیپلاس بود. ⚜️ میتوان گفت معنای اصطلاحیِ «ستون پنجم» دستکم در میان آنان که با تاریخ آشنا هستند، بر معنای تحتاللفظیِ آن غالب است. برای سنجش بیشترِ درستیِ این تصور، جز پرسوجوی میدانی با سوژههای انسانی، به چت جیپیتی هم بهعنوان هوش مصنوعیِ احیاناً خنثی رجوع کردم. پرسش من: برداشت تو از عبارت «ستون پنجم» در عبارت «وایکینگها، ستون پنجم تمدن غرب» چیست؟ پاسخ چت جیپیتی: این عبارت بهتنهایی مبهم است و تفسیر آن کاملاً به زمینهای که در آن آمده بستگی دارد؛ اما اگر فقط بر اساس خود عبارت «وایکینگها، ستون پنجم تمدن غرب» قضاوت کنم، برداشت من این است که «ستون پنجم» در اینجا بهمعنای کلاسیکِ «عامل نفوذی درون یک نظام که از درون به آن آسیب میزند یا آن را دگرگون میکند» به کار رفته است. ⚜️ اما فارغ از اینکه کدام معنای «ستون پنجم» بر دیگری چیره است، این پرسش نیز پیش میآید که «برای پیشگیری یا برطرفسازیِ ابهام ناشی از دومعناییِ آن چه میتوان کرد؟» 🔰 پیشنهاد من⚜️ در نظام نوشتاری زبان فارسی، در بسیاری از موارد مشابهِ این، صورتهای اصطلاحیِ عبارات را بهصورت نیمجدا یعنی با نیمفاصله درج میکنند. «تخممرغ» شاید بارزترین نمونۀ این شیوه باشد؛ چنانکه «تخممرغ» فقط میتواند بر تخم ماکیان یا همان مرغ خانگی دلالت کند، اما «تخم مرغ» میتواند به تخم هر گونه مرغی اعم از ماکیان و غیرماکیان اطلاق شود. ⚜️ در خصوص «ستون پنجم» نیز میتوانیم برای معنای اصطلاحیِ آن از صورت نیمجدا یعنی «ستونپنجم» و برای معنای تحتاللفظیاش از حالت جدا یعنی «ستون پنجم» استفاده کنیم. نمونهها: در معنای اصطلاحی: ملیگرایان اسپانیا به کمک ستونپنجمِ مخفیشده در میانِ جمهوریخواهان امیدوار بودند. در معنای تحتاللفظی: در کنار چهار ستون تمدن غرب، یعنی میراث یونانیان، میراث رومیان، دین مسحیت، و آثار اعصار نوزایی و روشنگری و مدرنیته، وایکینگها را نیز میتوان ستون پنجم این تمدن در نظر گرفت. ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ🔰 معین پایدار🆔 @moeennaamak
