#معرفی_کتاببررسی اقدامات حکومت اجرایی دکتر محمد مصدق در ارتباط با اصول مشروطیتنویسنده: کیومرث زمانی…
انتشار: 2026/07/08 15:34 UTC
#معرفی_کتاببررسی اقدامات حکومت اجرایی دکتر محمد مصدق در ارتباط با اصول مشروطیتنویسنده: کیومرث زمانی شیخآباد، پژوهشگر دکتری حقوق عمومی، دانشگاه جامع امام حسین (ع)ناشر: انتشارات خرسندیاز تصویب قانون ملی شدن صنعت نفت در اسفند ۱۳۲۹ تا کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، دوره نخستوزیری دکتر محمد مصدق از مهمترین و بحثبرانگیزترین مقاطع تاریخ معاصر ایران به شمار میرود. با وجود انبوه آثار منتشرشده درباره این دوره، بخش عمده پژوهشها رویکردی تاریخی یا سیاسی داشتهاند و کمتر به ارزیابی حقوقی عملکرد دولت مصدق بر پایه قانون اساسی مشروطه پرداختهاند.کتاب «بررسی اقدامات حکومت اجرایی دکتر محمد مصدق در ارتباط با اصول مشروطیت» با نگاهی حقوق اساسی، این خلأ را هدف قرار داده و میکوشد اقدامات دولت مصدق را نه بر اساس داوریهای سیاسی، بلکه با تکیه بر نص و روح قانون اساسی مشروطه تحلیل کند.پرسش اصلی کتاب این است که آیا اقدامات مهم دولت مصدق، از جمله دریافت اختیارات فوقالعاده، تغییر در ساختار نهادهای حکومتی و برگزاری همهپرسی، در چارچوب قانون اساسی مشروطه قابل توجیه بودهاند یا باید آنها را خارج از حدود اختیارات قانونی دولت دانست.نویسنده چهار اقدام اساسی دولت مصدق را محور بررسی خود قرار داده است:۱. دریافت اختیارات ویژه قانونگذاری از مجلس شورای ملی۲. واگذاری اختیارات نظامی و انتظامی از سوی مقام سلطنت به دولت۳. انحلال مجلس سنا۴. برگزاری همهپرسی درباره ادامه فعالیت مجلس هفدهممحور نظری کتاب، مفهوم «اصل اضطرار» است. نویسنده توضیح میدهد که مصدق با برداشت خاص خود از قانون اساسی، نقش شاه را محدود به جایگاه نمادین سلطنت میدانست و معتقد بود در شرایط بحرانی، برای صیانت از قانون اساسی و منافع عمومی، میتوان به اقداماتی فراتر از سازوکارهای معمول حقوقی متوسل شد. کتاب این دیدگاه را در پرتو نظریه صلاحیت و ضرورت سیاسی بررسی و تحلیل میکند.از ویژگیهای اثر، پرداختن به دیدگاههای مخالف و موافق است. نویسنده ضمن بررسی استدلالهای حقوقی مدافعان عزل مصدق و توجیه کودتای ۲۸ مرداد، به مواضع آیتالله بروجردی و اختلافنظر پژوهشگران درباره انگیزههای ایشان نیز میپردازد. همچنین دیدگاههایی را که تشکیل مجلس سنا را مغایر با اصول مشروطیت دانستهاند، مورد نقد و ارزیابی قرار میدهد.به اعتقاد نویسنده، با وجود گذشت بیش از هفت دهه از نهضت ملی شدن صنعت نفت، هنوز پژوهشی مستقل و جامع که اقدامات اجرایی دولت مصدق را بهصورت نظاممند و بر پایه اصول قانون اساسی مشروطه ارزیابی کند، در دسترس نبوده است. این کتاب تلاشی برای پر کردن این خلأ و ارائه تحلیلی مستند و حقوقی از یکی از مهمترین و مناقشهبرانگیزترین دورههای تاریخ معاصر ایران است.این اثر برای پژوهشگران و علاقهمندان به حقوق اساسی، تاریخ مشروطه، نهضت ملی ایران و مطالعات حقوق عمومی، منبعی ارزشمند و قابل تأمل به شمار میرود؛ اثری که به جای روایت صرف وقایع، آنها را از منظر حقوقی و قانون اساسی مورد بررسی قرار میدهد.@mohammadmosaddegh




